به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، محمدرضا هرمزی‌نژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران شب گذشته در جریان سفر به زنجان در نشست با رئیس دانشگاه زنجان با موضوع «ارتقای 121 پله‌ای دانشگاه زنجان در رتبه‌بندی بین‌المللی 2026» که در سالن جلسات غدیر این دانشگاه برگزار شد، با تأکید بر اهمیت حضور میدانی مسئولان بنیاد در دانشگاه‌ها اظهار کرد: اگرچه اطلاعات برنامه‌ها و حمایت‌های بنیاد در وب‌سایت این مجموعه منتشر شده است، اما گفت‌وگو با اعضای هیئت‌علمی می‌تواند به شناخت بهتر شیوه پذیرش طرح‌ها، نحوه ارسال پروپوزال‌ها و سازوکارهای حمایتی کمک کند.
وی افزود: تجربه برگزاری این نشست‌ها نشان می‌دهد که طی دو تا سه هفته پس از بازگشت به تهران، میزان ارسال طرح‌های پژوهشی از دانشگاه‌های میزبان افزایش محسوسی پیدا می‌کند. این جلسات همچنین فرصتی برای دریافت انتقادها و پیشنهادهای پژوهشگران فراهم می‌کند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه انتقادهای دانشگاهیان برای این مجموعه ارزشمند است، گفت: نرخ پذیرش طرح‌های بنیاد در مجموع حدود 34 تا 35 درصد است؛ بنابراین طبیعی است که همه طرح‌های ارسالی پذیرفته نشوند، اما پژوهشگران نباید ردشدن یک پروپوزال را به معنای پایان همکاری با بنیاد بدانند.
حمایت از 2 هزار و 500 طرح پژوهشی در سال گذشته
هرمزی‌نژاد با اشاره به تغییر رویکرد بنیاد ملی علم ایران در سال‌های اخیر بیان کرد: این مجموعه پیش‌تر با عنوان صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور فعالیت می‌کرد، اما تغییر نام آن صرفاً ظاهری نبود و با تغییر مأموریت‌ها و شیوه‌های حمایت نیز همراه شد. هدف این است که با الگوبرداری از بنیادهای ملی علم در کشورهای پیشرفته، برنامه‌های حمایتی متنوعی متناسب با ظرفیت‌ها و منابع مالی کشور اجرا شود.
وی با اشاره به عملکرد سال گذشته بنیاد گفت: در این مدت حدود هفت هزار پروپوزال دریافت شد که از میان آن‌ها حدود 2 هزار و 500 طرح به تصویب رسید و مورد حمایت قرار گرفت. نرخ پذیرش تجمیعی طرح‌ها نیز در برخی آمارها حدود 35 تا 38 درصد گزارش شده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران افزود: سال گذشته حدود 850 تا 856 میلیارد تومان قرارداد پژوهشی منعقد و اعتبار ابلاغ شد؛ درحالی‌که اعتبار مصوب بنیاد در ردیف بودجه کشور حدود 156 میلیارد تومان بود. همچنین اجرای برنامه حمایت از 20 دانشگاه دارای بیشترین میزان انتشار مقالات علمی کشور به بنیاد واگذار شد و مجموع اعتبارات هزینه‌شده به حدود یک هزار و 800 میلیارد تومان رسید.
هرمزی‌نژاد با تأکید بر آمادگی بنیاد برای حمایت از طرح‌های باکیفیت، از اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان خواست پروپوزال‌های پژوهشی خود را برای بهره‌مندی از حمایت‌های این مجموعه ارسال کنند.
نرخ پذیرش بالای طرح‌های پژوهشی زنجان
وی با اشاره به عملکرد دانشگاه‌های استان زنجان اظهار کرد: نرخ پذیرش طرح‌های پژوهشی این استان در برخی آمارها به حدود 45 تا 50 درصد می‌رسد؛ به این معنا که تقریباً نیمی از پروپوزال‌های ارسالی پذیرفته می‌شوند. در برخی برنامه‌ها نیز نرخ پذیرش طرح‌های استان از 50 درصد فراتر رفته و به حدود 60 درصد رسیده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه زنجان در شمار استان‌های فعال در جذب حمایت‌های پژوهشی قرار دارد، افزود: این استان پس از تهران، اصفهان، آذربایجان شرقی، خراسان رضوی و فارس در جمع استان‌های پیشرو قرار گرفته است.
