به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، روزنامه «ایزوستیا»، چاپ مسکو، در مقالهای نوشته است: سفارت روسیه در بلژیک اعلام کرده که مقامات مسکو از ناتو خواهند خواست بند مربوط به عدم گسترش به سمت شرق را بهصورت حقوقی و مکتوب تثبیت کند. ضمن اینکه، پیمان آتلانتیک شمالی همچنین باید تصمیمات نشست بخارست در سال 2008 را لغو کند، نشستی که در آن غرب به اوکراین و گرجستان وعده عضویت در این ائتلاف را داده بود.
این در حالی است که امروزه ناتو با نزدیکترین همسایگان روسیه، از جمله جمهوری آذربایجان و ارمنستان، همکاری فعال دارد و مولداوی نیز ممکن است برای پیوستن به این ائتلاف از وضعیت بیطرفی خود صرفنظر کند. با این حال، پس از روی کار آمدن دونالد ترامپ، دولت آمریکا طرحهای بلندپروازانه این ائتلاف را به تعویق انداخته و حتی وعده پذیرش اوکراین در ناتو را اشتباه خوانده است.
دیپلماتهای روس به این روزنامه گفتند: «روسیه بر ثبت این توافقات بهصورت مکتوب اصرار خواهد ورزید، از جمله لغو تصمیمات نشست بخارست، زیرا تمامی وعدههای شفاهی پیشین درباره عدم گسترش ائتلاف که از سوی خود اعضای ناتو داده شده بود، در زمان مناسب برای آنها فراموش و نادیده گرفته شد.»
در سفارت روسیه یادآور شدند که حتی در جریان آمادهسازی «پیمان حلوفصل نهایی اوضاع آلمان»، رهبران کشورهای کلیدی عضو این ائتلاف به مقامات سابق شوروی اطمینان داده بودند که ناتو پس از خروج ارتش سرخ از خاک آلمان برنامهای برای گسترش به شرق ندارد. تأییدهای مستند این اطمینانها در آرشیوهای کشورهای مربوطه وجود دارد، اما در غرب عمداً منتشر نمیشود.
در دسامبر 2021، مسکو پیشنویسهای توافقی با ایالات متحده و توافق با ناتو درباره تضمینهای امنیتی را به واشنگتن و متحدانش ارائه داد که یکی از بندهای آن، مطالبه عدم گسترش ائتلاف نظامی بود. در این سند یادآوری شده که رهبران کشورهای کلیدی عضو این ائتلاف حتی در جریان اتحاد آلمان در سال 1990 نیز به رهبری اتحاد جماهیر شوروی اطمینان داده بودند که ناتو پس از خروج نیروهای شوروی از خاک آلمان برنامهای برای گسترش به شرق ندارد. در سفارت روسیه توضیح داده شد: «تأییدهای مستند این قبیل اطمینانها در آرشیوهای کشورهای مربوطه وجود دارد، اما در غرب عمداً منتشر نمیشود.»
در سال 2008، این ائتلاف در نشست بخارست وعده داد که اوکراین و گرجستان روزی به آن خواهند پیوست. در ژوئن 2025، مارک روته، دبیرکل ناتو تأیید کرد که وعده پذیرش کییف در آینده همچنان پابرجاست. البته تمایل اوکراین برای پیوستن به پیمان آتلانتیک شمالی و اتحادیه اروپا در قانون اساسی این کشور درج شده است. در عین حال، مقامات روسیه بارها تأکید کردند که عدم عضویت کییف در این ائتلاف بهعنوان یکی از شروط کلیدی برای دستیابی به صلح در اوکراین است.
ایزوستیا نوشت: مسکو هرگونه گسترش ناتو به شرق، صرفنظر از اینکه کدام جمهوریهای سابق اتحاد جماهیر شوروی را در بر گیرد، تهدیدی علیه منافع حیاتی خود در حوزه امنیت ملی میداند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه تأکید کرده که این ائتلاف با وجود تعهدات پذیرفتهشده در چارچوب سازمان امنیت و همکاری اروپا مبنی بر تقویت نکردن امنیت خود به بهای امنیت دیگران، همچنان به دنبال گسترش است.
تیگران ملوویان، تحلیلگر مرکز مطالعات مدیترانه در دانشگاه عالی اقتصاد مسکو اعلام کرد که روسیه نگران است گسترش ناتو در آینده نه تنها اوکراین و مولداوی، بلکه کشورهای قفقاز جنوبی را نیز در بر گیرد، منطقهای که در سالهای اخیر نقش ترکیه در آن افزایش یافته است. این کارشناس گفت: «روسیه از زمان فروپاشی شوروی بهطور پیوسته با نزدیک شدن زیرساختهای نظامی کشورهای عضو ناتو به مرزهای خود مخالفت کرده و این موضع بهصورت روشن در دکترین نظامی روسیه بیان شده است. مسکو نه تنها با گسترش ناتو در قلمرو جمهوریهای سابق شوروی مخالفت میکند، بلکه به چنین کشورهایی تضمینهای امنیتی خود را در چارچوب سازمان پیمان امنیت جمعی پیشنهاد میدهد.»
تمایل کشورهای منطقه قفقاز به تقویت روابط با ناتو
این روزنامه ادامه میدهد: در حال حاضر، علاوه بر روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان عضو سازمان پیمان امنیت جمعی هستند. با این حال، ایروان ممکن است عضویت خود در این سازمان را مورد بازنگری قرار دهد. در رابطه با ارمنستان نیز، هرچند ایروان تأکید میکند که موضوع پیوستن به ناتو در دستور کار دولت نیست، اما در ژوئن 2024، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ارمنستان در نشست کمیته نظامی ناتو شرکت و ابراز امیدواری کرد که همکاریهای بیشتری انجام شود.
