1. صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  2. سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  3. امام و رهبری
  4. ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  5. بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  6. فضا و نجوم
  7. اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  8. اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  9. فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  10. حوزه و روحانیت
  11. استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  12. رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  13. بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  14. عکس
  15. فیلم
  16. گرافیک و کاریکاتور
    • english
    • عربی
    • Türkçe
    • עברית
    • Pусский
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  •  
    آپارات
  •  
    سروش
  •  
    آی‌گپ
  •  
    گپ
  •  
    بله
  •  
    روبیکا
  •  
    ایتا
  • قیمت ارز و طلا
    لیگ ایران و جهان
  • صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  • سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  • امام و رهبری
  • ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  • بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  • فضا و نجوم
  • اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  • اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  • فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  • حوزه و روحانیت
  • استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  • رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  • بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  • عکس
  • فیلم
  • گرافیک و کاریکاتور

روایت سرمایه‌گذاری در اراک؛ از مولدسازی املاک تا درآمد پایدار

  • 30 آبان 1405 - 07:56
  • اخبار استانها
  • اخبار مرکزی
روایت سرمایه‌گذاری در اراک؛ از مولدسازی املاک تا درآمد پایدار

مدیرعامل سازمان سرمایه‌گذاری شهرداری ارام کفت: شهرداری‌ها از گذشته در زمینه مولدسازی دارایی‌ها فعال بوده‌اند.

استانها

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، کلانشهر اراک به‌عنوان مرکز استان مرکزی و یکی از قطب‌های مهم صنعتی و اقتصادی کشور، از ظرفیت‌های گسترده‌ای در حوزه‌های تولید، تجارت، گردشگری، خدمات و توسعه شهری برخوردار است. برخورداری از موقعیت جغرافیایی راهبردی، استقرار صنایع بزرگ و مادر، قرار گرفتن در مسیر ارتباطی استان‌های مختلف و پیشینه تاریخی و اقتصادی، این شهر را به یکی از کانون‌های اثرگذار در معادلات اقتصادی کشور تبدیل کرده است. با وجود این ظرفیت‌ها، بهره‌گیری حداکثری از توانمندی‌های اراک و تبدیل آن‌ها به فرصت‌های پایدار اقتصادی، نیازمند برنامه‌ریزی هدفمند و جذب سرمایه‌های جدید است.

در شرایطی که منابع مالی شهرداری‌ها با محدودیت‌های متعددی مواجه است و هزینه‌های اداره شهر، توسعه زیرساخت‌ها و پاسخ‌گویی به مطالبات شهروندان روندی افزایشی دارد، سرمایه‌گذاری و مشارکت بخش خصوصی به یکی از ضرورت‌های مدیریت شهری تبدیل شده است. جذب سرمایه‌گذار علاوه بر ایجاد منابع درآمدی جدید و کاهش وابستگی به درآمدهای ناپایدار، می‌تواند زمینه اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی، تجاری، گردشگری و خدماتی را فراهم کند و با ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، به رونق کسب‌وکارهای محلی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان منجر شود.

از سوی دیگر، استان مرکزی و به‌ویژه شهر اراک، ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف دارند؛ از توانمندی‌های صنعتی و زیرساخت‌های اقتصادی گرفته تا فرصت‌های کمتر شناخته‌شده در حوزه گردشگری، املاک و مستغلات، خدمات شهری و مولدسازی دارایی‌های عمومی. منطقه نمونه گردشگری دره گردو، تالاب میقان، بازار تاریخی اراک، بناهای ارزشمند تاریخی و اراضی مستعد توسعه شهری، تنها بخشی از ظرفیت‌هایی هستند که در صورت مطالعه دقیق، آماده‌سازی زیرساخت‌ها و ارائه مشوق‌های مناسب می‌توانند به فرصت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری تبدیل شوند.

با این حال، تحقق این ظرفیت‌ها بدون رفع موانعی همچون بروکراسی اداری، ضعف زیرساخت‌ها، دشواری تأمین منابع مالی و نبود اطمینان کافی برای سرمایه‌گذاران امکان‌پذیر نیست. در این میان، سازمان سرمایه‌گذاری شهرداری اراک به‌عنوان متولی شناسایی فرصت‌ها، معرفی پروژه‌ها، تسهیل فرایندهای اداری و سامان‌دهی مشارکت بخش خصوصی، نقش مهمی در هدایت سرمایه‌ها به سمت اولویت‌های توسعه شهری بر عهده دارد. در همین راستا، خبرنگار خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در مصاحبه تفصیلی با فرامرز مهاجرانی، مدیرعامل سازمان سرمایه‌گذاری شهرداری اراک، مهم‌ترین ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری شهر، اقدامات شهرداری برای مولدسازی دارایی‌ها، پروژه‌های درآمدزا، موانع پیش روی سرمایه‌گذاران و چشم‌انداز توسعه اقتصادی اراک را به بحث گذاشته است که مشروح آن در زیر می‌آید:

13 هزار میلیارد تومان ارزش افزوده برای شهرداری اراک ایجاد کردیم

13 هزار میلیارد تومان ارزش افزوده برای شهرداری اراک رقم خورد

21 پروژه سرمایه‌گذاری شهرداری اراک به مطالعات اقتصادی رسید

شهرداری اراک به‌دنبال مولدسازی دارایی‌ها و جذب سرمایه‌های جدید

11٫7 هکتار از اراضی دره گردو در مسیر سرمایه‌گذاری قرار گرفت

دره گردو طی 10 سال آینده به قطب گردشگری منطقه تبدیل می‌شود

اراک برای تبدیل شدن به مقصد سرمایه‌گذاری چه ظرفیتی دارد؟

سرمایه‌گذاری؛ پیشران توسعه اقتصادی و درآمد پایدار در اراک

شهرداری اراک به‌دنبال تبدیل ظرفیت‌های شهری به فرصت‌های اقتصادی

از دره گردو تا اراک‌مال؛ فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری در اراک

