به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، نشست تخصصی «چالش‌های درختکاری در ایران» با حضور اساتید دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، پژوهشگران، مدیران اجرایی، فعالان بخش خصوصی و اصحاب رسانه با مشارکت مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان دانشگاه تهران به میزبانی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران برگزار شد.
در این نشست، غلامرضا هادربادی، مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ضمن تشریح راهبردهای جدید این سازمان، آسیب‌شناسی خطاهای گذشته و تبیین الگوهای موفق مبتنی بر دانش بومی این نشست را فرصتی مغتنم برای تلمذ، شنیدن ایرادات و اصلاح مسیر دانست و گفت: پیشنهادات دلسوزانه حاضران برای خاک و آب کشور قطعاً مدنظر قرار خواهد گرفت.
وی ضمن رد یک باور غلط عمومی مبنی بر کم‌اهمیت‌تر بودن پوشش گیاهی بیابان نسبت به مناطق شمالی و غربی کشور اظهار کرد: اکوسیستم بیابان توان ترمیمی بسیار شکننده‌ای دارد، دیرتر خود را احیا می‌کند و حذف بوته‌ها در آن خطر بیشتری به همراه دارد، از این رو اهمیت پوشش گیاهی در بیابان اگر بیشتر از سایر اقلیم‌ها نباشد، کمتر نیست. طرح این مطالب به معنای رفع خطا از خود نیست.
مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با بیان اینکه همه متولیان در موفقیت‌ها و خطاهای گذشته سهیم بوده‌اند، اذعان کرد: امروز به دنبال مقصریابی نیستیم بلکه باید حرکتی رو به افق آینده داشته باشیم. برنامه‌ریزی در بیابان باید بر پایه فرض قطعی «کم‌آبی» و «محدودیت منابع مالی دولتی» استوار باشد.
هادربادی افزود: نیاکان ما احداث قنوات و باغات را بر مبنای حداقل آب موجود در شهریورماه طراحی می‌کردند اما بعدها با کشت‌هایی نظیر زعفران و وابستگی به تانکر آب‌رسانی روبه‌رو شدیم، بنابراین باید کم‌آبی را به‌عنوان یک واقعیت قطعی پذیرفت و انتخاب گونه را بر همین مبنا پیش برد. انتخاب گونه مهمترین اصل در احیای بیابان بوده که ابعادی فراتر از مقاومت صرف در برابر گرما و خشکی دارد و نیازمند دقت چندبعدی است.
پیوند معیشت مردم با پایداری بیابان و مفهوم مالکیت
وی پیوند خوردن درختکاری با اقتصاد محلی را تنها ضامن نگهداری پایدار دانست و یادآور شد: مشارکت مردمی صرفاً به معنای کاشت یک نهال یا یک‌بار آبیاری نیست، بلکه مشارکت واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که احیای مرتع و گونه‌های گیاهی مستقیماً سفره و جیب دامدار و کشاورز را تأمین کند. در هیچ جای دنیا ملاک انتخاب گونه صرفاً جلوگیری از باد و خاک نیست.
هادربادی تأکید کرد: طبق ضرب‌المثل «وای بر مرگ و وای بر پس‌مرگ»، کاشت یک مرحله و نگهداری مرحله بسیار مهم‌تر است که تنها از طریق انتفاع اقتصادی محقق می‌شود. مفهوم مالکیت برای بهره‌برداران تنها واگذاری سند تک‌برگ زمین نیست، بلکه دخالت دادن آنان در مراحل انتخاب محل، انتخاب گونه و نگهداری، احساس تعلق عمیقی شبیه به فرزندپذیری ایجاد می‌کند که مانع از تخریب عرصه‌ها می‌شود.
شکستن انحصار تاغ و بهره‌گیری از دانش بومی
مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با تأکید بر لزوم شکستن انحصار کاشت تک‌گونه‌ای تاغ بیان کرد: اگرچه تاغ گیاه مقاومی است اما قطر تنه آن انگیزه قاچاق چوب ایجاد می‌کند و کاشت خالص آن طغیان آفت ملخ کوهان‌دار را به همراه داشته است. کاشت ترکیبی و بذرپاشی هم‌زمان گونه‌هایی نظیر «درمنه» و «اشنان» به دلیل داشتن اسانس‌های بازدارنده، ملخ کوهان‌دار را دفع می‌کند.
وی با بیان اینکه این سیاست اکنون به استانها توصیه شده تا ترکیب پوشش گیاهی و استفاده از گونه‌های منشعب نظیر «رمس»، «آتریپلکس»، «اسکمبیل» و «قیچ» جایگزین کاشت متراکم تاغ شود، بر لزوم بررسی هدفمند گونه‌های وارداتی و توجه به پدیده دیرزیستی جنگل‌های دست‌کاشت تاغ تأکید و به تجربیات موفق کشور در احیای عرصه‌ها بدون نیاز به کاشت دستی نهال اشاره کرد.