هرمزی‌نژاد دانشگاه زنجان و دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان را از دانشگاه‌های موفق در زمینه پذیرش طرح‌های پژوهشی دانست و گفت: عملکرد دانشگاه علوم پزشکی زنجان نیز قابل‌توجه است. همچنین در یکی از دوره‌های مورد بررسی، هر شش پروپوزال ارسالی دانشگاه پیام‌نور زنجان پذیرفته شده است.
وی با اشاره به راه‌اندازی سامانه انتشار اطلاعات حمایت‌های بنیاد بیان کرد: اطلاعات مربوط به طرح‌های ارسالی و طرح‌های مورد حمایت به‌صورت مستمر در این سامانه به‌روزرسانی می‌شود و پژوهشگران می‌توانند وضعیت حمایت‌ها در استان‌های مختلف را مشاهده کنند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران درباره توزیع موضوعی حمایت‌ها نیز گفت: حدود 31 درصد طرح‌های مورد حمایت به حوزه علوم زیستی، 25 درصد به فنی و مهندسی، 22 درصد به کشاورزی، 11 درصد به علوم پزشکی و حدود 11 درصد به مجموع حوزه‌های علوم‌انسانی، اجتماعی، هنر و معارف اختصاص دارد.
به گفته وی، حدود 55 درصد مبالغ حمایتی بنیاد به طرح‌های پژوهشی اختصاص می‌یابد و سایر حمایت‌ها در قالب‌هایی مانند پسادکتری، رساله دکتری، طرح‌های بین‌المللی، گرنت‌ها و کرسی‌های پژوهشی ارائه می‌شود.
70 درصد حمایت‌ها پژوهش‌محور است
هرمزی‌نژاد با تشریح مأموریت‌های بنیاد ملی علم ایران گفت: فعالیت‌های این مجموعه در دو قلمرو اصلی حمایت از پژوهش‌های علمی و ترویج علم تعریف شده است. ظرفیت‌سازی برای پیشبرد مرزهای دانش و تقویت مرجعیت علمی، ایجاد راه‌حل‌های نوآورانه برای مسائل کلان کشور و حمایت از پژوهش‌های منطبق با اولویت‌های ملی از مهمترین مأموریت‌های بنیاد در حوزه پژوهش است.
وی با اشاره به دو رویکرد اصلی تأمین مالی پژوهش افزود: در رویکرد پژوهش‌محور، پژوهشگر بر اساس تشخیص خود از اهمیت یک موضوع، طرح پژوهشی ارائه می‌کند؛ اما در رویکرد مأموریت محور، اولویت‌های مشخصی تعیین می‌شود و حمایت ویژه‌ای برای اجرای طرح‌های مرتبط در نظر گرفته می‌شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران ادامه داد: حدود 70 درصد حمایت‌های بنیاد در چارچوب رویکرد پژوهش‌محور و 30 درصد در چارچوب رویکرد مأموریت محور قرار دارد. حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، فناوری کوانتومی، فناوری‌های زیستی، نانو، میکروالکترونیک و هوافضا نیز از اولویت‌های مهم حمایتی هستند.
هرمزی‌نژاد با اشاره به تفاوت حمایت‌های مستمر و فراخوانی اظهار کرد: امکان ارسال طرح برای حمایت‌های مستمر در طول سال وجود دارد، اما حمایت‌های مبتنی بر فراخوان معمولاً سقف مالی بالاتری دارند و به دلیل محدودیت تعداد طرح‌های قابل‌پذیرش، رقابت در آن‌ها شدیدتر است. در برخی موارد، سقف حمایت فراخوانی می‌تواند تا 10 برابر حمایت‌های مستمر باشد.
وی تأکید کرد: ردشدن یک طرح نباید موجب قطع همکاری پژوهشگر با بنیاد شود. همان‌طور که ردشدن یک مقاله از سوی یک مجله علمی به معنای کنارگذاشتن آن مجله نیست، پژوهشگر نیز باید طرح خود را اصلاح و دوباره برای دریافت حمایت اقدام کند.
اختصاص کرسی‌های پژوهشی هفت میلیارد تومانی
رئیس بنیاد ملی علم ایران با معرفی برنامه‌های حمایت از پژوهشگران برجسته اظهار کرد: کرسی پژوهشی یکی از بالاترین سطوح حمایت بنیاد است که اعتبار آن در سال جاری حدود هفت میلیارد تومان در نظر گرفته شده و در یک دوره چندساله ارائه می‌شود.