در احداث پارکینگ در مرکز اراک به شهروندان بدهکاریم

ضعف زیرساخت‌ها مانع جذب سرمایه‌گذار در اراک است

معارض ملکی اجرای برخی پروژه‌های سرمایه‌گذاری اراک را متوقف کرد

چرا ظرفیت‌های اقتصادی و گردشگری اراک به‌درستی فعال نشده است؟

سرمایه‌گذار نباید با زمین فاقد آب و برق و گاز مواجه شود

تسنیم: مهم‌ترین اقدامات شهرداری اراک برای تسهیل سرمایه‌گذاری و کاهش بروکراسی اداری چه بوده است؟

مهاجرانی: مهم‌ترین اقدام، تأسیس سازمان سرمایه‌گذاری شهرداری اراک در سال 1397 بوده است. تلاش کردیم فرایندهای مربوط به سرمایه‌گذار به‌گونه‌ای سامان‌دهی شود که متقاضی برای انجام امور خود ناچار به مراجعه به بخش‌های مختلف شهرداری نباشد. در حال حاضر، تمام مراحل اداری مربوط به سرمایه‌گذاری تا صدور پروانه از طریق سازمان سرمایه‌گذاری پیگیری و انجام می‌شود. این اقدام نقش مهمی در کاهش بروکراسی اداری و حمایت از سرمایه‌گذاران داشته است. همچنین برای حدود 21 پروژه، مطالعات اقتصادی دقیق، شامل طرح توجیهی و مطالعات پیش‌امکان‌سنجی، تهیه شده و سایر پروژه‌ها نیز در مرحله مطالعات مقدماتی قرار دارند.

تسنیم: شهرداری چه ظرفیت‌هایی برای جذب سرمایه‌گذار دارد و چه تضمین‌ها و مشوق‌هایی در اختیار او قرار می‌دهد؟ چرا بخشی از دارایی‌های شهرداری هنوز به ظرفیت‌های اقتصادی و درآمدزا تبدیل نشده‌اند و چه برنامه‌ای برای مولدسازی آن‌ها وجود دارد؟

مهاجرانی: آورده اصلی شهرداری در بسیاری از پروژه‌ها، زمین و ملک است. وقتی زمین را در اختیار سرمایه‌گذار قرار می‌دهیم، در واقع آورده شهرداری به پروژه اختصاص یافته و این موضوع پشتوانه مهمی برای مشارکت محسوب می‌شود. در مقابل، سرمایه‌گذار نیز باید توانایی فنی و مالی خود را اثبات کند و تضمین‌های لازم را ارائه دهد.

در حال حاضر، حدود 11٫7 هکتار از اراضی دره گردو، نزدیک به سه هکتار از عرصه مربوط به مجتمع تجاری اراک‌مال و بخشی از اراضی زعفرانیه در دستور کار سازمان سرمایه‌گذاری قرار دارند. همچنین اداره املاک شهرداری بانک اطلاعاتی جامعی از اراضی با کاربری‌های مختلف، از جمله فضای سبز، ورزشی، ساختمانی و تجاری، تهیه کرده است.

فراخوان‌های سرمایه‌گذاری به‌صورت دومرحله‌ای برگزار می‌شوند. در مرحله نخست، صلاحیت فنی و مالی سرمایه‌گذار بررسی می‌شود و پس از احراز اهلیت، مراحل بعدی انجام می‌گیرد. همچنین بر اساس آیین‌نامه تضامین مشارکت عمومی ـ خصوصی، تضامین لازم از جمله ضمانت‌نامه بانکی، سفته و سایر اسناد دریافت می‌شود تا از اجرای تعهدات و حفظ منافع عمومی اطمینان حاصل شود.

شهرداری‌ها از گذشته در زمینه مولدسازی دارایی‌ها فعال بوده‌اند و همواره تلاش کرده‌اند از ظرفیت املاک و اراضی خود به شکل مؤثر استفاده کنند. شهرک خودرو یکی از نمونه‌های این رویکرد است. تبدیل ساختمان قدیمی شهرداری به مجتمع تجاری آفتاب نیز نمونه دیگری از این اقدامات به شمار می‌رود. همچنین هتل شهرداری در منطقه شهر صنعتی بازسازی شده و به بهره‌بردار واگذار شده است و امیدواریم به‌زودی افتتاح شود. در واقع، با توجه به ماهیت فعالیت شهرداری‌ها، مولدسازی دارایی‌ها همواره بخشی از رویکرد مدیریت شهری بوده است.

از سال 1401 تاکنون، حدود 13 هزار میلیارد تومان ارزش افزوده برای شهرداری ایجاد کرده‌ایم

تسنیم: سازمان سرمایه‌گذاری چه نقشی در ایجاد درآمد پایدار برای شهرداری دارد و چه پروژه‌هایی می‌توانند در آینده به تأمین منابع مالی شهرداری کمک کنند؟ تسنیم: مهم‌ترین موانع پیش روی سرمایه‌گذاری و تبدیل دارایی‌های شهرداری به پروژه‌های درآمدزا چیست؟

مهاجرانی: در برنامه جامع سازمان سرمایه‌گذاری، پروژه‌های متعددی پیش‌بینی شده که در صورت اجرا و بهره‌برداری، می‌توانند درآمد قابل‌توجهی برای شهرداری ایجاد کنند. مجتمع مسکونی و تجاری‌ای که هفته گذشته قرارداد آن منعقد شد، یکی از این پروژه‌هاست.

