به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، کتاب «مرد ابدی» روایتی مستند از زندگی فرمانده پرآوازه سپاه اسلام، شهید حسن طهرانی‌مقدم است. این کتاب حاصل قریب 12 سال مصاحبه و معاشرت با اصلی‌ترین افرادی است که حسن طهرانی‌مقدم در برابر چشم آنان رشد کرد و «حسن» شد!
کاری که هفت ماه بعد از شهادت او، از خانه باصفایش آغاز شد و با جست‌وجو و سفر در خاطرات، اسناد، تصاویر و مکان‌هایی که شاهد حیات و شهادت او بودند، تکه‌تکه ساخته شد تا آینه‌ای بی‌غبار برابر زندگی مردی بگیرد که در طول قریب 13 سال پس از شهادتش، با مطالعه این کتاب خواهیم فهمید چقدر او را نشناخته‌ایم.
کتاب، روایتی داستانی از تولد، کودکی، نوجوانی و جوانی تا جنگ و در ادامه از جنگ تا فرماندهی توپخانه و فرماندهی موشکی و ادامه مسیر موشکی‌شدن ایران تا انفجار آبان 1390 و شهادت طهرانی‌مقدم دارد. سطر به سطر این روایت داستانی، نه بر مبنای تخیل نویسنده، که بر مبنای اطلاعات و جزئیاتی است که سپهری در گفت‌وگو با افراد مختلف کسب کرده است.
هرچند حسن طهرانی‌مقدم پیش از این با آثار دیگری مانند «مردی با آرزوهای دوربرد» و «خط مقدم» به ویترین کتاب‌فروشی‌ها راه پیدا کرده و مورد استقبال کتاب‌خوانان قرار گرفته بود، اما «مرد ابدی» را می‌توان مفصل‌ترین، کامل‌ترین، جزئی‌ترین و البته مستندترین روایت از تولد تا شهادت مردی دانست که وصیت کرده بود روی سنگ مزارش بنویسند: «اینجا مدفن کسی است که می‌خواست اسرائیل را نابود کند».
این کتاب، روایتی از مجاهدت‌های بی‌وقفه و درعین‌حال بی‌هیاهوی مردانی است که عزت امروز ایران و اسلام مدیون آن‌هاست. کتاب تلاش دارد در کنار توجه به مجاهدت‌های پدر موشکی ایران و دیگر سربازان این مرزوبوم در راه شکل‌دهی و ارتقای صنعت موشکی، با پرداختن به زندگی خانوادگی شهید طهرانی‌مقدم، گوشه‌ای از ایثار خانواده‌های آنان را نیز به تصویر بکشد.
سپهری در این مجموعه تلاش کرده است نشان دهد که «حسن‌آقا شدن» آسان نیست، اما شدنی است؛ و رهسپاری در راهی که او رفت، اگرچه سخت، اما شیرین و هموارترین راه برای رسیدن به سرافرازی در دنیا و عزت ابدی است.
خبرگزاری تسنیم همزمان با پویش ملی کتاب «مرد ابدی» 16 تا 30 آبان با جواد کلاته عربی نویسنده، محقق و مدیر انتشارات 27 بعثت درباره کتاب مورد اشاره گفت‌وگو کرده است.
کلاته «مرد ابدی» را یک فراگونه می‌داند که باید الگوی نوشتن در حوزه زندگینامه‌نویسی و تاریخ شفاهی قرار گیرد.
مشروح گفتگو با کلاته به این‌ترتیب است:
* جناب کلاته، در حوزه تاریخ شفاهی در سال‌های اخیر آثار فراوانی منتشر شده است؛ در میان حجم آثار منتشرشده درباره شهدا، جایگاه «مرد ابدی» را کجا می‌دانید؟
عنوان «تاریخ شفاهی» را به کار بردن، از بابتی درست است و از بابتی درست نیست؛ از این بابت که ما در حوزه تاریخ شفاهی، عمدتاً و آنچه به طور معمول اتفاق افتاده، سراغ آدم‌هایی رفته‌ایم که در قید حیات هستند و تاریخ شفاهی خودشان را که صحبت‌های این عزیزان در این حوزه شانیت تاریخی دارد، ثبت و ضبط کرده‌ایم و معمولاً نیز به نام خودشان ثبت، ضبط و منتشر شده است. عموم کتاب‌هایی که ـ مثلاً بخشی از کتاب‌هایی که مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه انجام می‌دهد ـ از این سنخ است؛ مانند تاریخ شفاهی سید یحیی صفوی یا تاریخ شفاهی محسن رضایی، یعنی کسانی که خودشان نشسته‌اند، حرف زده‌اند و خاطرات، اطلاعات و روایت آنها از جنگ شانیت تاریخی دارد، حال با یک شکل خاص که صورت پرسش و پاسخ است.
