به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، روند پرفرازونشیب و حساس مذاکرات مربوط به تعیین و تحدید حدود مرزی میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان وارد مرحله تازه‌ای شده که ابعاد گوناگون آن موجی از واکنش‌های داخلی و منطقه‌ای را به دنبال داشته است.
در شرایطی که پرونده مناقشات قفقاز جنوبی همچنان بر بستر تحولات ژئوپلیتیک اوراسیا و ترانزیت منطقه‌ای تاثیر می‌گذارد، مقامات ارشد ارمنستان اخیراً از طرح مبادله اونکلاوها (درون‌بوم‌ها) و اکس‌کلاوها (برون‌بوم‌ها) سخن به میان آورده‌اند؛ طرحی که به اعتقاد تحلیل‌گران و ناظران سیاسی می‌تواند تغییرات ژئواستراتژیک چشمگیری را در نقشه مرزی دو کشور ایجاد کرده و موازنه امنیتی جدیدی را شکل دهد.
جزئیات طرح مبادله برون‌بوم‌ها از زبان مقامات ارشد ارمنستان
طی روزهای اخیر، اظهارات متعددی از سوی مقامات بلندپایه ارمنستان درباره سرنوشت اونکلاوها و اکس‌کلاوهای مرزی منتشر شده است. در همین راستا، دبیر شورای امنیت ارمنستان اعلام کرد که ایروان و باکو در حال بررسی گزینه‌ای هستند که بر اساس آن، منطقه مرزی «کیارکی» که ارمنستان از آن با نام تیگراناشن یاد می‌کند، به طور کامل به حاکمیت جمهوری آذربایجان واگذار شود و در مقابل، وضعیت اونکلاو «آرتساشن» که ارمنستان آن را متعلق به خود می‌داند و باکو از آن با نام «باشکیند» یاد می‌کند، تعیین تکلیف شود.
این مقام ارشد ارمنی تصریح کرد که این فرمول به عنوان یک راهکار جدی روی میز مذاکرات قرار دارد و امکان عملیاتی شدن آن وجود دارد.
پیش‌تر نیز نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در مواضع خود بر این نکته تاکید کرده بود که استقرار اونکلاوها و برون‌بوم‌ها در دو سوی مرز نباید استمرار یابد و دو کشور ناگزیرند به سمت مبادله متوازن و متناسب اراضی حرکت کنند.
پاشینیان در تشریح جزئیات این سناریو خاطرنشان کرد که موضوعاتی چون تیگراناشن (کیارکی)، بارخودارلو، سوفولو، اسکیپارا و آرتساشن در کانون این رایزنی‌های فشرده قرار دارند و دولت ارمنستان زوایای مختلف فنی و اجرایی آن را ارزیابی می‌کند.
مکانیسم‌های پیچیده ارضی و پیشنهاد جابه‌جایی جغرافیایی
نخست‌وزیر ارمنستان در تشریح چگونگی اجرای عملیاتی این مبادلات ارضی، ایده جالب‌توجه و پیچیده‌ای را مطرح کرد.
به گفته وی، با توجه به اینکه روستای آرتساشن در محاصره کامل خاک جمهوری آذربایجان قرار دارد و فاصله آن تا مرز اصلی ارمنستان با چالش‌های سرزمینی مواجه است، یکی از ایده‌های مطرح‌شده این است که محدوده جغرافیایی آرتساشن با انجام جابه‌جایی‌های جزئی به سمت اراضی اصلی ارمنستان متمایل شود تا فاصله میان آن‌ها به صفر رسیده و اتصال سرزمینی برقرار گردد.
این اظهارات به وضوح نشان می‌دهد که تیم حاکم در ایروان به دنبال فرمول‌های پیچیده مهندسی مرزی برای حل معضل دیرینه برون‌بوم‌ها است.
در همین حال، آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان، نیز تایید کرد که میان مواضع دو طرف در این زمینه نوعی درک متقابل شکل گرفته است؛ هرچند وی از ارائه جزئیات دقیق درباره زمان‌بندی و فرمت دقیق توافق بر سر این پرونده خودداری کرد.
