به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در سال‌های اخیر فرآورده‌های نفتی جایگاه برجسته‌تری در ساختار صادرات گرجستان یافته‌اند.
در دوره ژانویه تا سپتامبر 2026، ارزش صادرات این محصولات با افزایشی تقریباً 13 برابری نسبت به مدت مشابه سال قبل، به 811.8 میلیون دلار رسید. در نتیجه، نفت و فرآورده‌های نفتی پس از خودروهای سواری، رتبه دوم صادرات گرجستان را کسب کردند.
عامل اصلی این جهش، توسعه صنعت پالایش نفت و راه‌اندازی پالایشگاه «کولوی» در پاییز 2025 بود که امکان پالایش گسترده نفت وارداتی و صادرات محصول نهایی به بازارهای خارجی را فراهم کرد.
هم‌زمان خرید مواد خام از خارج و جغرافیای صادرات گسترش می‌یابد و برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت تولید تدوین می‌شود. اکنون پرسش این است که گرجستان چگونه به این رشد صادراتی دست یافت و توسعه این صنعت چه فرصت‌هایی برای اقتصاد کشور ایجاد می‌کند؟
تحول در صادرات نفتی و صدرنشینی در صادرات بومی گرجستان
تا چندی پیش، فرآورده‌های نفتی سهم اندکی در صادرات گرجستان داشتند و درآمدهای اصلی صادراتی از فروش خودرو، محصولات متالورژی، نوشیدنی‌ها و سایر کالاها حاصل می‌شد.
در سال 2025 صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی رشد محسوسی یافت و طبق داده‌های اداره ملی آمار گرجستان، ارزش آن در طول سال بیش از 50 درصد بالا رفت و از 94.6 به 148.2 میلیون دلار رسید؛ اما همچنان تنها حدود 2 درصد از کل صادرات کشور را تشکیل می‌داد.
در سال 2026 شرایط به شدت تغییر کرد و در دوره ژانویه تا سپتامبر، سهم نفت و فرآورده‌های نفتی در کل صادرات گرجستان نسبت به مدت مشابه سال قبل از 1.2 به 13.2 درصد رسید.
در 9 ماهه 2026، صادرات بومی نفت و فرآورده‌های نفتی گرجستان بدون احتساب صادرات مجدد به 762.6 میلیون دلار رسید و با سهم 20.3 درصدی، بالاتر از سنگ‌های معدنی فلزات گران‌بها و فروآلیاژها، در رتبه نخست صادرات بومی کشور ایستاد. بنابراین، این رشد علاوه بر افزایش فروش خارجی، ناشی از پالایش مواد خام در داخل گرجستان و راه‌اندازی پالایشگاه کولوی است.
نقش پالایشگاه «کولوی» و هم‌جواری راهبردی با پایانه نفتی «سوکار»
یکی از عوامل اصلی رشد صادرات فرآورده‌های نفتی، راه‌اندازی پالایشگاه شرکت «بلک سی پترولیوم» در منطقه کولوی در ساحل دریای سیاه در اکتبر 2025 بود که پالایش نفت وارداتی در داخل و صادرات محصول نهایی را گسترش داد.
این پالایشگاه نفت، گازوئیل و مازوت تولید می‌کند و ظرفیت اسمی آن 1.2 میلیون تن نفت در سال است که بسته به ویژگی‌های نفت خام تا 1.5 میلیون تن نیز می‌رسد. طبق داده‌های این شرکت، تنها در نیمه نخست سال 2026 بیش از 650 هزار تن نفت خام در این واحد پالایش شده است.
مزیت مهم این پالایشگاه، استقرار در مجاورت پایانه نفتی کولوی متعلق به شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (سوکار) است؛ هرچند پالایشگاه متعلق به بلک سی پترولیوم بوده و مستقل از پایانه اداره می‌شود.
این دو مرکز با چهار خط لوله به طول حدود سه کیلومتر به هم متصل هستند که برای انتقال نفت خام به پالایشگاه و بازگرداندن فرآورده‌های نفتی به پایانه به کار می‌روند.
این زیرساخت امکان دریافت دریایی مواد خام و بارگیری محصول نهایی برای خریداران خارجی را فراهم می‌کند و کولوی را علاوه بر مرکز ترانزیت، به قطب تولید صادرات‌محور فرآورده‌های نفتی تبدیل کرده است.
مقاصد صادراتی در آسیا و آفریقا و مبادی واردات نفت خام
رشد پالایش نفت با گسترش جغرافیای صادرات گرجستان به کشورهای همسایه و بازارهای آسیا و آفریقا همراه شده است.
