خبرگزاری تسنیم ـ معظمه نقی‌پور/ رودخانه‌ها این جریانات زلال حیات زیستی شور زندگی را با خروش خود برمی‌انگیزند و به طبیعت شوقی وصف‌ناپذیر می‌بخشند، جریانی که در پس صدای آب، زیستگاهی برای گونه‌های مختلف آبزی و گیاهی به‌شمار می‌آیند، زیستگاهی که حق‌آبه خود را گاهی در مسیر به زمین‌های کشاورزی می‌بخشند تا به‌ازای این بخشش، زمینی سبز از محصول شود.
چرخه زیبایی که در مازندران به‌وفور دیده می‌شود، رودخانه‌ها در این استان سرسبز بخشی از هویت زیستی به‌شمار می‌آیند که در هر کجا رد آبی از آنها جریان دارد، جریانی که گاهی در برخی از نقاط مازندران قربانی فعالیت‌های انسانی می‌شود و کوله‌باری از پساب‌های صنعتی و زباله‌ها را با خود حمل می‌کند، حملی که با رسیدن به دریاچه بزرگ کاسپین به آب می‌نشیند، یا در مسیر در کرانه رودها پس زده می‌شود و یا زمین کشاورزی را در مسیر با پساب و آلایندگی، آبیاری می‌کند.
رودخانه طویل "تِلار" که از ارتفاعات البرز در سوادکوه سرچشمه می‌گیرد و پس از طی مسیری 180کیلومتری و گذر از شهرستان‌های مختلف به دریای مازندران می‌ریزد، یکی از همین رودخانه‌هایی است که در دسترس بودن و گذر از محیط‌های صنعتی و شهری باعث شده است گاهی درگیر آلایندگی شود، رودخانه‌ای که از همان بالادست و سرازیرشدن از سرچشمه در گذر اولیه درگیر آلایندگی حاصل از وفور معادن شن و ماسه محور معدن‌خیز خطیرکوه می‌شود و در ادامه با گذر از معادن زغال‌شویی البرز مرکزی، مسیر عبور خود را پس از پیمودن از نقاط شهری با جذب فاضلاب‌های شهری و حمل زباله‌ها طی می‌کند تا سنگین از بغض آلودگی به دریاچه کاسپین برسد و امواج این دریا را در غم خود شریک کند.
موقعیت رودخانه تلار از سرچشمه تا رسیدن به دریای مازندران و اهمیت زیست‌محیطی آن باعث شده است همواره حساسیت‌های عمومی نسبت به سلامت آن وجود داشته باشد و متولیان محیط زیست نیز همواره تدابیری برای کاهش صدمات زیستی به آن در نظر می‌گیرند، به‌ویژه تدابیری در حوزه معادن، معادنی که همراه با آسیب‌های زیست‌محیطی و منابع طبیعی گاهی تلار را دستخوش آلایندگی می‌کنند، پساب‌هایشان رنجی بر دل آب می‌نشانند و رنگ رخسار این جریان حیات را گاهی تغییر می‌دهند.
محمد شکوهی رئیس اداره حفاظت از محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در سوادکوه با بیان اینکه فعالیت معادن شن و ماسه از موضوعات مهم نظارت زیست‌محیطی در شهرستان سوادکوه به‌شمار می‌رود، گفت: با توجه به شرایط طبیعی منطقه، وجود عرصه‌های جنگلی و منابع آبی، مدیریت صحیح این فعالیت‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی با برشمردن مهمترین مخاطرات زیست‌محیطی این واحدها، اظهار داشت: مهمترین مخاطرات زیست‌محیطی این واحدها شامل انتشار گردوغبار، افزایش بار رسوبی آبراهه‌ها و ورود پساب حاصل از شست‌وشوی مصالح به محیط طبیعی است که در این میان، محدوده خطیرکوه به‌دلیل تمرکز فعالیت واحدهای شن و ماسه و حساسیت منابع طبیعی و آبراهه‌های منطقه، نیازمند نظارت ویژه است.
پایش‌های زیست‌محیطی واحدهای صنعتی سوادکوه
یکی از برنامه‌های حفاظت از محیط زیست پایش واحدهای صنعتی است، واحدهایی که در قلب محیط زیست مشغول فعالیت‌های اقتصادی خود هستند و محیط اطراف خود را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند، تأثیری که گاهی سلامت محیط زیست منطقه را دستخوش ناملایمات می‌کند و نیازمند پایش مستمر برای کاهش آسیب است.
