به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ سید محمد شفیعی پژوهشگر حوزه بین الملل در نشست علمی با موضوع مکتب صلح ایرانی با اشاره به فاصله میان اصول اعلامشده در حوزه صلح و حقوق بشر با واقعیت مناسبات بینالمللی اظهار داشت: هویت ایرانیاسلامی و میراث تاریخی و دینی ایران میتواند زمینه ارائه الگویی بومی از صلح را فراهم کند، الگویی که بر کرامت انسانی، عدالت، گفتوگو و احترام به حقوق ملتها استوار باشد.
محمد شفیعی با اشاره به جایگاه صلح و حقوق بشر در هویت ایرانیاسلامی و ظرفیت آن برای شکلگیری الگوی صلح ایرانی در مناسبات جهانی اظهار داشت: برای بررسی ظرفیتهای ایران در ارائه الگویی بومی از صلح، باید به مؤلفههای تاریخی، فرهنگی و دینی هویت ایرانیاسلامی توجه کرد.
وی افزود: هویت ملی تنها مجموعهای از ویژگیهای تاریخی یا فرهنگی نیست، بلکه هویت ملی از ارزشها، باورها، نمادها و تجربههای تاریخی شکل میگیرد و میتواند بر سیاست داخلی و رفتار و تعاملات بینالمللی کشورها تأثیرگذار باشد. از اینرو، نخستین بُعد هویت ایران، یعنی میراث تاریخی و فرهنگی ایراندر برگیرندهمولفههای مهمی است. منشور کوروش در چارچوب این پژوهش، نمونهای از توجه به آزادی عقیده و مذهب، احترام به اقوام گوناگون و ضرورت همزیستی مسالمتآمیز به شمار میرود همچنین مفاهیمی همچون مدارا و عدالت در آموزههای زرتشتی بر اهمیت وابط اجتماعی و ارزشهای اخلاقی تأکید دارند.
شفیعی افزود: احترام به دیگری، پذیرش تفاوتها و همزیستی مسالمتآمیز از مؤلفههای هویت ایرانی هستند که در صورت تبدیلشدن به اصول سیاستگذاری، میتوانند در شکلگیری رویکردی صلحمحور نقش داشته باشند.
این پژوهشگرحوزه بین الملل بُعد دوم هویت ایرانیاسلامی را آموزههای اسلامی عنوان کرد و تصریح کرد: در قرآن کریم، سنت پیامبر اسلام (ص) و آموزههای اهل بیت(ع)، صلح با عدالت، کرامت انسانی، پرهیز از ظلم و دفاع از مظلوم پیوند دارد. از این رو، صلح پایدار بدون توجه به عدالت و رفع ظلم قابل تحقق نیست و صرف نبود جنگ برای تحقق صلح کافی نخواهد بود.
شفیعی با تأکید بر پیوند میراث تاریخی ایران و آموزههای اسلامی، تصریح کرد: این دو بُعد میتوانند زمینه شکلگیری هویتی را فراهم کنند که در آن صلح و حقوق بشر جایگاهی بنیادین داشته باشند، با این حال، برخورداری از میراث تاریخی و دینی به تنهایی برای ارائه یک الگوی صلح و تعمیم آن به دیگر کشورها کافی نیست و این ارزشها باید در سیاستگذاری و رفتار عملی بازتاب پیدا کنند.
وی در ادامه با اشاره به نظریه سازهانگاری خاطر نشان کرد: این رویکرد در کنار عوامل مادی بر نقش ایدهها، هویتها، باورها و هنجارها در شکلدهی به رفتار بازیگران بینالمللی تأکید دارد. بر این اساس، رفتار دولتها را نمیتوان تنها با توجه به قدرت نظامی، منابع اقتصادی و ملاحظات مادی توضیح داد، بلکه برداشت کشورها از هویت خود، تعریف منافع ملی و ارزشهای مورد پایبندی آنها نیز در تصمیمگیریهای سیاسی مؤثر است.
شفیعی افزود: اگر کشوری هویت خود را بر پایه ارزشهایی مانند عدالت، صلح، احترام به حقوق دیگران و پذیرش تنوع تعریف کند، این ارزشها میتوانند بر اولویتهای سیاست خارجی آن اثر بگذارند. در چارچوب این پژوهش، هویت ایرانیاسلامی متغیر مستقل، هنجارهای صلح و حقوق بشر متغیر میانجی و نقش ایران در مناسبات جهانی متغیر وابسته در نظر گرفته شده است. از همینرو، منطق این چارچوب آن است که هویت تاریخی، فرهنگی و دینی از طریق شکلدهی و نهادینهکردن هنجارهای صلح و حقوق بشر بر رفتار سیاست خارجی اثر بگذارد و زمینه نقشآفرینی ایران در فرایندهای صلح جهانی را فراهم کند.