مولداوی نیز که اصل بیطرفی در قانون اساسی آن ثبت شده، مسیر نزدیکی به این ائتلاف را در پیش گرفته است. در این کشور بارها رزمایشهای مشترک با این ائتلاف برگزار شده است. در سال 2023، مایا ساندو، رئیسجمهور این کشور، احتمال تبدیل جمهوری به «بخشی از یک ائتلاف بزرگ» را مطرح کرد و گفت کیشینیف در حال بررسی ضرورت اصلاح قانون اساسی است.
جمهوری آذربایجان که نه عضو سازمان پیمان امنیت جمعی است و نه به پیمان آتلانتیک شمالی تعلق دارد، با این حال با بلوک غرب همکاری میکند. در نوامبر 2025، الهام علیاف، رئیسجمهور این کشور، هیئت ناتو را در باکو پذیرفته و تأکید کرد که ارتش به استانداردهای این ائتلاف ارتقاء خواهد یافت. دو طرف همچنین دارای برنامه اقدام مشارکت فردی هستند که در آن جزئیات همکاریهای نظامی-فنی مشخص شده است.
بدین ترتیب، اظهارات سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه مبنی بر اینکه گسترش ناتو «حتی برای یک دقیقه نیز متوقف نمیشود» پایه و اساس استواری دارد. آخرین کشورهایی که در سالهای 2023 و 2024 به این ائتلاف پیوستند، سوئد و فنلاند بودند.
در حال حاضر، گرجستان، اوکراین و همچنین بوسنی و هرزگوین از وضعیت "نامزد عضویت در ناتو" برخوردار هستند. در عین حال، جمهوری صربسکا بهعنوان یکی از واحدهای تشکیلدهنده بوسنی و هرزگوین با این روند مخالف است و بدون رضایت آن، پیوستن این کشور به این ائتلاف امکانپذیر نیست.برای روسیه، عضویت بوسنی و هرزگوین در ناتو، با در نظر گرفتن عامل جغرافیایی، همان مخاطراتی را ایجاد نمیکند که پیوستن جمهوریهای پساشوروی به این ائتلاف به همراه دارد. با این حال، این موضوع بدون تردید تنشهای بیشتری را در منطقه بالکان ایجاد میکند.
وضعیت کشور نامزد به این معناست که ناتو آمادگی دارد گفتوگو درباره عضویت و اصلاحات مرتبط با آن را با کشوری که خواهان پیوستن به این ائتلاف است، تشدید کند.
آیا ناتو در سیاست «درهای باز» خود تجدید نظر خواهد کرد؟
سفارت روسیه در بلژیک به روزنامه «ایزوستیا» یادآور شد که در ماههای اخیر، بهویژه پس از روی کار آمدن دونالد ترامپ در ایالات متحده، همه اعضای ائتلاف نظامی غربی از روند گسترش حمایت نمیکنند. حتی عضویت سوئد و فنلاند نیز برای مدتی از سوی ترکیه و مجارستان مسدود شده بود. به گفته دیپلماتهای روس، آمریکا، مجارستان، اسلواکی و شماری دیگر از کشورها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم نشان میدهند که آماده نیستند اوکراین را در صفوف ناتو ببینند و از پیامدهای بالقوه فاجعهبار این اقدام آگاه هستند.
دونالد ترامپ تلاشها برای کشاندن اوکراین به این ائتلاف را آشکارا اشتباه خوانده و ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان نیز گفته که این ائتلاف باید درک کند استقرار نیروهای نظامی در مرزهای روسیه با واکنش اجتنابناپذیر مسکو همراه خواهد بود.
این روزنامه در پایان نوشت: بازگشت ترامپ به کاخ سفید فضای داخلی پیمان آتلانتیک شمالی را تغییر داده است. نخست آنکه، او از همه کشورهای عضو ناتو خواست هزینههای دفاعی خود را تا 5 درصد تولید ناخالص داخلی افزایش دهند و تأکید کرد که کشورها باید خودشان امنیتشان را تأمین کنند. و نکته دوم اینکه، او با صراحت با عضویت اوکراین در ناتو مخالفت کرده است. به گفته کارشناسان، به همین دلیل در بیانیه پایانی نشست این ائتلاف که 25 ژوئن در لاهه تصویب شد، برای نخستینبار از دهه 1990 به تعهد به سیاست «درهای باز» اشارهای نشد. این اصل در ماده 10 پیمان واشنگتن تثبیت شده است. بر اساس این ماده، طرفها میتوانند از هر کشور اروپایی دیگری برای پیوستن به این ائتلاف نظامی-سیاسی دعوت کنند، مشروط بر آنکه شرایط لازم را برآورده کند.
تیگران ملوویان معتقد است که امضای توافقی بین روسیه با آمریکا یا ناتو که این ائتلاف را ملزم به صرفنظر از گسترش به شرق کند، در حال حاضر از لحاظ سیاسی دستنیافتنی و از نظر حقوقی پیچیده است، زیرا با اصل «درهای باز» در تضاد خواهد بود. با این حال، حتی بدون چنین توافقی نیز گسترش ناتو در آینده چندان محتمل به نظر نمیرسد که تا حد زیادی به دلیل موضع واشنگتن است. کیت کلاگ، فرستاده ویژه ترامپ یادآور شده که نگرانیهای روسیه موجه است و واشنگتن آماده توقف گسترش به سوی مرزهای روسیه است.
انتهای پیام/