از سال 1401 تاکنون، حدود 13 هزار میلیارد تومان ارزش افزوده برای شهرداری ایجاد کرده‌ایم. بخشی از این ارزش افزوده از طریق پیگیری تغییر کاربری اراضی در کمیسیون ماده 5 حاصل شده است. برای مثال، در مواردی با تغییر کاربری زمین‌هایی که پیش‌تر کاربری متناسب با ظرفیت اقتصادی نداشتند، امکان تعریف پروژه‌های تجاری و مسکونی فراهم شده است. انتظار داریم با اجرای این پروژه‌ها، ارزش اقتصادی دارایی‌های شهرداری افزایش یابد.

شهرک خودرو، هتل اطلس و مجتمع 148 واحدی مسکونی از جمله نمونه‌های این پروژه‌ها هستند. هتل اطلس از محل اجاره دریافتی می‌تواند درآمد مستمری برای شهرداری ایجاد کند. همچنین در مجتمع 148 واحدی، دست‌کم 70 واحد مسکونی برای شهرداری ساخته و تحویل داده خواهد شد.

تغییرات اقتصادی و شرایط اجرای پروژه‌ها از جمله عواملی هستند که می‌توانند روند سرمایه‌گذاری را تحت تأثیر قرار دهند. با این حال، شهرداری تلاش کرده با شناسایی ظرفیت‌های ملکی و تعریف پروژه‌های اقتصادی، زمینه استفاده بهتر از دارایی‌های خود را فراهم کند.

تسنیم: آیا شهرداری برای توسعه زیرساخت‌های عمومی، به‌ویژه پارکینگ‌های عمومی، برنامه مشخصی دارد؟

مهاجرانی: در زمینه پارکینگ‌های عمومی، به‌ویژه در محدوده مرکزی شهر، با کمبود جدی مواجه هستیم و نیاز مردم به احداث پارکینگ در این مناطق کاملاً محسوس است. باید بپذیریم که تاکنون در این زمینه اقدامات مؤثری متناسب با نیاز شهر انجام نداده‌ایم و در این بخش به شهروندان بدهکاریم.

یکی از برنامه‌های شهردار اراک، آقای دکتر محمودی، احداث پارکینگ در میدان هفت‌تیر است. در سال‌های گذشته زمین مناسبی برای این منظور خریداری شده، اما در بخش ورودی و خروجی زمین، تعدادی مغازه قرار دارد که مالکیت آن‌ها متعلق به اشخاص است. برای تأمین دسترسی مناسب خودروها به پارکینگ، لازم است این مغازه‌ها تملک شوند. هزینه تملک آن‌ها نسبتاً بالاست و همین مسئله اجرای طرح را زمان‌بر کرده است. امیدواریم با فراهم شدن شرایط لازم، بتوانیم پارکینگ مناسبی در میدان هفت‌تیر احداث کنیم.

تسنیم: سال‌هاست موضوع کمبود پارکینگ و اجرای پروژه‌های تفریحی و توسعه فضاهای شهری از سوی شهروندان مطالبه می‌شود. چه پروژه‌هایی برای پاسخ‌گویی به این نیازها تعریف شده است؟

مهاجرانی: در خصوص پارکینگ‌ها توضیحات لازم ارائه شد. اما درباره توسعه فضاهای شهری، اگر منظور احداث پارک‌ها، بوستان‌ها و فضاهای عمومی باشد، باید به چند پروژه مهم اشاره کنم. یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ما در این حوزه، منطقه نمونه گردشگری دره گردو و پارک جنگلی شهید باهنر است. در پارک جنگلی شهید باهنر، اخیراً قرارداد مناسبی را در دستور کار قرار داده‌ایم که بر اساس آن، احداث 6 غرفه برای عرضه اغذیه، محصولات فروشگاهی و صنایع‌دستی انجام خواهد شد.

در منطقه گردشگری دره گردو نیز اقدامات خوبی صورت گرفته است. احداث تله‌سی‌یژ، پارک آبی و زیپ‌لاین از جمله پروژه‌های مؤثری است که در این منطقه اجرا شده یا در دستور کار قرار گرفته‌اند. این اقدامات در راستای توسعه فضاهای شهری و افزایش ظرفیت‌های تفریحی و گردشگری شهر انجام می‌شوند و امیدواریم در آینده نیز با قوت بیشتری ادامه پیدا کنند.

برخی پروژه‌ها اساساً ماهیت سرمایه‌گذاری ندارند

تسنیم: آیا برای احیای بافت تاریخی و بازار اراک، برنامه مشخصی برای سرمایه‌گذاری وجود دارد؟

مهاجرانی: بافت تاریخی و بازار اراک از نظر جذب سرمایه‌گذاری، ظرفیت چندان مناسبی برای ورود مستقیم سازمان سرمایه‌گذاری ندارند. یکی از دلایل این موضوع، وضعیت مالکیت در بازار است. بخش قابل توجهی از مالکیت بازار در اختیار اوقاف قرار دارد و بخش دیگری نیز به هیئت‌امنای بازار مربوط می‌شود. به همین دلیل، امکان ورود مستقیم ما به این حوزه از منظر سرمایه‌گذاری اقتصادی محدود است.