این پژوهشگر چهار اصل را برای الگوی پیشنهادی صلح ایرانی برشمرد و اظهار داشت: نخستین اصل احترام به کرامت و حقوق همه انسانها است؛ این اصل بر برخورداری انسانها از حقوق اساسی، فارغ از تفاوتهای قومی، زبانی، فرهنگی و دینی تأکید دارد و با میراث تاریخی ایران و آموزههای اسلامی درباره کرامت انسان پیوند میخورد.
وی افزود: اصل دوم گفتوگو و تفاهم به جای خشونت و جنگ است؛ در این اصل مدیریت اختلافات نباید صرفاً بر استفاده از ابزارهای نظامی یا تحمیل اراده یکطرفه استوار باشد، بلکه مذاکره، میانجیگری و ایجاد زمینه تفاهم میتوانند به کاهش تنش و جلوگیری از گسترش منازعات کمک کنند.
این استاد دانشگاه، عدالت اجتماعی و توزیع عادلانه منابع را اصل سوم این الگو دانست و تصریح کرد: صلح پایدار را نمیتوان از شرایطی جدا کرد که در آن تبعیض، بیعدالتی و نقض حقوق انسانها ادامه دارد. بنابراین عدالت نه فقط نتیجه مطلوب صلح، بلکه یکی از شرایط شکلگیری و استمرار آن است.
شفیعی احترام به استقلال و حاکمیت ملی کشورها را اصل چهارم معرفی کرد و اظهار داشت: این اصل بر حق تعیین سرنوشت ملتها و ضرورت احترام متقابل تأکید دارد، بر این اساس مدیریت اختلافات بینالمللی باید با رعایت حقوق ملتها و حاکمیت ملی صورت گیرد.
این پژوهشگر بین الملل در بخش دیگر سخنان خود پذیرش تنوع فرهنگی و دینی، عدالتمحوری و رفع ظلم، و تلفیق اخلاق و سیاست در مدیریت منازعات را سه محور راهبردی الگوی پیشنهادی برشمرد.
وی با تأکید بر اهمیت پیوند اخلاق و سیاست خاطر نشان کرد: صلح نباید صرفاً محصول موازنه قوا یا توافقی موقت میان بازیگران باشد، بلکه باید از بنیانهای اخلاقی و انسانی برخوردار شود. در این چارچوب، پیشینه تاریخی ایران میتواند پشتوانه نمادین و مشروعیت اخلاقی الگو باشد، آموزههای اسلامی بُعد معنوی و عدالتمحور آن را شکل دهد و سازوکارهای دیپلماتیک زمینه انتقال این الگو به عرصه بینالمللی و تقویت همکاری و گفتوگو را فراهم کنند.
این پژوهشگر با اشاره به امکان انتقال هنجارها از طریق تعامل مستمر، گفتوگو، همکاری چندجانبه و مشارکت در نهادهای بینالمللی، خاطرنشان کرد: الگوی صلح ایرانی زمانی میتواند از ظرفیت واقعی برخوردار شود که اصول آن در رفتار عملی و سازوکارهای اجرایی تجلی پیدا کند و قابلیت تعامل با فرهنگها و نظامهای سیاسی دیگر را داشته باشد.
شفیعی در پایان سخنان خود در این نشست، پنج پیشنهاد برای عملیاتیکردن این الگو مطرح کرد: که عبارتند از، توسعه دیپلماسی فرهنگی و بینالمللی با استفاده از ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی ایران؛ گسترش همکاریهای منطقهای و بینالمللی و تقویت مشارکت در نهادهای مرتبط با صلح و حقوق بشر، ایجاد نهادهای تخصصی بومی و مراکز پژوهشی و آموزشی برای مطالعه و ترویج الگوی صلح ایرانی، تقویت آموزش و ترویج حقوق بشر در داخل کشور و همکاری با نهادهای بینالمللی و نهادینهسازی صلح و رعایت حقوق بشر در سیاستهای کلان داخلی و خارجی است. بنابراین و بر اساس منطق این پژوهش، صلح پایدار تنها با پایاندادن به درگیریها حاصل نمیشود، بلکه تحقق آن به عدالت، احترام به کرامت انسانی، پذیرش تفاوتها و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای همکاری نیاز دارد.
انتهای پیام/