به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، روندهای ثبت‌شده در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که ارمنستان به تدریج در حال فاصله گرفتن از جایگاه سنتی خود به عنوان یک کشور مهاجرفرست است و به جمهوری‌ای با بازار کار به شدت متغیر تبدیل می‌شود.
بررسی چرایی شکل‌گیری این روند جدید در تحولات جمعیتی و اقتصادی، ابعاد تازه‌ای از تغییرات بازار کار این کشور را آشکار می‌کند.
سال گذشته میلادی «آرپینه سارگسیان» وزیر کشور ارمنستان اعلام کرد که برای نخستین بار طی 15 سال گذشته، تراز مهاجرتی مثبت در این کشور به ثبت رسیده است.
در نیمه نخست سال 2026 میلادی نیز «نلی داوتیان» سرپرست اداره مهاجرت و شهروندی ارمنستان خاطرنشان کرد که شمار افراد واردشده به کشور بار دیگر از تعداد افراد خارج‌شده پیشی گرفته است؛ آماری که تغییر تدریجی الگوهای جابه‌جایی جمعیت در ارمنستان را نشان می‌دهد.
ترکیب جمعیتی خروجی‌ها؛ از مردان جویای کار تا متخصصان و ساکنان استانها
با وجود آنکه بازار داخلی فرصت‌های شغلی در ارمنستان در حال دگرگونی است و به لطف رشد بخش فناوری اطلاعات (IT) مشاغل جدید بیشتری ایجاد می‌کند، اما روندهای مهاجرت کاری همچنان ادامه دارد.
در صدر گروه‌هایی که از ارمنستان خارج می‌شوند، مردان قرار دارند که حدود 78 درصد از کل مهاجران را تشکیل می‌دهند.
موج خروج در دوره مهاجرت‌های فصلی برای یافتن درآمد موقت آغاز می‌شود. عمدتاً مردان 35 تا 45 ساله (حدود 64 درصد) و به میزان کمتری جوانان 20 تا 30 ساله برای یافتن کار کشور را ترک می‌کنند که معمولاً افرادی هستند که قصد تشکیل خانواده دارند.
گروه دوم، متخصصان ماهر و افراد دارای تحصیلات عالی دانشگاهی یا متوسطه تخصصی هستند. علت خروج این قشر بسیار ملموس است و به کمبود فرصت‌های شغلی متناسب در بخش پویا و رو به رشد فناوری اطلاعات مربوط می‌شود.
گروه سوم نیز ساکنان استانها هستند. خروج جمعیت به ویژه در استان‌های «شیراک»، «لوری»، «تاووش» و «گغارکونیک» بسیار محسوس است؛ زیرا نرخ بیکاری در آنجا بالاتر است و مردم فرصت‌های شغلی را در سایر مناطق و کشورها جست‌وجو می‌کنند.
کاهش مهاجرت کاری به روسیه در سایه چرخش غرب‌گرایانه ایروان و افت روبل
در بررسی مقصد مهاجران باید توجه داشت که به طور سنتی در دوران پساشوروی، روسیه یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت کاری از ارمنستان به شمار می‌رفت.
با این حال، در سال‌های اخیر این جریان مهاجرتی اندکی کاهش یافته است؛ تغییری که تحت تاثیر تشدید سیاست‌های مهاجرتی روسیه پس از اعلام خط‌مشی غرب‌گرایانه از سوی رهبری ارمنستان و همچنین نرخ پایین ارز روبل رخ داده است.
اکنون جریان‌های مهاجرتی در حال تغییر شکل هستند؛ بخشی از مهاجران بالقوه به امید بهبود روابط ارمنستان و روسیه ترجیح می‌دهند در ارمنستان بمانند و سایرین نیز مقاصد دیگری شامل کشورهای اتحادیه اروپا و آمریکا را انتخاب می‌کنند.
موج ورود اتباع خارجی، دانشجویان و بازگشت ارامنه به بازار کار ارمنستان
در سوی مقابل، ورود اتباع خارجی به ارمنستان در سه گروه اصلی قابل مشاهده است. گروه نخست، مهاجران کاری و متخصصان بخش‌هایی از اقتصاد هستند که با کمبود نیروی بومی روبه‌رو شده‌اند و بخش‌های ساختمان‌سازی، کشاورزی و خدمات از جمله تحویل کالا را در بر می‌گیرد. کشورهای مبدا این نیروها شامل روسیه، هند، ایران، سری‌لانکا و اوکراین هستند.
گروه دوم دانشجویان هستند؛ چرا که ارمنستان بر آموزش عالی مقرون‌به‌صرفه تمرکز کرده است. زیربنای دانشگاهی این جمهوری قابل توجه است و به همین دلیل شمار داوطلبان خارجی ورود به دانشگاه‌ها از جمله از میان ارامنه خارج از کشور (دیاسپورا) افزایش می‌یابد.
گروه سوم نیز بازگشت‌کنندگان به وطن شامل ارامنه تبار از لبنان، سوریه و ایران هستند. ورود این گروه برای بازار کار عاملی مثبت است، زیرا افرادی با تجربه کاری و گاهی همراه با سرمایه یا مهارت‌های کسب‌شده در خارج وارد می‌شوند و برخی از آن‌ها نیز در ارمنستان پناه می‌گیرند.
دگرگونی ساختار اشتغال، انتقال فناوری و کاهش وابستگی به یک مسیر مهاجرتی
بازار کار ارمنستان اکنون در وضعیت گذار قرار دارد. مقامات دولتی و کسب‌وکارها بر آموزش هدفمند متناسب با فرصت‌های شغلی مشخص تمرکز کرده‌اند؛ برای نمونه، شرکت‌ها خودشان دانشجویان را جذب می‌کنند و آموزش تکمیلی می‌دهند و هم‌زمان ورود متخصصان خارجی مورد نیاز را تشویق می‌کنند. به نظام آموزشی نیز توجه می‌شود تا واکنش بهتری به نیازهای اقتصاد نشان دهد.
در این میان، ورود کارگران خارجی به جبران کمبود نیرو در بخش‌هایی که شهروندان بومی همیشه آماده کار در آن‌ها نیستند، کمک می‌کند. همچنین نیروهای انتقال‌یافته و بازگشت کنندگان، فناوری‌های نوین و تجربه مدیریتی را با خود می‌آورند و به ایجاد شرکت‌های نوپا (استارت‌آپ‌ها) و سرمایه‌گذاری‌ها کمک می‌کنند.
علاوه بر این، با تنوع‌بخشی به مسیرها، وابستگی به یک جهت واحد مهاجرتی یعنی روسیه کاهش می‌یابد و در نتیجه بازار کار پایدارتر می‌شود.
چالش‌های حقوقی اتباع خارجی و فشار نیروی کار ارزان بر دستمزد کارگران بومی
با وجود این تحولات، همه مهاجران بلافاصله با محیط جدید سازگار نمی‌شوند. در ارمنستان موارد متعددی از نقض رژیم روادید، تاخیر در پرداخت دستمزد و ناآگاهی افراد تازه‌وارد از حقوق خود ثبت می‌شود که این وضعیت، تلاش دولت و کسب‌وکارها را برای آموزش و نظارت می‌طلبد.
افزون بر این، در برخی بخش‌ها مانند ساختمان‌سازی یا خدمات، ورود انبوه نیروی کار ارزان فشار قابل توجهی بر سطح دستمزد کارگران بومی وارد می‌کند.
انتهای پیام/