باید توجه داشت که برخی پروژه‌ها اساساً ماهیت سرمایه‌گذاری ندارند و باید با نگاه هزینه‌ای و از محل بودجه عمومی به آن‌ها پرداخت. برای مثال، احداث تقاطع غیرهم‌سطح یا ساخت پارک، پروژه‌هایی هستند که ماهیت آن‌ها ارائه خدمات عمومی به شهروندان است و نمی‌توان انتظار داشت سرمایه‌گذار بخش خصوصی صرفاً با هدف کسب درآمد اقتصادی وارد این حوزه‌ها شود.

مرمت و احیای بازار نیز از همین جنس است. سرمایه‌گذار معمولاً در پروژه‌ای مشارکت می‌کند که بتواند از محل آن به درآمد و بازده اقتصادی دست پیدا کند؛ در حالی که مرمت و احیای بازار تاریخی، در درجه نخست یک اقدام حفاظتی و خدماتی محسوب می‌شود و باید برای آن منابع و اعتبارات عمومی در نظر گرفت.

تسنیم: ظرفیت گردشگری اراک از منظر سرمایه‌گذاری تا چه اندازه جدی گرفته شده است؟

مهاجرانی: اراک در حوزه گردشگری ظرفیت‌های بسیار خوبی دارد؛ از تالاب میقان و منطقه گردشگری دره گردو گرفته تا بازار تاریخی و حتی فضاهای کوچک‌تر سرمایه‌گذاری مانند بناهای تاریخی و آب‌انبارهای قدیمی شهر. این ظرفیت‌ها می‌توانند زمینه مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری باشند، اما واقعیت این است که در سال‌های گذشته، آن‌گونه که باید و شاید به این ظرفیت‌ها توجه نشده است.

در سال‌های اخیر، شهرداری به‌ویژه در منطقه گردشگری دره گردو اقدامات و تلاش‌هایی را آغاز کرده است. البته ممکن است بخشی از این اقدامات به دلیل ماهیت زیرساختی آن‌ها چندان به چشم نیاید، اما همین اقدامات زیربنای توسعه گردشگری در این منطقه هستند.

برای مثال، در حال حاضر قرارداد مناسبی با یک شرکت منعقد کرده‌ایم تا زیرساخت‌های آب، برق و گاز در منطقه دره گردو اجرا شود. همچنین اجرای رینگ پیرامونی دره گردو با هدف تسهیل تردد خودروها در حال انجام است. این اقدامات اگرچه بیشتر جنبه زیرساختی دارند و ممکن است نمود ظاهری چندانی برای شهروندان نداشته باشند، اما برای توسعه آینده منطقه ضروری هستند.

پیش‌بینی ما این است که با اجرای پروژه‌هایی که هم‌اکنون در دره گردو در دست اقدام قرار دارند، این منطقه طی 5 تا 10 سال آینده به یکی از قطب‌های مهم گردشگری منطقه تبدیل شود. از جمله این پروژه‌ها می‌توان به پارک آبی، مجتمع خدمات بین‌راهی و مجموعه رستوران‌ها اشاره کرد. برای تمامی این پروژه‌ها اقدامات قراردادی انجام شده و امیدواریم با اجرای آن‌ها، شاهد تحول قابل توجهی در ظرفیت گردشگری دره گردو باشیم.

مرمت و بازسازی هتل اطلس بعد از 20 سال

تسنیم: آیا برنامه‌ای برای جذب سرمایه‌گذار در حوزه احداث هتل، مراکز اقامتی و مجموعه‌های تفریحی و گردشگری وجود دارد؟

مهاجرانی: یکی از اقدامات مهمی که شهرداری در این زمینه انجام داده، مرمت و بازسازی هتل اطلس بوده است. این هتل نزدیک به 20 سال به‌صورت متروکه و مخروبه رها شده بود، اما شهرداری در سال 1396 با استفاده از ظرفیت بخش سرمایه‌گذاری و مشارکت بخش خصوصی، نسبت به مرمت و بازسازی آن اقدام کرد.

در حال حاضر، بهره‌برداری از هتل نیز به بخش خصوصی واگذار شده است. این مجموعه برخی نواقص دارد که در حال برطرف شدن است و امیدواریم به‌زودی فعالیت خود را آغاز کند و در اختیار شهروندان قرار بگیرد. علاوه بر این، در منطقه گردشگری دره گردو نیز فضایی را برای احداث هتل پیش‌بینی کرده‌ایم و در حال مذاکره و رایزنی با سرمایه‌گذاران مختلف برای اجرای این پروژه هستیم.

تسنیم: وضعیت سرمایه‌گذاری برای توسعه حمل‌ونقل عمومی و احداث پارکینگ‌های طبقاتی در اراک چگونه است؟

مهاجرانی: درباره پارکینگ‌های طبقاتی، همان‌طور که در پرسش‌های قبلی توضیح دادم، با مشکلات و کمبودهایی مواجه هستیم. در حوزه حمل‌ونقل عمومی نیز باید به این نکته توجه داشت که این بخش اساساً هزینه‌بر است و معمولاً سود اقتصادی قابل توجهی برای سرمایه‌گذار به همراه ندارد. هزینه‌های تعمیر و نگهداری ناوگان، استهلاک خودروها و همچنین هزینه‌های نیروی انسانی، از جمله دستمزد رانندگان، هزینه‌های قابل توجهی را به این بخش تحمیل می‌کند.