شکوهی با اشاره به پایش واحدهای معدنی منطقه، بیان کرد: در زمینه نظارت و پایش، اداره حفاظت محیط زیست شهرستان سوادکوه، پایش واحدهای معدنی را بر اساس برنامه مدون انجام می‌دهد و علاوه بر بازدیدهای برنامه‌ریزی‌‌شده، پایش‌های شبانه را نیز در دستور کار دارد، در حوزه کنترل گردوغبار، واحدهای مربوطه به نصب و استفاده از مه‌پاش، پوشش‌دهی بخش‌های لازم، آسفالت رمپ ورودی و آب‌پاشی مستمر محوطه و مسیرهای تردد ماشین‌آلات ملزم شده‌اند.
وی تصریح کرد: نکته مهم این است که صرف نصب تجهیزات کنترلی کافی نیست، این تجهیزات باید در زمان فعالیت واحد، به‌صورت مستمر و مؤثر مورد استفاده قرار گیرند، در مواردی که اقدامات انجام‌‌شده ناکافی بوده یا به‌طور مستمر اجرا نشده است، اخطاریه صادر کرده‌ایم و موضوع را از طریق قانونی پیگیری کرده‌ایم، همچنین واحدهای واجد شرایط در فهرست صنایع آلاینده قرار گرفته‌اند و در مواردی نیز طرح شکایت و اقدامات قانونی از جمله پلمب، انجام شده است.
مدیریت پساب معادن شن و ماسه برای جلوگیری از ورود به رودخانه
رودخانه‌ها همواره یکی از دسترس‌ترین قربانیان فعالیت‌های معدنی به‌شمار می‌روند، رودخانه تلار در سوادکوه نیز در طول عمر خود بارها آلایندگی حاصل از فعالیت‌های معدنی را در خود حمل کرده است، اما همواره راهکارهایی برای جلوگیری از صدمات زیست‌محیطی وجود دارد که با اجرایی کردن آنها می‌توان بار صدمات به رودخانه را کاهش داد.
رئیس اداره محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی با بیان اینکه در زمینه مدیریت پساب معادن شن و ماسه، یکی از موضوعات اساسی، کنترل آب حاصل از شست‌وشوی مصالح و جلوگیری از ورود مستقیم آن به رودخانه‌ها و آبراهه‌های طبیعی است، گفت: واحدها باید متناسب با ظرفیت تولید و شرایط فعالیت خود از سامانه‌های مناسب ته‌نشینی و جداسازی مواد جامد استفاده کنند، طراحی و بهره‌برداری صحیح از حوضچه‌های ته‌نشینی چندمرحله‌ای، فراهم کردن فرصت کافی برای رسوب‌گذاری ذرات معلق و بازچرخانی آب در فرایند شست‌وشو از مهمترین اقدامات لازم در این زمینه است، در مواردی که شرایط فنی و نوع فرایند اقتضا کند، استفاده از تیکنر و فیلترپرس نیز می‌تواند به افزایش راندمان جداسازی جامدات، کاهش حجم لجن و مدیریت بهتر آب کمک کند.
شکوهی ادامه داد: همچنین حوضچه‌ها و محل‌های انباشت رسوبات باید ظرفیت کافی، پایداری مناسب و تمهیدات لازم برای کنترل سرریز و جلوگیری از انتقال رسوبات به آبراهه‌ها را داشته باشند.
مدیریت روان‌آب‌های سطحی در مواقع بارندگی
در مواقع بارندگی بحران آلودگی بیشتر رودخانه را تهدید می‌کند آن هم در منطقه‌ای کوهستانی که همواره باران مهمان آسمان آن است و وضعیت جغرافیایی شرایط را برای ورود آلایندگی صنایع به رودخانه فراهم می‌سازد ازاین‌رو رئیس محیط زیست سوادکوه معتقد است در شرایط بارندگی، مدیریت روان‌آب‌های سطحی اهمیت بیشتری دارد.
این مسئول مدیریت روان‌آب‌ها در مواقع بارندگی را دارای اهمیت دانسته گفت: در شرایط بارندگی شدید، مدیریت روان‌آب‌های سطحی و جداسازی آب‌های تمیز از روان‌آب‌های آلوده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند زیرا سرریز حوضچه‌ها یا شسته شدن رسوبات انباشته‌‌شده می‌تواند موجب افزایش کدورت و بار رسوبی رودخانه شود، بنابراین صرف احداث حوضچه یا نصب تجهیزات، معیار کافی برای ارزیابی عملکرد زیست‌محیطی نیست و کارایی واقعی سامانه، نگهداری صحیح و بهره‌برداری مستمر از آن باید مورد توجه قرار گیرد، در صورت مشاهده نارسایی یا احراز تخلف، اقدامات قانونی متناسب از سوی محیط زیست پیگیری می‌شود.