هادربادی اظهار کرد: اجرای 57 کیلومتر تله رسوب‌گیر در کیلومتر 80 خوروبیابانک تا 110 طبس موجب استقرار طبیعی بوته‌های رمس به کمک باد و شن شد، همان‌طور که احداث بادشکن‌های کوتاه شطرنجی در حسین‌آباد میش‌مست قم (مشترک با چین)، هدایت روان‌آب‌ها و ایجاد گوراب‌ها برای استقرار بذر در سطح 5 هزار هکتار با 75 هزار رقم در هامون سیستان و بلوچستان در فروردین‌ماه، پوشش گیاهی را با کمترین هزینه مستقر ساخت.
مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ابتکار کشاورزان هرمزگان در میناب و سیریک با پاشیدن کود دامی حاوی بذور بومی در پشت‌بندها را نمونه‌ای کم‌نظیر از راه‌حل‌های کوچک، خلاقانه و گشایش‌گر دانست و بر ضرورت ورود صنایع مرتبط و مکانیزاسیون به بخش منابع طبیعی تأکید کرد.
وی اذعان کرد: احیای اراضی بیابانی می‌تواند محرک صنایعی همچون کارخانجات صابون‌سازی با استفاده از ماده اولیه گیاه «اشنان» باشد، درست مانند کارخانجات رب گوجه‌فرنگی در مرودشت شیراز چراکه بیابان دنیای فرصت‌هاست و نباید با کویر معادل گرفته شود.
هادربادی با اشاره به لزوم توسعه مکانیزاسیون به‌عنوان یک ضرورت قطعی (مشابه جمع‌آوری بذر با دستگاه ساده در سمنان، جمع‌آوری مکانیکی ملخ کوهان‌دار در دامغان، احداث هلالی‌های آبگیر در خراسان جنوبی، استفاده از پهپاد برای بذرپاشی در نیشابور و مبارزه با آفات در گناباد) از رونمایی دستگاه تولید کیسه‌های شنی (سندبگ) برای بادشکن‌های کوتاه روی تپه‌های ماسه‌ای پس از تست‌های دوم در ملایر در ماه‌های آینده خبر داد.
موفقیت ماده 3 در خواف و نقش خیرین در توسعه گونه‌های خوراکی
وی واگذاری تاغ‌زارهای دیرزیست در قالب ماده سه به مردم روستای علی‌آباد قریشی شهرستان خواف را یک نمونه عینی از مدیریت مشارکتی موفق خواند و توضیح داد: عملیات پرورشی در سطح 480 هکتار بدون پرداخت حتی یک ریال اعتبار دولتی توسط مردم انجام شد که ضمن 200 هکتار کاشت جدید و احداث آبشخور و انرژی خورشیدی، 20 میلیارد تومان درآمد برای جامعه محلی به ارمغان آورد.
هادربادی با بیان اینکه نقطه اوج آن تماس تلفنی ساعت یک بامداد معاون فنی اداره کل خراسان رضوی (آقای زرگران) با گزارش هجوم ملخ توسط مرتع‌داری بود که به دلیل وابستگی معیشتی، شخصاً پایش آفت را انجام داده بود، از توزیع یک میلیون اصله نهال از سوی خیرین در 15 استان برای گسترش رویشگاه‌های طبیعی و خوراکی «لگجی» (کَبَر) خبر داد که به دلیل انتفاع از میوه آن، بالاترین ضریب حفاظت مردمی را دارد.
اصلاح نگاه سنتی به نهال‌ها و چشم‌انداز بین‌المللی
مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور خواستار اصلاح نگاه سنتی به نهال‌ها و شکستن تقسیم‌بندی کاذب «مثمر و غیرمثمر» شد و تأکید کرد: تمامی درختان بیابانی به‌واسطه تولید چوب، بادشکن و کمک به افزایش محصول کشاورزی، مثمر هستند و وزارت جهاد کشاورزی باید همانند نهال‌های گیلاس، زردآلو و سیب، یارانه تولید نهال‌های منابع طبیعی را نیز برقرار کند.
وی بر ضرورت استفاده از فناوری کشت بافت برای تکثیر صفات برتر طاق و اسکمبیل، توسعه صندوق‌های حمایت از توسعه کشاورزی و منابع طبیعی (با الگوگیری از تجربه هرمزگان که با اخذ وام 2 میلیارد تومانی از صندوق، 500 هزار نهال بدون کمک دولتی تولید کردند) و استفاده حداکثری از ظرفیت کنوانسیون‌های بین‌المللی و مستندسازی تجربیات موفق 22 استان بیابانی کشور تأکید کرد تا جایگاه ایران که در دهه گذشته پس از چین مقام دوم آسیا را کسب کرده بود، بیش از پیش تقویت شود.
انتهای پیام/