متولی اصلی این حوزه، سازمان مدیریت حمل‌ونقل بار و مسافر است و ما در این زمینه بیشتر با نگاه ارائه خدمات عمومی به شهروندان و تأمین هزینه‌های مورد نیاز شهر فعالیت می‌کنیم. حتی در شهرهای بزرگ و مهم کشور نیز بخش خصوصی استقبال چندانی از ورود به حوزه حمل‌ونقل عمومی به‌عنوان یک فعالیت سرمایه‌گذاری نشان نداده است؛ چراکه معمولاً درآمد حاصل از این فعالیت با هزینه‌های آن تناسب ندارد و توجیه اقتصادی لازم برای سرمایه‌گذار فراهم نمی‌شود.

استفاده از از ظرفیت افراد توانمند و مؤثری که در تهران حضور دارند و اصالتاً اراکی هستند

تسنیم: فرایند شناسایی و انتخاب سرمایه‌گذاران در شهرداری اراک چگونه انجام می‌شود؟

مهاجرانی: ما بر اساس اهداف، رسالت‌ها و برنامه‌هایی که برای شهر تدوین کرده‌ایم، فرایند جذب سرمایه‌گذار را دنبال می‌کنیم. همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، اطلس جامع سرمایه‌گذاری شهرداری تهیه و تدوین شده و بر اساس ظرفیت‌های مشخص‌شده در این اطلس، با سرمایه‌گذاران و گروه‌های اقتصادی مختلف نشست‌های متعددی برگزار می‌کنیم.

در این جلسات، از اعضای اتاق بازرگانی گرفته تا فعالان اقتصادی شهر و اعضای اتاق اصناف حضور دارند و تلاش می‌کنیم برنامه‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری شهرداری را به آن‌ها معرفی کنیم. همچنین حضور در همایش‌ها، نمایشگاه‌های استانی و بین‌المللی و استفاده از ظرفیت‌های ارتباطی و رایزنی از دیگر روش‌های ما برای جذب سرمایه‌گذار است.

در این مسیر از ظرفیت افراد توانمند و مؤثری که در تهران حضور دارند و اصالتاً اراکی هستند نیز استفاده می‌کنیم. با این افراد ارتباط می‌گیریم و از ظرفیت و ارتباطات آن‌ها برای معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و جذب سرمایه‌گذاران جدید بهره می‌بریم. در مجموع، تلاش کرده‌ایم از مسیرهای مختلف برای معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری شهرداری و ایجاد ارتباط با فعالان اقتصادی استفاده کنیم.

تسنیم: آیا فراخوان‌های سرمایه‌گذاری به‌صورت عمومی منتشر می‌شوند و شهروندان و سرمایه‌گذاران می‌توانند به جزئیات پروژه‌ها دسترسی داشته باشند؟

مهاجرانی: بله، فراخوان‌های سرمایه‌گذاری به‌صورت عمومی منتشر می‌شوند و تمامی آن‌ها در سامانه تدارکات الکترونیکی دولت، موسوم به سامانه ستاد، بارگذاری می‌شوند. این سامانه یک بستر سراسری و کشوری است که امکان دسترسی عمومی به اطلاعات و فراخوان‌های منتشرشده را فراهم می‌کند و متقاضیان از سراسر کشور می‌توانند به آن مراجعه کنند.

علاوه بر این، برای اطلاع‌رسانی درباره پروژه‌های سرمایه‌گذاری، از روش‌های دیگری نیز استفاده می‌کنیم؛ از جمله نصب بنر در سطح شهر و انتشار آگهی‌ها و معرفی پروژه‌ها در روزنامه‌ها و جراید کثیرالانتشار. هدف ما این است که فرصت‌های سرمایه‌گذاری شهرداری به‌صورت شفاف اطلاع‌رسانی شوند و تمامی علاقه‌مندان امکان آگاهی و مشارکت در این فراخوان‌ها را داشته باشند.

تسنیم: چه سازوکاری برای جلوگیری از رانت و انتخاب سرمایه‌گذاران فاقد صلاحیت در این فرایند وجود دارد؟

مهاجرانی: همان‌طور که اشاره کردم، فراخوان‌های سرمایه‌گذاری به‌صورت عمومی منتشر و اسناد مربوط به آن‌ها در سامانه ستاد بارگذاری می‌شوند. این سامانه یک بستر کشوری است و افراد و مجموعه‌های مختلف از سراسر کشور به آن دسترسی دارند.

بنابراین، زمانی که یک پروژه از طریق این سامانه به‌صورت عمومی اطلاع‌رسانی می‌شود، امکان حضور و رقابت برای تمامی متقاضیان واجد شرایط فراهم خواهد بود. این شیوه باعث می‌شود فرایند واگذاری پروژه‌ها در چارچوب یک رقابت عمومی و سالم انجام شود و زمینه بروز رانت و امتیازدهی خارج از ضوابط به حداقل برسد.

تسنیم: در قراردادهای مشارکتی، سهم شهرداری و سرمایه‌گذار چگونه تعیین می‌شود؟

مهاجرانی: تعیین سهم شهرداری و سرمایه‌گذار عمدتاً از طریق هیئت‌های چندنفره کارشناسان رسمی دادگستری انجام می‌شود تا ارزش آورده طرفین به‌صورت کارشناسی مشخص شود. البته نحوه تعیین سهم در پروژه‌های مختلف با یکدیگر تفاوت دارد. در پروژه‌هایی که به‌صورت مشارکت مدنی اجرا می‌شوند، آورده شهرداری معمولاً شامل زمین و پروانه ساختمانی است.

