به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، رویدادهای «هفته انرژی باکو» که در روزهای گذشته آغاز شده است، فراتر از دستور کارهای مرسوم و سنتی انرژی، با قابهای دیپلماتیکی همراه بود که نشاندهنده تحولات عمیق سیاسی در مناسبات بین جمهوری آذربایجان و آمریکا است.
سیویکمین مجمع انرژی باکو به عنوان هسته مرکزی این رویداد، پلتفرمی بود که الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان آن را تریبونی معتبر برای بررسی مسائل انرژی جهانی توصیف کرد. اما پیامهای اصلی این نشست، نه در حوزه صنایع نفت و گاز، بلکه در اتاقهای در بسته دیپلماتیک رقم خورد.
علیاف در حاشیه این مجمع، از هیئت بلندپایه آمریکایی به سرپرستی «کیلب اور»، دستیار وزیر امور خارجه آمریکا در امور اقتصادی، انرژی و تجاری استقبال کرد.
این دیدار درست چند ساعت پس از آن صورت گرفت که رئیسجمهور آذربایجان به طور رسمی از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به خاطر ارسال نسخه یادبود لغو اصلاحیه 907 قانون حمایت از آزادی تشکر کرده بود.
ناظران بینالمللی بر این باورند که این توالی زمانی به وضوح نشان میدهد روابط باکو و واشنگتن دیگر صرفاً در چارچوب همکاریهای انرژی قابل تفسیر نیست. مجمع انرژی صرفاً یک بستر مناسب برای این بازآفرینی دیپلماتیک بود، در حالی که ژست سیاسی ترامپ، اراده دو طرف را برای یک همگرایی همهجانبه عیان ساخت.
به بیانی دیگر، در پشت پرده این رویدادها، پیوند فزایندهای میان امنیت، اقتصاد و انرژی در قالب یک کلاناستراتژی مشترک میان آمریکا و آذربایجان دیده میشود.
شواهد میدانی نشان میدهند که توافقات از بیانیههای تشریفاتی فراتر رفته و پروندههای حساسی چون روند صلح، کریدور میانی، مواد معدنی حیاتی، زیرساختهای دیجیتال، هوش مصنوعی و امنیت دریایی را در بر میگیرد.
ظهور پویایی جدید در روابط باکو و واشنگتن از اوت 2025
سنگ بنای این همگرایی راهبردی در اوت سال 2025 در واشنگتن گذاشته شد. در هشتم اوت 2025، الهام علیاف و دونالد ترامپ یادداشت تفاهمی را برای ایجاد یک گروه کاری مشترک جهت تدوین «منشور شراکت راهبردی میان آذربایجان و ایالات متحده آمریکا» امضا کردند.
این رویداد همزمان نشاندهنده انتقال پرونده عادیسازی روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان به یک فرمت جدید تحت نظارت مستقیم آمریکا بود.
جهش بعدی در این مسیر در 10 فوریه سال جاری (2026) رخ داد؛ زمانی که «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا در سفری به باکو، رسماً منشور شراکت راهبردی را با الهام علیاف امضا کرد.
علیاف این توافق را ورود به «مرحلهای کاملاً جدید» از روابط نامید و جیدی ونس تاکید کرد این منشور یک چارچوب نهادی مستحکم برای امنیت انرژی، همکاریهای دفاعی، اتصالات حملونقلی و فروش تسلیحات نظامی ایجاد میکند.
این منشور شامل دیدارهای سالانه، ترسیم نقشههای راه برای پروژهها، توسعه کریدور میانی، زیرساختهای دیجیتال و پلتفرمهای سرمایهگذاری است.
بنابراین، سفر کیلب اور به باکو تداوم منطقی همان خط سیری است که در اجلاس واشنگتن و سفر ونس ترسیم شده بود. حتی در پیام تبریک وزارت امور خارجه آمریکا به مناسبت روز استقلال آذربایجان در 28 می نیز صراحتاً ارتقای روابط دو کشور به سطح شراکت راهبردی مورد تاکید قرار گرفت.
رمزگشایی از پیامهای سیاسی حول محور اصلاحیه 907
اگرچه دلیل ظاهری سفر کیلب اور به باکو، شرکت در هفته انرژی بود، اما بر اساس اعلام دفتر ریاستجمهوری آذربایجان، علیاف در این دیدار از پیام کتبی ترامپ به این مجمع تمجید و بر برگزاری نخستین «گفتگوی اقتصادی آذربایجان و آمریکا» تاکید کرد.
اور نیز سلامهای گرم ترامپ و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا را به علیاف ابلاغ کرد. اما مهمترین سیگنال سیاسی، حول محور اصلاحیه 907 صادر شد.
علیاف در پیامهای خود در شبکههای اجتماعی فاش کرد که دونالد ترامپ نسخه یادبودی از یادداشت تفاهم تمدید لغو تعلیق اصلاحیه 907 را به همراه یک یادداشت شخصی برای او ارسال کرده است.
اهمیت این اقدام فراتر از یک ژست نمادین است. علیاف در دیدار با مقام آمریکایی، بار دیگر این اصلاحیه را «ناعادلانه» خواند و گفت که با ماهیت روابط کنونی باکو و واشنگتن همخوانی ندارد.
این اصلاحیه سالها به عنوان نماد بیاعتمادی واشنگتن به باکو نگریسته میشد. اگرچه لغو کامل آن به موافقت کنگره آمریکا نیاز دارد، با این حال، ارسال این نسخه یادبود نشان میدهد واشنگتن دیگر به اصلاحیه 907 تنها به عنوان یک ابزار فشار نگاه نمیکند، بلکه آن را به موضوعی برای چانهزنی در مسیر نزدیکی بیشتر به آذربایجان تبدیل کرده است.
چرا باکو برای کاخ سفید حیاتیتر شده است؟
هرچند انرژی همچنان ستون اصلی این شراکت است، اما دیگر تنها مولفه نیست. بر اساس متن منشور منتشر شده از سوی سفارت آمریکا، دو طرف در نظر دارند همکاریها در طول کریدور میانی، زیرساختهای حملونقل و دیجیتال را گسترش داده و سرمایههای دولتی و خصوصی را به این بخشها تزریق کنند.
ترانزیت مواد معدنی حیاتی و توسعه هوش مصنوعی نیز از دیگر مفاد این سند است. «ایمی کارلون»، کاردار سفارت آمریکا، اولویتهای سال 2026 را «ادغام اقتصادی»، «تجارت دوجانبه» و «امنیت سایبری و هوش مصنوعی» معرفی کرده بود.
این دستور کار نشان میدهد نگاه واشنگتن به باکو تغییر کرده است؛ آذربایجان دیگر صرفاً یک صادرکننده هیدروکربن نیست، بلکه به عنوان دروازه پشتیبان امنیت انرژی اروپا، هاب لجستیکی کریدور میانی و بخشی از یک شبکه ژئواکونومیک گستردهتر دیده میشود که هدف آن به حاشیه راندن و دور زدن روسیه در معادلات ترانزیتی منطقه است.
اظهارات مقامات آمریکایی درباره منطقه آزاد اقتصادی «آلات» و بندر باکو نیز تاییدکننده همین روند است. از منظر ژئوپلیتیک، مشخص است که آمریکا قفقاز جنوبی را نه یک منطقه پیرامونی، بلکه فضای رقابت راهبردی و ترانزیتی میداند.
انتهای پیام/