میرزویان همچنین احتمال داد که موضوع تحدید حدود در اونکلاوها حتی زودتر از سایر بخش‌های مرزی که کمیسیون‌های دو کشور در سال گذشته درباره آن‌ها توافق کرده بودند، در دستور کار اجرایی قرار گیرد تا گامی رو به جلو در راستای حل‌وفصل نهایی اختلافات مرزی برداشته شود.
واکنش تند مخالفان دولت و هشدار نسبت به پیامدهای فاجعه‌بار
طرح این مباحث و گمانه‌زنی‌های مقامات دولتی، خشم و واکنش شدید احزاب و جریان‌های اپوزیسیون در پارلمان ارمنستان را برانگیخته است.
آرتور خاچاطوریان، نماینده و دبیر فراکسیون اپوزیسیون «ارمنستان»، به شدت به مواضع کابینه تاخت و این ابتکار عمل دولت را «بسیار خطرناک‌تر از وضعیت موجود» توصیف کرد.
وی تصریح کرد که راه‌حل‌های پیشنهادی پاشینیان حتی از واگذاری بی‌قیدوشراط تیگراناشن به باکو نیز خسارت‌بارتر است.
این چهره شاخص اپوزیسیون از دولت خواست تا مبانی حقوقی و استدلال‌های قانونی خود را برای واگذاری منطقه استراتژیک تیگراناشن به حاکمیت آذربایجان آشکار سازد و هشدار داد که این‌گونه امتیازدهی‌های یک‌جانبه، امنیت ملی ارمنستان را در بلندمدت با خطرات جبران‌ناپذیری مواجه خواهد کرد و نقشه راهبردی کشور را تضعیف خواهد کرد.
سکوت معنادار باکو و تناقض‌گویی‌های تیم مذاکره‌کننده
نکته قابل توجه در این میان، رویکرد دولت جمهوری آذربایجان است. تا کنون هیچ‌گونه موضع‌گیری رسمی و علنی از سوی مقامات باکو در پاسخ به اظهارات اخیر مقامات ارمنی پیرامون مبادله اونکلاوها منتشر نشده است و مقامات آذربایجانی ترجیح داده‌اند با سکوت، تحولات داخلی ارمنستان را زیر نظر داشته باشند. با این حال، رهبران باکو همواره بر لزوم بازگرداندن اونکلاوهای متعلق به خود به عنوان پیش‌شرط صلح پایدار و جامع تاکید کرده‌اند.
در داخل ارمنستان نیز تناقض‌گویی‌هایی در میان مقامات دولتی به چشم می‌خورد.
مهر گریگورریان، معاون نخست‌وزیر و سرتیم ارمنستان در کمیسیون مشترک تحدید حدود مرزی، در اظهاراتی از تایید هرگونه توافق نهایی بر سر اونکلاوها سر باز زد و پافشاری کرد که تاکنون هیچ توافق مکتوب یا قطعی در این زمینه میان طرفین حاصل نشده است.
گریگورریان مدعی شد که تمامی دیدارهای کمیسیون در چارچوب‌های از پیش تعیین‌شده بوده و هرگونه پیشرفتی بلافاصله به اطلاع عموم می‌رسد.
با این وجود، افکار عمومی و کارشناسان ارمنستان با بدبینی مفرط به این تکذیبیه‌ها می‌نگرند؛ چرا که پیش از واگذاری اراضی مناطق مرزی تاووش در سال گذشته میلادی نیز مقامات دولتی مکرراً هرگونه مذاکره درباره واگذاری اراضی را رد کرده بودند، اما اندکی بعد مناطق مذکور به کنترل باکو درآمد و این روند تحت عنوان «حدودبندی آزمایشی» به مرحله اجرا درآمد.
تحولات جاری به روشنی گواهی می‌دهد که پرونده برون‌بوم‌ها به یکی از حساس‌ترین، بحرانی‌ترین و چالشی‌ترین محورهای مناقشه ارمنستان و آذربایجان تبدیل شده است که هرگونه تصمیم‌گیری شتاب‌زده درباره آن می‌تواند معادلات سیاسی داخلی ایروان و ثبات شکننده منطقه را به شدت تحت‌الشعاع قرار دهد.
انتهای پیام/