ارزش پروانه بر اساس دفترچه محاسبات مربوطه تعیین می‌شود و ارزش زمین نیز توسط هیئت کارشناسی قیمت‌گذاری خواهد شد. از سوی دیگر، هزینه‌های ساخت‌وساز با توجه به نقشه‌ها و مشخصات فنی پروژه برآورد می‌شود.

در نهایت، با محاسبه ارزش آورده شهرداری و سرمایه‌گذار و بررسی هزینه‌های اجرای پروژه، نسبت مشارکت طرفین تعیین می‌شود. بنابراین، اگر بخواهم به‌طور خلاصه پاسخ بدهم، باید بگویم تعیین سهم طرفین عمدتاً بر اساس نظر هیئت‌های چندنفره کارشناسان رسمی دادگستری صورت می‌گیرد تا ضمن رعایت ضوابط کارشناسی، صرفه و صلاح شهرداری نیز تأمین شود.

تاکنون قراردادی نداشته‌ایم که به فسخ منجر شود

تسنیم: آیا تاکنون قرارداد مهم سرمایه‌گذاری در شهرداری اراک به اختلاف یا فسخ منجر شده است؟ علت این اختلاف‌ها چه بوده است؟ عملکرد مالی پروژه‌های مشارکتی پس از بهره‌برداری چگونه ارزیابی می‌شود و نتایج آن به چه مرجعی گزارش می‌شود؟

مهاجرانی: تاکنون قراردادی نداشته‌ایم که به فسخ منجر شود، اما در برخی پروژه‌ها با اختلافاتی مواجه بوده‌ایم. برای نمونه، مجتمع تجاری ملل در انتهای خیابان محسنی و پروژه الماس غرب با مشکلاتی از جمله معارض ملکی و مسائل مالکیتی روبه‌رو شده‌اند. متأسفانه سرمایه‌گذاران در این موارد از بروز مشکلات آسیب دیده‌اند. این قراردادها فسخ نشده‌اند، اما اختلافات موجود باعث شده روند اجرای آن‌ها تا حدی متوقف یا مسکوت بماند.

پروژه‌های ما در قالب پیوست بودجه به شورای اسلامی شهر ارائه می‌شوند. برای سال جاری نیز حدود 11 همت پروژه در پیوست بودجه شهرداری پیش‌بینی و به شورا تقدیم کرده‌ایم. در پایان سال، عملکرد این پروژه‌ها توسط حسابرس مربوطه بررسی و ممیزی می‌شود و ما نیز موظف هستیم گزارش عملکرد خود را به شورای شهر ارائه کنیم.

تسنیم: بزرگ‌ترین موانع سرمایه‌گذاری در اراک چیست و برای برطرف کردن آن‌ها چه اقداماتی باید انجام شود؟

مهاجرانی: بخشی از موانع، عمومی و ناشی از شرایط اقتصادی کشور است. در شرایط فعلی، با توجه به فضای جنگی و تحریم‌های آمریکا، حوزه‌های مختلف اقتصادی، از مبادلات مالی و ارزی گرفته تا واردات کالا، با مشکلات جدی روبه‌رو هستند. افزایش شدید قیمت مواد اولیه، نوسانات نرخ ارز و کمبود برخی مصالح و کالاها، تصمیم‌گیری را برای سرمایه‌گذاران دشوار کرده است. سرمایه‌گذار نمی‌داند در آینده مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز خود را با چه قیمتی و حتی با چه میزان دسترسی تأمین خواهد کرد. این شرایط نگرانی‌های جدی برای فعالان اقتصادی ایجاد می‌کند.

در سطح شهر اراک نیز یکی از مهم‌ترین مسائل، ضعف زیرساخت‌های برخی پروژه‌های سرمایه‌گذاری است. تأمین انشعابات آب، برق و گاز، محوطه‌سازی و ایجاد دسترسی‌های مناسب از جمله نیازهای اساسی این پروژه‌هاست. انتظار دارم پیش از واگذاری اراضی یا هم‌زمان با ورود سرمایه‌گذار، برای تأمین زیرساخت‌ها اقدامات بیشتری انجام شود.

سرمایه‌گذار نباید پس از ورود به پروژه با زمینی مواجه شود که هنوز برق یا انشعاب آب ندارد. برای مثال، اگر فردی برای احداث رستوران سرمایه‌گذاری کند، اما امکان تأمین گاز برای آن فراهم نباشد، عملاً بهره‌برداری از پروژه با مشکل مواجه می‌شود. بنابراین، تقویت زیرساخت‌ها و آماده‌سازی اراضی سرمایه‌گذاری می‌تواند نقش مهمی در ترغیب سرمایه‌گذاران و تسریع اجرای پروژه‌ها داشته باشد.

سرمایه‌گذاری می‌تواند به کاهش فشار مالی بر شهرداری کمک کند

تسنیم: سرمایه‌گذاری چه نقشی در رونق اقتصادی، توسعه شهری و ارتقای جایگاه اراک در سطح استان و کشور دارد؟ چرا امروز مدیریت شهری باید نگاه ویژه‌ای به جذب سرمایه‌گذاری داشته باشد؟

مهاجرانی: سرمایه‌گذاری یکی از مهم‌ترین پیشران‌های توسعه شهری و اقتصادی است و به اعتقاد من، بدون استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری و مشارکت بخش خصوصی، نمی‌توان انتظار داشت شهرها با سرعت و کیفیت مطلوب توسعه پیدا کنند. منابع مالی شهرداری‌ها محدود است و درآمدهای عمومی به‌تنهایی پاسخگوی همه نیازها، مطالبات و پروژه‌های عمرانی و خدماتی شهر نیست. بنابراین، باید بتوانیم با تعریف فرصت‌های مناسب، سرمایه‌های بخش خصوصی را به سمت پروژه‌های مورد نیاز شهر هدایت کنیم.