اما کتاب «مرد ابدی» این‌گونه نیست؛ کتاب «مرد ابدی» در حوزه زندگینامه‌نویسی تعریف می‌شود و در گونه‌های ادبیات دفاع مقدس قرار دارد، اما از یک منظر هم می‌توان به این کتاب به عنوان یک تاریخ شفاهی نگریست؛ اگرچه گاهی با صاحبان اطلاعات روبه‌رو نمی‌شویم که بالاخره صاحب این مطلب، مسئله، نکته و محتوا کیست و از چه کسی روایت شده است. اما اطلاعات بسیار زیادی که در ادامه در مورد آن صحبت می‌کنم، در این کتاب وجود دارد که واقعاً تاریخ شفاهی صنعت موشکی ماست و این که جایگاه صنعت موشکی ما در جمهوری اسلامی در سال‌های 1404 و 1405 کجاست، خود بحثی دیگر است.
«مرد ابدی» را می‌توان یک کتاب فراگونه‌ای دانست
اما می‌خواهم از منظری دیگر به این کتاب نگاه کنم؛ در این بخش و در پاسخ به این سؤال، احساس می‌کنم شاید بشود کتاب «مرد ابدی» را یک کتاب «فراگونه‌ای» دید.
به نظرم «مرد ابدی» را می‌توان یک کتاب فراگونه‌ای دانست؛ از این بابت که اگرچه در قالب زندگینامه روایت می‌شود، اما به درستی، از وجهی، تاریخ شفاهی یکی از بزرگ‌ترین، وسیع‌ترین و مهمترین دستاوردهای جمهوری اسلامی است که شاهد آن هستیم. بالاخره بر اساس اتفاقات میدانی، این ماجرا، این دستگاه، این صنعت و این نگاه، نه تنها ناجی جمهوری اسلامی شده، بلکه ناجی جبهه مقاومت و ناجی جبهه مستضعفین در عالم گشته است. این موضوع را نمی‌توان و نباید فقط با نگاهی ماده‌گرایانه و صرفاً ابزاری بررسی کرد؛ این دستور قرآن است. آیه قرآن ناظر بر این است که ابزار و سازوکار نظامی آماده کنید تا دشمن از شما بترسد. اگر نخواهیم غلو کنیم؛ شاید باید بگوییم در طول تاریخ اسلام، در طول تاریخ مبارزات با جبهه کفر و جبهه سلطه، بزرگ‌ترین مصداق این آیات در قرآن کریم، همین ماجرای صنعت موشکی ماست.
بنابراین، احساس می‌کنم به دور از غلو و بزرگ‌نمایی است اگر بگوییم «مرد ابدی» را باید به عنوان یک اثر فراگونه‌ای به تصویر کشید. البته کتاب وجوه مختلفی دارد و شاید مجال صحبت از همه آنها اکنون نباشد با تورق این کتاب و مطالعه مقدمه، فراتر از محتوای موجود، شایسته است که به خود اثر بیشتر پرداخته شود؛ پس «مرد ابدی» را باید به عنوان یک اثر «فراگونه‌ای» به تصویر کشید، زیرا جامع برخی نگاه‌ها و گونه‌های مختلف در حوزه ادبیات دفاع مقدس است.
* آیا در «مرد ابدی» شاهد ردپای نویسنده هستیم؟
ابتدا باید مشخص کنیم که «ردپای نویسنده» به چه عنوان و به چه معناست. ما خلق هیچ اثری را بدون ردپای نویسنده نداریم؛ اما گاهی اوقات این ردپای نویسنده جزو معایب کار، معایب قلم، نگاه و نوشتن و عیوب متن محسوب می‌شود و گاهی جزو محاسن و امتیازات متن به شمار می‌رود. من تنها به یک مورد در اینجا اشاره می‌کنم و توضیح می‌دهم.