طبق آمار تجارت خارجی گرجستان، در دوره ژانویه تا سپتامبر 2026 کشور آفریقایی «توگو» با 137 میلیون دلار، بزرگ‌ترین مقصد صادرات فرآورده‌های نفتی گرجستان بود و چین با 103.3 میلیون دلار در رتبه دوم ایستاد.
سوریه، ترکیه، سنگاپور و سنگال دیگر مقاصد بزرگ بودند و محموله‌هایی نیز به ساحل عاج، لیبی، الجزایر و عمان ارسال شد. رشد صادرات به سوریه بسیار چشمگیر بود و تنها در سپتامبر 2026 حدود 67.8 هزار تن فرآورده نفتی به ارزش 93.8 میلیون دلار به این کشور صادر شد؛ هرچند تداوم رشد صادرات به تقاضای جهانی و توان رقابتی پالایشگاه بستگی دارد.
در بخش تامین خوراک نیز راه‌اندازی پالایشگاه کولوی واردات نفت خام گرجستان را در 9 ماهه 2026 به 427.3 میلیون دلار رساند، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل تنها 1.2 میلیون دلار بود.
طی این نه ماه، روسیه با 269.4 میلیون دلار تامین‌کننده اصلی نفت خام بود و به گفته «داوید پوتسخوریا»، مدیرعامل بلک سی پترولیوم در آوریل 2026، در ماه‌های نخست نفت جمهوری آذربایجان نیز با راه‌آهن به کولوی می‌رسید.
در ژوئیه 2026 استفاده از نفت قزاقستان آغاز شد و در اواخر اوت، لیبی نیز به تامین‌کنندگان پیوست؛ به طوری که در سپتامبر واردات نفت لیبی به 178.5 هزار تن به ارزش 144 میلیون دلار رسید و قراردادی هم برای عرضه نفت لیبی تا پایان 2027 با قابلیت تمدید امضا شد. این تنوع منابع، انعطاف‌پذیری تامین خوراک را بالا می‌برد، اما رشد تولید به استمرار عرضه، قیمت نفت و هزینه حمل‌ونقل وابسته است.
سرمایه‌گذاری 650 میلیون یورویی برای توسعه پالایشگاه و چشم‌انداز اقتصادی
در اوایل اکتبر 2026، شرکت بلک سی پترولیوم برنامه نوسازی پالایشگاه کولوی را ارائه کرد که طبق آن، علاوه بر 200 میلیون یورو سرمایه‌گذاری انجام‌شده تا سپتامبر، تا سال 2029 نیز 650 میلیون یوروی دیگر سرمایه‌گذاری می‌شود.
هدف اصلی، افزایش ظرفیت پالایش به 4.5 تا 5 میلیون تن در سال تا سه‌ماهه دوم 2028 و تنوع‌بخشی به محصولات است؛ به گونه‌ای که در سه‌ماهه دوم 2027 تولید گازوئیل خلاء و قیر، در سه‌ماهه دوم 2028 تولید سوخت هواپیما و گاز مایع و در نیمه نخست 2029 تولید بنزین خودرو و گازوئیل با استاندارد «یورو 5» آغاز می‌شود که مشروط به رعایت زمان‌بندی احداث و نصب تجهیزات، نیاز کشور به واردات سوخت آماده را کاهش می‌دهد.
توسعه پالایش به گرجستان امکان می‌دهد به جای صرفاً ترانزیت نفت، آن را در داخل فرآوری کند و به رشد صنعتی و فعالیت بیشتر بنادر سرعت ببخشد. با این وجود، گرجستان همچنان واردکننده بزرگ سوخت آماده است و طبق آمار رسمی، در 9 ماهه 2026 واردات فرآورده‌ها و روغن‌های نفتی (بدون نفت خام) با 44.5 درصد افزایش به 1.41 میلیارد دلار رسید.
اکنون آثار توسعه پالایش بیشتر در آمار صادرات نمایان است، اما تولید سوخت خودرو در کولوی، جایگاه بین‌المللی محصولات گرجستان را تقویت کرده و بخشی از نیاز بازار داخلی را پوشش می‌دهد.
در نهایت، در صورت ثبات عرضه نفت خام، اجرای طرح‌های سرمایه‌گذاری و تداوم تقاضا، صنعت پالایش علاوه بر افزایش درآمدهای صادراتی، تولید صنعتی را گسترش می‌دهد و نقش پررنگ‌تری در اقتصاد ملی گرجستان ایفا می‌کند.
انتهای پیام/