تأثیر فعالیت معادن بر کیفیت آب تلار
نظارت بر معادن برای کاهش آسیب به محیط زیست و رودخانه ازجمله موارد بااهمیت در چرخه حفظ محیط زیست از سوی متولیان محسوب می‌شود اگرچه معادن به‌تنهایی مقصران اصلی آلودگی تلار نیستند و فاضلاب‌های شهری و خانگی نیز تهدیدی برای سلامت این جریان محسوب می‌شوند.
شکوهی درمورد تأثیر فعالیت معادن بر کیفیت آب رودخانه تلار گفت: درخصوص رودخانه تلار، فعالیت معادن شن و ماسه در صورت مدیریت نامناسب پساب و رسوبات می‌تواند بر کیفیت آب و زیستگاه‌های آبزیان تأثیر بگذارد با این حال، تعیین میزان تأثیر هر واحد و مشخص کردن سهم معادن در آلودگی احتمالی رودخانه، نیازمند پایش‌های تخصصی و نتایج آزمایشگاهی است از طرف دیگر، نباید تمام عوامل مؤثر بر کیفیت آب تلار را به معادن محدود کرد، ورود فاضلاب‌های شهری و روستایی و پساب‌های صنعتی نیز می‌تواند در کاهش کیفیت آب نقش داشته باشد.
وی تأکید کرد: به همین دلیل کنار نظارت بر معادن و واحدهای صنعتی، ضروری است دستگاه‌های مسئول، تکمیل و راه‌اندازی سیستم‌های تصفیه فاضلاب شهری و روستایی و بهره‌برداری مؤثر از تأسیسات موجود را با جدیت دنبال کنند، حفاظت از رودخانه تلار نیازمند شناسایی و کنترل همه منابع آلودگی و همکاری مستمر دستگاه‌های متولی است.
رودخانه تلار سرمایه طبیعی ارزشمند
رودخانه تلار به‌عنوان یک سرمایه مهم زیستی نیازمند حفاظت همه‌جانبه است تا با تقسیم مسئولیت حفاظت از آن نتیجه بهتری حاصل گردد، نتیجه‌ای که در حفظ سلامت محیط و تنوع زیستی تأثیرگذار و دارای اهمیت است.
رئیس اداره حفاظت از محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی با تصریح به اینکه رودخانه تلار یکی از سرمایه‌های طبیعی ارزشمند منطقه است، گفت: سلامت آن در حفظ تنوع زیستی، پایداری زیستگاه‌های طبیعی و کیفیت محیط زندگی مردم اهمیت دارد، مسئولیت حفاظت از این رودخانه به‌عهده همه دستگاه‌های مرتبط است و هر دستگاه باید در حوزه وظایف قانونی خود از کنترل فعالیت معادن و مدیریت پساب‌ها تا تکمیل شبکه‌های جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب، اقدامات مشخص، مستمر و قابل ارزیابی انجام دهد، پایش کیفیت آب، رسوبات و زیستگاه‌های رودخانه نیز نباید به بازه‌های مقطعی یا واکنش پس از وقوع آلودگی محدود شود بلکه باید به‌صورت منظم، مستمر و با انتشار نتایج و پیگیری اصلاحی ادامه یابد.
اقدام قانونی در برابر تخلفات محرزشده انجام می‌شود
شکوهی تصریح کرد: اداره حفاظت محیط زیست شهرستان سوادکوه ضمن تداوم پایش‌ها، موظف است در برابر تخلفات احرازشده و بی‌توجهی به الزامات زیست‌محیطی، بدون اغماض اقدام قانونی کند و سایر دستگاه‌های مسئول نیز باید پاسخ‌گوی اجرای تعهدات خود باشند.
وی تأکید کرد: صیانت از رودخانه تلار یک اولویت فوری و مشترک است و فعالیت‌های معدنی تنها زمانی قابل‌قبول خواهد بود که هم‌زمان با ایجاد اشتغال و ارزش اقتصادی، هیچ آسیبی به منابع آب، جنگل‌ها و سایر سرمایه‌های طبیعی منطقه وارد نکند.
به‌گزارش تسنیم، معادن اگرچه بار اقتصادی بر دوش دارند و چرخه مالی را به گردش درمی‌آورند اما نمی‌توان کنار ظاهر اقتصادی، باطن آلایندگی‌ای را که به بار می‌آورند، نادیده گرفت.
با در نظر گرفتن اهمیت زیست‌محیطی رودخانه‌ها می‌توان نحوه فعالیت استانداردی برای معادن در پیش گرفت تا با رعایت آن هم چرخه تولید دوام آورد و هم رودخانه قربانی فعالیت‌های انسانی نگردد.
گزارش: معظمه نقی‌پور
انتهای پیام/+