وی افزود: در سال جاری، 11 کرسی پژوهشی به پژوهشگران برجسته اختصاص می‌یابد. به دلیل شرایط کشور، اجرای این برنامه در نیمه نخست سال به تعویق افتاد و قرار است در نیمه دوم سال از 11 چهره علمی کشور حمایت شود.
هرمزی‌نژاد درباره شرایط دریافت این کرسی‌ها گفت: متقاضیان باید در مرتبه استادی باشند، دست‌کم یک پروژه موفق با حمایت بنیاد داشته باشند، از یک عنوان یا جایگاه ملی برخوردار باشند و مرجعیت علمی و تخصصی آن‌ها به تأیید کمیته ارزیابی برسد.
وی همچنین از اختصاص گرنت سالانه حدود یک میلیاردتومانی به استادان جوان خبر داد و بیان کرد: متقاضیان باید برنامه پژوهشی مشخصی برای سال‌های آینده ارائه کنند. شرایط استفاده از این حمایت‌ها نیز بازنگری شده تا فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های برتر داخلی امکان بهره‌مندی از آن را داشته باشند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به افزایش هزینه‌های پژوهش خاطرنشان کرد: تورم موجب کاهش قدرت خرید اعتبارات پژوهشی شده است و مبلغ یک میلیارد تومان ممکن است برای استاد جوانی که قصد تجهیز اولیه آزمایشگاه یا راه‌اندازی فعالیت پژوهشی خود را دارد، کافی نباشد؛ بنابراین لازم است مبالغ حمایتی متناسب با شرایط اقتصادی بازنگری شود.
هرمزی‌نژاد از حمایت از خوشه‌های پژوهشی چند تخصصی نیز خبر داد و گفت: این برنامه برای پژوهشگرانی در نظر گرفته شده است که از سطح علمی بالایی برخوردارند، تیم پژوهشی آن‌ها شکل‌گرفته و شبکه همکاری علمی خود را توسعه داده‌اند. سقف حمایت از این خوشه‌ها در سال جاری حدود شش میلیارد تومان اعلام شده است.
وی با اشاره به تنوع گرنت‌های بنیاد افزود: گرنت چالش برای موضوعات مرتبط با مسائل کشور، گرنت‌های نوآوری و ارتباط با صنعت، گرنت پیشتازان و گرنت میثاق برای استادان علوم‌انسانی از جمله برنامه‌های حمایتی هستند. برخی از این حمایت‌ها در قالب دوره‌های سه‌ساله ارائه می‌شوند و بنیاد در صورت وجود طرح‌های واجد شرایط، آمادگی افزایش تعداد گرنت‌ها را دارد.
حمایت پنج میلیاردتومانی از محصولات نوظهور
رئیس بنیاد ملی علم ایران با معرفی برنامه حمایت از محصولات بدیع و نوظهور اظهار کرد: در این برنامه، پژوهشگر باید اثبات کند محصول معرفی‌شده برای نخستین‌بار در سطح جهان ارائه می‌شود؛ به همین دلیل، فرایند ارزیابی این طرح‌ها سخت‌گیرانه است.
وی افزود: سقف حمایت از این محصولات در سال جاری پنج میلیارد تومان است. بنیاد تاکنون از چند محصول در این چارچوب حمایت کرده و برای سال جاری نیز حمایت از پنج محصول را در برنامه دارد.
هرمزی‌نژاد درباره حمایت از پژوهش‌های موردنیاز شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: برخی شرکت‌ها برای توسعه محصولات خود به فعالیت‌های تحقیق و توسعه نیاز دارند، اما منابع مالی لازم را در اختیار ندارند. در این شرایط، شرکت می‌تواند نیاز پژوهشی خود را به بنیاد اعلام کند تا پس از ارزیابی، زمینه همکاری آن با یک تیم دانشگاهی فراهم شود.
وی ادامه داد: در این برنامه، استاد دانشگاه یا تیم پژوهشی باید متناسب با نیاز اعلام‌شده از سوی شرکت، پروپوزال ارائه کند و شرکت نیز طرح را تأیید کند. سقف حمایت این برنامه در سال جاری چهار میلیارد تومان است که بر اساس توضیحات ارائه‌شده در جلسه، حدود سه میلیارد و 200 میلیون تومان آن از سوی بنیاد و 800 میلیون تومان از سوی شرکت تأمین می‌شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران از اعضای هیئت‌علمی خواست با شناسایی شرکت‌های نیازمند تحقیق و توسعه، زمینه تشکیل تیم‌های پژوهشی مشترک و استفاده از این حمایت‌ها را فراهم کنند.