ببینید، گاهی ردپای نویسنده، اثر او یا جنس نگاه و قلمش را در مواردی همچون تکرار گمانه‌ها، احتمالات و قالب‌های ذهنی خودش در شناخت یا روایت یک شخصیت می‌بینیم؛ یا در حوزه قلم و نگارش، استفاده از واژگان خاصی که شاید مشخصه آن نویسنده باشد، یا هنرنمایی‌های زبانی و عرض‌اندام‌های قلمی که توضیح مفصل آن وقت زیادی می‌طلبد.
اگر ردپا را به این معنا بگیریم، خیر؛ چنین ردپایی از نویسنده به نظر من در کتاب «مرد ابدی» و از سوی خانم سپهری وجود ندارد.
اما اگر بخواهیم بگوییم چه نوع ردپایی از نویسنده وجود دارد ـ که در مقدمه نیز به آن اشاره شده و قابل دریافت است ـ آن «سلوک نویسنده» است؛ اینکه می‌گویم سلوک، واقعاً در خصوص آن حرف دارم. این سلوک نویسنده و تعالی قلم است که باعث شده اثری بدون حضور مستقیم نویسنده در کتاب، و بدون اینکه نویسنده بخواهد علایق و داشته‌های خود را به نمایش بگذارد یا برجسته کند، خلق شود، اینکه موضوع اصلی که شخصیت شهید بزرگوار و تاریخ فعالیت‌های صنعت موشکی ماست را به یادگار بگذارد، ثبت و ضبط کند و به قلم درآورد. به نظرم این همان ردپایی است که خانم سپهری در این کتاب به جای گذاشته و از محاسن کار محسوب می‌شود.
«مرد ابدی» به عنوان «الگوی متعالی» از ادبیات دفاع مقدس، مورد مطالعه و آموزش قرار گیرد
من به عنوان یک نویسنده، یک فعال حوزه کتاب و کسی که سال‌هاست علاوه بر علاقه شخصی به نویسندگی، شغلم نیز با تولید کتاب، انتشارات و این حوزه گره خورده است، وقتی با کتاب «مرد ابدی» مواجه می‌شوم، احساس می‌کنم این اثر باید به عنوان یک «الگوی متعالی» از ادبیات دفاع مقدس، مورد مطالعه، توصیه و آموزش قرار گیرد.
از باب یک الگوی متعالی، نخست باید مورد مطالعه قرار گیرد و رفتارشناسی کنیم؛ نویسنده را رفتارشناسی کنیم و نوع مواجهه ایشان را با مسئله پژوهش، نگارش و «زیست نویسندگی» که برای انجام یک کار جدی ضروری است، بررسی کنیم. من بر این موضوع بسیار تأکید دارم؛ به نظرم این موارد شایسته مطالعه، احصا و استخراج مؤلفه‌های یک اثر شاخص، اثر فاخر، نویسنده شاخص و نویسنده فاخر است.
من به عنوان یک نویسنده و پژوهشگر حوزه جنگ، خاطرات شهدا و رزمندگان و کسی که در تولید کتاب دستی بر آتش دارم، نخستین مواجهه‌ام با کتاب این است. اینکه چه تأثیری از شخصیت شهید بزرگوار، حاج حسن تهرانی‌مقدم بگیرم و با مجاهدت‌های ایشان و گروهشان در طول سال‌ها آشنا شوم، و با پیشرفت و علم ایرانی در عهد جمهوری اسلامی آشنا گردم، این‌ها برای کسی که در این جایگاه قرار دارد، در مرحله بعدی مواجهه با کتاب قرار می‌گیرد. ارزیابی من از این کتاب چنین است.
* به نظر شما «مرد ابدی» برای مخاطب امروز چه جایگاهی دارد؟
در رابطه با اینکه «مرد ابدی» برای مخاطب امروز چه جایگاهی دارد، حرف بسیار می‌توان زد، اما به نظرم اشاره به یک نکته کفایت می‌کند: «مرد ابدی» روایت «انسان ایرانیِ عهد جمهوری اسلامی» است. ما انسان ایرانی عهد پهلوی داریم، انسان ایرانی عهد قاجار داریم و الی آخر؛ اما به نظرم این اثر روایت «انسانِ ترازِ عهد جمهوری اسلامی» و تربیت‌یافته انقلاب اسلامی است.