اراک به‌عنوان مرکز استان مرکزی، از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه‌های صنعتی، اقتصادی، تجاری، گردشگری و خدماتی برخوردار است. این شهر به دلیل موقعیت جغرافیایی، پیشینه صنعتی و برخورداری از زیرساخت‌های اقتصادی، می‌تواند مقصد مناسبی برای سرمایه‌گذاران باشد. با این حال، برای استفاده از این ظرفیت‌ها باید فرصت‌های سرمایه‌گذاری را به‌درستی شناسایی، مطالعه و معرفی کنیم و زمینه حضور فعالان اقتصادی را فراهم آوریم.

سرمایه‌گذاری علاوه بر اینکه موجب افزایش ارزش دارایی‌های شهرداری می‌شود، می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های شهری، ایجاد فضاهای جدید خدماتی، تجاری، تفریحی و گردشگری و افزایش جذابیت شهر منجر شود. وقتی یک پروژه اقتصادی در شهر اجرا می‌شود، آثار آن صرفاً به درآمد حاصل از همان پروژه محدود نیست، بلکه مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی پیرامونی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند و زمینه رونق بخش‌های مختلف فراهم می‌شود.

از طرف دیگر، سرمایه‌گذاری می‌تواند به کاهش فشار مالی بر شهرداری کمک کند. در شرایطی که شهرداری باید هم‌زمان به نیازهای عمرانی، خدماتی، حمل‌ونقل عمومی، فضای سبز و سایر مطالبات شهروندان پاسخ دهد، مشارکت بخش خصوصی امکان اجرای پروژه‌هایی را فراهم می‌کند که شاید تأمین تمام هزینه‌های آن‌ها از محل بودجه عمومی امکان‌پذیر نباشد.

نگاه ما این است که سرمایه‌گذاری باید به‌عنوان یک راهبرد اساسی در مدیریت شهری دنبال شود، نه صرفاً ابزاری برای تأمین درآمد کوتاه‌مدت. اگر بتوانیم از ظرفیت‌های اقتصادی اراک به‌درستی استفاده کنیم، علاوه بر افزایش توان مالی شهرداری، شاهد توسعه زیرساخت‌ها، ارتقای کیفیت خدمات شهری و تقویت جایگاه اقتصادی و گردشگری این شهر در سطح کشور خواهیم بود.

تسنیم: با توجه به ظرفیت‌های صنعتی و اقتصادی اراک، سرمایه‌گذاری چگونه می‌تواند به ایجاد اشتغال، تقویت کسب‌وکارهای محلی، رونق بازار و افزایش رفاه شهروندان منجر شود؟

مهاجرانی: یکی از مهم‌ترین آثار سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم است. هر پروژه‌ای که در شهر تعریف و اجرا می‌شود، متناسب با ماهیت و ابعاد خود به نیروی انسانی، خدمات فنی، مهندسی، پیمانکاری و تأمین کالا و تجهیزات نیاز دارد. بنابراین، از مرحله آغاز عملیات اجرایی تا زمان بهره‌برداری، فرصت‌های شغلی متعددی ایجاد می‌شود و گروه‌های مختلفی از فعالان اقتصادی می‌توانند در آن مشارکت داشته باشند.

برای مثال، وقتی یک مجموعه تجاری یا گردشگری در اراک احداث می‌شود، علاوه بر اشتغال نیروهای فعال در آن مجموعه، زمینه فعالیت کسب‌وکارهای دیگری نیز فراهم خواهد شد. فروشندگان، تأمین‌کنندگان کالا، مجموعه‌های خدماتی، فعالان حوزه حمل‌ونقل و حتی مشاغل کوچک و خانگی می‌توانند از آثار اقتصادی چنین پروژه‌هایی بهره‌مند شوند. به همین دلیل، باید در انتخاب پروژه‌های سرمایه‌گذاری به آثار اقتصادی و اجتماعی آن‌ها نیز توجه داشته باشیم.

در حوزه گردشگری نیز ظرفیت‌های بسیار خوبی در اراک وجود دارد. منطقه گردشگری دره گردو، تالاب میقان، بازار تاریخی و بناهای ارزشمند شهر می‌توانند زمینه جذب گردشگران و افزایش ماندگاری آن‌ها را فراهم کنند. طبیعی است که با توسعه امکانات اقامتی، تفریحی، پذیرایی و خدمات گردشگری، تقاضا برای استفاده از خدمات مختلف افزایش پیدا می‌کند و این مسئله به رونق کسب‌وکارهای محلی کمک خواهد کرد.

موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، تقویت اقتصاد اصناف و فعالان اقتصادی شهر است. ما باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کنیم که پروژه‌های سرمایه‌گذاری صرفاً به مجموعه‌های بزرگ و محدود اقتصادی منتهی نشوند، بلکه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط نیز بتوانند از فرصت‌های ایجادشده استفاده کنند. این موضوع به توزیع بهتر منافع اقتصادی و افزایش مشارکت شهروندان در فرایند توسعه شهر کمک می‌کند.

در نهایت، هدف از سرمایه‌گذاری باید فراتر از ساخت‌وساز و ایجاد درآمد برای یک مجموعه باشد. ما زمانی می‌توانیم بگوییم یک پروژه سرمایه‌گذاری موفق بوده که آثار آن در زندگی شهروندان قابل مشاهده باشد؛ یعنی اشتغال ایجاد کند، خدمات جدید در اختیار مردم قرار دهد، موجب رونق اقتصادی شود و به افزایش کیفیت زندگی در شهر کمک کند. این رویکردی است که باید در تعریف و اجرای پروژه‌های آینده شهرداری دنبال شود.