حمایت بیشتر از طرح‌های منطبق با مأموریت دانشگاه زنجان
هرمزی‌نژاد با اشاره به برنامه مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها اظهار کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند بر اساس ظرفیت‌های علمی خود و باتوجه‌به اولویت‌های استانی و ملی، موضوعات مشخصی را برای فعالیت پژوهشی انتخاب کنند. بنیاد نیز در صورت‌پذیرش طرح‌های مرتبط، سقف حمایت از آن‌ها را تا یک ونیم برابر افزایش می‌دهد.
وی با اشاره به امضای تفاهم‌نامه اجرای این برنامه در دانشگاه زنجان گفت: ازاین‌پس، طرح‌هایی که در چارچوب مأموریت‌های تعیین‌شده این دانشگاه ارائه شوند و مراحل ارزیابی بنیاد را با موفقیت پشت سر بگذارند، می‌توانند از حمایت بیشتری برخوردار شوند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه مأموریت‌گرایی به معنای محدودشدن فعالیت دانشگاه به یک موضوع خاص نیست، افزود: دانشگاه‌ها می‌توانند با شناسایی چالش‌های منطقه‌ای و ظرفیت‌های علمی خود، نقش مؤثرتری در حل مسائل کشور ایفا کنند. تجربه دانشگاه خلیج‌فارس در حوزه اقتصاد دریا، دانشگاه دامغان در زمینه پسته و کیفیت آن و دانشگاه بیرجند در موضوعاتی مانند زرشک، زعفران و مسائل معدنی از نمونه‌های این رویکرد است.
هرمزی‌نژاد همچنین از برنامه جامع مدیریت، هدایت و راهبری حل مسائل کشور با عنوان «مهر» نام برد و گفت: این برنامه باهدف حمایت از طرح‌هایی اجرا می‌شود که برای حل چالش‌های کلان کشور طراحی شده‌اند و امکان استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگران سراسر کشور را فراهم می‌کنند.
وی سقف حمایت این برنامه را در سال جاری حدود 30 میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: دانشگاه یا مؤسسه مسئول هر موضوع باید زمینه مشارکت گروه‌های پژوهشی دیگر را نیز فراهم کند.
وی با اشاره به برخی طرح‌های این برنامه گفت: «مهر تاب» در حوزه تاب‌آوری شهری به دانشگاه صنعتی شریف، «مهر آب» در حوزه حکمرانی آب و مناقشات آبی به دانشگاه تربیت‌مدرس، «مهر کام» در حوزه امنیت غذایی به مؤسسه پژوهشی صنایع غذایی مشهد و برنامه «مهر سیم» برای بررسی تورم، ریشه‌ها و آثار آن به دانشگاه علامه طباطبایی اختصاص‌یافته است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با تأکید بر لزوم همکاری میان‌رشته‌ای در حل مسائل پیچیده کشور افزود: موضوعاتی مانند آلزایمر، دمانس، دیابت، اضافه‌وزن و چاقی نیازمند همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف هستند. در این برنامه، دانشگاه مسئول موظف است فراخوان منتشر کند و از گروه‌های پژوهشی دانشگاه‌های مختلف طرح دریافت کند تا پس از ارزیابی، مجموعه‌ای از راهکارهای علمی و سیاست‌گذارانه در اختیار تصمیم‌گیران قرار گیرد.
توسعه همکاری‌های بین‌المللی پژوهشی
هرمزی‌نژاد با اشاره به فعالیت‌های بین‌المللی بنیاد ملی علم ایران گفت: با وجود دشواری‌های موجود در فضای بین‌المللی، تلاش کرده‌ایم ارتباطات علمی را حفظ کنیم و زمینه همکاری پژوهشگران ایرانی با مراکز علمی خارجی را فراهم آوریم.