«مرد ابدی» روایت «انسان ایرانیِ عهد جمهوری اسلامی» است
خواندن این کتاب باعث می‌شود آنچه جامعه ایرانی به عنوان پیشینه افتخارآمیز در اعصار و هزاره‌های گذشته به آن می‌بالد ـ هرچند مشخص نیست چه میزان داده و مستندات متقن از آن دوره‌ها در دست داریم ـ به عنوان یک تجربه عینی و جلوی چشم مخاطب امروز قرار گیرد. مخاطب ایرانی با خواندن این کتاب، با روایتی واقعی ـ و نه روایتی آلوده و آغشته به اطلاعات نادرست یا نگاه‌هایی که می‌خواهد تاریخ باستانی را در برابر امروز ما قرار دهد ـ به شکلی ملموس جایگاه خود، جایگاه ایران و ایرانی و جایگاه «انسانِ ترازِ جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی» را در دنیا درک می‌کند.
این یک واقعیت است؛ این نگاه، مادی‌گرایانه و ابزارگرایانه نیست. ما توانستیم با نگاه جمهوری اسلامی که صنعت موشکی از دل آن بیرون آمده، در برابر دنیا بایستیم. ما توانستیم تاریخ را با این صنعت دچار یک چرخش و پیچ تاریخی به سمت اهداف و دسته‌بندی‌های قرآنی و غلبه بر جبهه استکبار جهانی کنیم. مخاطب امروزی ایرانی می‌تواند جایگاه خود و کشورش را در این عرصه تعریف کند و به خود، به میهن و به انسان‌های سرزمین خودش افتخار کند.
* پیشنهادی برای ادامه راه «مرد ابدی» دارید؟
پیشنهاد من برای ادامه راه «مرد ابدی» ـ همان‌طور که در سؤالات پیشین نیز عرض کردم ـ این است که این کتاب به عنوان یک الگوی متعالی در حوزه زندگینامه‌نویسی و روایتگری آدم‌های جنگ و دفاع مقدس شناخته شده و تولید و تکثیر شود.
پیشنهاد دیگرم این است که چون این کتاب معرفی‌کننده یکی از انسان‌های تراز انقلاب اسلامی است، نباید کار را صرفاً در حد کتاب، انتشارات و تبلیغات ترویج کتاب محدود ببینیم؛ این مسئله فراتر از حوزه نشر و کتاب‌خوانی است.
تعریف کتاب در جایگاه های دیگر در حوزه حیثیت و آبروی جمهوی اسلامی است
این فعالیت در حوزه حیثیت و آبروی جمهوری اسلامی قرار دارد. معتقدم متولیان امر، ناشر محترم و نویسنده بزرگوار باید رایزنی کنند تا کتاب در جایگاه دیگری تعریف شود.
این کتاب باید در جایگاه «ترویج انسانِ ترازِ انقلاب اسلامی» معرفی شود و در تمامی فعالیت‌های فرهنگی مختلف، مبلّغ این ایده و کتاب باشیم تا این انسان به عنوان نمونه‌ای از افتخارات برجسته و فراملی جمهوری اسلامی تبلیغ، ترویج و خوانده شود.
اگر از «مرد ابدی» سریال صدقسمتی ساخته نشد، مدیران سیما اجحاف کرده‌اند
البته اگر از کتاب خواسته شود در قالب یک مجلد 500 صفحه‌ای منتشر شود کمک می‌کند به خوانده‌شدن بیشتر کتاب، اینجا ما دیگر یک منبع قابل اتکا درجه‌یک در فرآیند داریم برای تولید سریال صدقسمتی، چون این کتاب تا حالا هم نشده اگر نرفته باشند مسئولین تلویزیون، اجحاف شده؛ من تعجب می‌کنم این سوژه‌ها را ما داریم، چرا در سریال‌ها این ایده‌ها دیده نمی‌شود؟
کار با فیلم سینمایی هم جمع نمی‌شود؛ کار با سریال که مردم یک سال، دو سال با این شخصیت زندگی کنند تا رنگ و بوی این آدم در جامعه منتشر شود.
انتهادی پیام/