اراک ظرفیت‌ تبدیل شدن به یکی از شهرهای مهم در حوزه جذب سرمایه‌گذاری را دارد

تسنیم: چشم‌انداز شما از آینده سرمایه‌گذاری در اراک چیست و برای تبدیل این شهر به مقصدی جذاب و رقابتی برای سرمایه‌گذاران چه اقداماتی باید در اولویت قرار گیرد؟

مهاجرانی: به اعتقاد من، اراک ظرفیت‌های لازم برای تبدیل شدن به یکی از شهرهای مهم در حوزه جذب سرمایه‌گذاری را دارد، اما تحقق این هدف مستلزم برنامه‌ریزی بلندمدت و استفاده هدفمند از ظرفیت‌های موجود است. نمی‌توان صرفاً با معرفی چند زمین یا ملک، انتظار جذب سرمایه‌گذار داشت؛ بلکه باید پروژه‌ها از نظر اقتصادی، فنی، حقوقی و زیرساختی به‌صورت دقیق بررسی شوند تا سرمایه‌گذار با اطمینان بیشتری وارد فرایند مشارکت شود.

یکی از مهم‌ترین اقدامات در این مسیر، تکمیل اطلس جامع سرمایه‌گذاری شهرداری و شناسایی دقیق ظرفیت‌های ملکی و اقتصادی شهر است. باید مشخص باشد هر زمین یا ملک چه ظرفیتی دارد، چه نوع فعالیتی برای آن مناسب است و اجرای چه پروژه‌ای می‌تواند بیشترین بازده اقتصادی و منفعت عمومی را ایجاد کند. مطالعات اقتصادی و تهیه طرح‌های توجیهی نیز باید پیش از معرفی پروژه‌ها انجام شود تا فرصت‌های سرمایه‌گذاری بر اساس اطلاعات کارشناسی در اختیار متقاضیان قرار گیرد.

موضوع بعدی، آماده‌سازی زیرساخت‌هاست. سرمایه‌گذار زمانی برای ورود به یک پروژه ترغیب می‌شود که بداند زمین یا ملک مورد نظر از نظر دسترسی، آب، برق، گاز و سایر امکانات اولیه شرایط مناسبی دارد. اگر سرمایه‌گذار پس از انعقاد قرارداد با مشکلات زیرساختی و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده مواجه شود، طبیعی است که روند اجرای پروژه با تأخیر روبه‌رو خواهد شد. بنابراین، هماهنگی دستگاه‌های خدمات‌رسان و آماده‌سازی اراضی مستعد سرمایه‌گذاری باید به‌صورت جدی دنبال شود.

از سوی دیگر، تسهیل فرایندهای اداری، شفافیت در واگذاری پروژه‌ها و ایجاد اطمینان حقوقی برای سرمایه‌گذاران اهمیت زیادی دارد. ما در سازمان سرمایه‌گذاری تلاش کرده‌ایم فرایندهای اداری را متمرکز کنیم تا متقاضی برای پیگیری امور خود ناچار به مراجعه به بخش‌های مختلف شهرداری نباشد. این روند باید تقویت شود و سرمایه‌گذار بتواند از مرحله آشنایی با فرصت سرمایه‌گذاری تا انعقاد قرارداد و دریافت مجوزهای لازم، مسیر مشخص و قابل پیش‌بینی داشته باشد.

همچنین استفاده از ظرفیت اتاق بازرگانی، اتاق اصناف، فعالان اقتصادی، سرمایه‌گذاران بومی و اراکی‌های مقیم سایر شهرها می‌تواند در معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و جذب منابع مالی جدید مؤثر باشد. ما باید ارتباط خود را با مجموعه‌های اقتصادی گسترش دهیم و فرصت‌های سرمایه‌گذاری اراک را در سطح ملی معرفی کنیم.

در مجموع، چشم‌انداز ما این است که با تکمیل پروژه‌های در دست اجرا، فعال‌سازی ظرفیت‌های کمتر استفاده‌شده و جذب سرمایه‌های جدید، اراک به شهری پویا با فرصت‌های اقتصادی متنوع تبدیل شود. اعتقاد داریم توسعه شهر با مشارکت واقعی شهرداری، بخش خصوصی و سایر دستگاه‌های اجرایی امکان‌پذیر است و اگر این همکاری به‌درستی شکل بگیرد، می‌توانیم هم درآمدهای پایدار شهرداری را افزایش دهیم و هم امکانات و خدمات مطلوب‌تری در اختیار شهروندان قرار دهیم.

انتهای پیام/711/

 
R7980/P
قیمت ارز و طلا
لیگ ایران و جهان
نظام مسایل استان ها
tasnim
tasnim
tasnim
مادیران
شهر خبر
نیکاموتور
غار علیصدر
ازکی
طبیعت
میهن
triboon
  • درباره ما
  • ارتباط با ما
  • پربیننده‌ترین اخبار
  • پیوندها
  • بازار
  • قیمت ارز و طلا
  • لیگ ایران و جهان
  • آرشیو اخبار ؛ جدیدترین اخبار لحظه به لحظه امروز
ما را دنبال کنید:
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  • آپارات
  • سروش
  • آی‌گپ
  • گپ
  • بله
  • روبیکا
  • ایتا

All Content by Tasnim News Agency is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.