وی از همکاری با مجموعه‌هایی در اتریش، بنیاد ملی علوم طبیعی چین، هند و آکادمی علوم چین خبر داد و افزود: طرف چینی اعلام کرده است که در پنج سال گذشته حدود 20 میلیون دلار از همکاری‌های پژوهشی مرتبط با پژوهشگران ایرانی حمایت کرده و ظرفیت توسعه این همکاری‌ها را نیز دارد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به همکاری‌های علمی با چین، روسیه و ازبکستان اظهار کرد: در چارچوب همکاری با ازبکستان، توافقی برای حمایت از پروژه‌های مشترک شکل‌گرفته است که بر اساس آن، طرف ازبکستانی برای پروژه‌های مورد حمایت حدود 300 هزار دلار اختصاص می‌دهد. تاکنون نیز هفت پروژه در چارچوب این همکاری مورد حمایت قرار گرفته‌اند.
وی درباره فراخوان‌های مشترک با کشورهای عضو بریکس گفت: دو نوع فراخوان در این چارچوب دنبال می‌شود؛ نخست، فراخوان پروژه‌های مشترک میان دو کشور عضو و دیگری برنامه همکاری چندجانبه که مشارکت دست‌کم چهار کشور عضو در آن ضروری است.
هرمزی‌نژاد افزود: سقف حمایت از طرح‌های پذیرفته‌شده در فراخوان نخست چهار میلیارد تومان و سقف حمایت اعلام‌شده برای برنامه چندجانبه در سال جاری 30 میلیارد تومان است. تعدادی از پروپوزال‌های مرتبط با برنامه چندجانبه نیز در مرحله داوری قرار دارند.
وی همچنین با اشاره به فراخوان‌های حوزه‌های راهبردی گفت: در طول سال، فراخوان‌های متعددی در زمینه‌هایی مانند زیست‌فناوری، فناوری کوانتومی و هوش مصنوعی منتشر می‌شود. بنیاد علاوه بر اجرای طرح‌های پژوهشی، از توسعه محتوای آموزشی در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی نیز حمایت می‌کند.
حمایت از ترویج علم و افزایش آگاهی عمومی
رئیس بنیاد ملی علم ایران ترویج علم را یکی از مأموریت‌های مهم این مجموعه دانست و گفت: رویداد «شب علم» فرصتی برای آشنایی جامعه با فعالیت‌های علمی دانشگاه‌ها و ظرفیت‌های پژوهشی آن‌هاست که در دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان نیز برگزار می‌شود.
وی افزود: دانشگاه‌ها در این رویداد می‌توانند از خانواده‌ها، دانش‌آموزان، نمایندگان صنایع و سازمان‌های همکار دعوت کنند تا از نزدیک با فعالیت‌های علمی و آموزشی و توانمندی‌های دانشگاه در حل مسائل جامعه آشنا شوند. این ارتباط به شناخت بهتر نیازهای جامعه و توسعه همکاری دانشگاه با صنعت و سایر نهادها کمک می‌کند.
هرمزی‌نژاد با اشاره به حمایت از طرح‌های پژوهشی حوزه ترویج علم اظهار کرد: برای طرح‌هایی که باهدف تولید محتوای آموزشی و افزایش آگاهی عمومی اجرا می‌شوند، تا سقف 350 میلیون تومان حمایت در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: خروجی این فعالیت‌ها الزاماً مقاله علمی نیست و می‌تواند در قالب کارگاه آموزشی، پادکست، محتوای آموزشی یا ابزارهای ترویجی ارائه شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به امکان آموزش خبرنگاران برای پوشش علمی بحران‌هایی مانند دریاچه ارومیه گفت: چنین طرح‌هایی می‌توانند به افزایش آگاهی عمومی و انتقال دقیق‌تر مسائل به سیاست‌گذاران و کشاورزان منطقه کمک کنند. همچنین طراحی ابزارهای آموزشی برای نمایش میزان مصرف آب و بررسی تطبیقی محتوای دروس دانشگاهی ایران با دوره‌های مشابه در دانشگاه‌های جهان از جمله موضوعات قابل حمایت در حوزه ترویج علم است.
تلاش برای کاهش زمان ارزیابی طرح‌ها به یک ماه
هرمزی‌نژاد در پایان با اشاره به افزایش تعداد پروپوزال‌های دریافتی بنیاد اظهار کرد: افزایش حجم طرح‌های ارسالی موجب طولانی‌تر شدن فرایند ارزیابی شده و در برخی دوره‌ها این زمان به حدود 84 روز رسیده است.
وی افزود: تلاش می‌کنیم با بهبود فرایندها، مدت‌زمان ارزیابی طرح‌های پژوهشی را به حدود یک ماه کاهش دهیم تا پژوهشگران در زمان مناسب‌تری از نتیجه بررسی طرح‌های خود مطلع شوند.
انتهای پیام/