به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، در شرایطی که تحولات سیاسی و امنیتی منطقه، اهمیت انسجام اجتماعی و نقش افکار عمومی در معادلات داخلی و خارجی کشورها را بیش از گذشته برجسته کرده است، حضور و مشارکت مردم در صحنه‌های اجتماعی و سیاسی به یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی تبدیل شده است. در این میان، میزان اعتماد عمومی، حفظ وحدت اجتماعی و نحوه مواجهه جامعه با فشارها و بحران‌ها می‌تواند بر روند تحولات یک کشور اثرگذار باشد. از سوی دیگر، رسانه‌ها و جریان‌های سیاسی نیز در شکل‌دهی به این فضا و تبیین تحولات برای افکار عمومی نقش قابل توجهی دارند.
احمد چلداوی عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت در گفت‌وگو با تسنیم، درخصوص حضور مردم در صحنه و اثرات حضور اجتماعی مردم در حفظ ثبات سیاسی کشور توضیحاتی ارائه کرد.
قوام حکومت‌ها به حمایت مردم وابسته است
تسنیم: با توجه به پیام اخیر رهبر انقلاب درباره حضور مردم در خیابان و صحنه، این حضور چه اهمیتی دارد؟
چلداوی: اگر بخواهیم درباره اهمیت حضور مردم صحبت کنیم، باید از یک اصل شروع کنیم و آن اینکه قوام حکومت‌ها به حمایت مردم از آن حکومت وابسته است. اگر حمایت مردم از هر حکومتی قطع شود، آن حکومت، چه حق باشد و چه باطل، با خطر سقوط مواجه می‌شود. نمونه تاریخی آن را می‌توان در کودتای 28 مرداد سال 1332 دید. در آن مقطع، تعداد محدودی از افراد در تهران توانستند با حضور در خیابان روند سیاسی کشور را تغییر دهند.
یکی از عواملی که در این اتفاق مؤثر بود، این بود که بخش قابل توجهی از مردم عملاً تصور می‌کردند کار تمام شده و از صحنه خیابان خارج شدند و در نتیجه، خیابان در اختیار کودتاگران قرار گرفت. از این منظر، تجربه 28 مرداد برای طراحان خارجی آن یک الگوی کم‌هزینه‌تر نسبت به جنگ و اشغال نظامی محسوب می‌شد و بعد از آن نیز تلاش‌هایی با الگوهای مشابه در مقاطع مختلف صورت گرفت.
از 78 تا 1401؛ حضور مردم مانع تحقق سناریوهای خیابانی شد
تسنیم: شما معتقدید این الگو در سال‌های بعد نیز تکرار شده است؟
چلداوی: بله؛ اگر به اتفاقات سال‌های مختلف نگاه کنیم، از حوادث سال 1378 در موضوع کوی دانشگاه، حوادث سال 1388 پس از انتخابات، اعتراضات سال 1398 و حوادث سال 1401، در همه این موارد شاهد تلاش برای ایجاد بحران از طریق خیابان بودیم. در هر یک از این مقاطع، میزان و شکل این اتفاقات متفاوت بود و طراحان و بازیگران آن نیز برنامه‌ریزی‌های مختلفی داشتند، اما در نهایت حضور مردم در صحنه نقش مهمی در پایان یافتن این بحران‌ها داشت.
برای نمونه، در 9 دی سال 1388 حضور گسترده مردم در خیابان‌ها عملاً نقطه پایانی بر آن حوادث گذاشت. در حوادث اخیر نیز حضور مردم در صحنه، از نگاه من، یکی از عوامل مؤثر در خنثی شدن فتنه بود.
حضور مردم، محاسبات دشمن را تغییر می‌دهد
تسنیم: مهمترین کارکرد حضور مردم در شرایط فعلی چیست؟
چلداوی: یکی از مهمترین کارکردهای حضور مردم این است که محاسبات طرف مقابل را تغییر می‌دهد. دشمنان جمهوری اسلامی دائماً شرایط ایران را بررسی و سناریوهای مختلف را شبیه‌سازی می‌کنند تا ببینند در صورت انجام یک اقدام نظامی یا سیاسی چه اتفاقی در داخل کشور رخ خواهد داد. وقتی آنها می‌بینند مردم با وجود همه مشکلات و فشارها همچنان از اصل نظام حمایت می‌کنند، بخشی از این محاسبات با واقعیت متفاوت می‌شود. ممکن است دشمن برای یک اقدام نظامی اهداف مشخصی مانند حمله به تأسیسات یا زیرساخت‌های کشور داشته باشد، اما اگر هدف نهایی او ایجاد تغییر سیاسی باشد، حضور مردم می‌تواند این محاسبات را با چالش مواجه کند؛ چراکه مردم در این شرایط نشان می‌دهند که از کشور و نظام خود حمایت می‌کنند.
دشمن تلاش می‌کند مردم را از صحنه خارج کند
اگر حضور مردم را یک عامل بازدارنده بدانیم، طبیعی است که طرف مقابل تلاش کند این عامل را تضعیف کند. به اعتقاد من، یکی از مسیرهای اصلی، ایجاد مشکلات اقتصادی و تزریق ناامیدی در جامعه است. وقتی مردم نسبت به آینده اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ناامید شوند، طبیعی است که حضور اجتماعی آنها کاهش پیدا کند. ایجاد اختلاف میان مردم و برجسته کردن شکاف‌های اجتماعی نیز می‌تواند در همین چارچوب مورد استفاده قرار گیرد. از نگاه من، نباید اجازه داد مسائل اجتماعی و فرهنگی به عاملی برای ایجاد دو دستگی در جامعه تبدیل شود. حفظ وحدت و امید اجتماعی در شرایط فعلی اهمیت زیادی دارد.
حضور مردم فقط یک تجمع یا حضور نمادین نیست؛ در شرایطی که کشور با تهدید مواجه است، می‌تواند یک پیام سیاسی و اجتماعی داشته باشد. مردم ممکن است سلاح در دست نداشته باشند، اما وقتی با پرچم کشورشان در صحنه حاضر می‌شوند، این حضور می‌تواند پیام روشنی برای طرف مقابل داشته باشد. به همین دلیل معتقدم حضور مردم یکی از صحنه‌های مهم جنگ و رویارویی است. حفظ این حضور و تقویت آن اهمیت دارد و البته این کار زحمت و هزینه دارد، اما مردم نشان داده‌اند که برای حضور در صحنه آمادگی دارند.
جهاد تبیین و امیدآفرینی اقتصادی
تسنیم: در این شرایط چه اقداماتی برای حفظ امید مردم ضروری است؟
چلداوی: در حوزه اقتصادی باید اقدامات ملموس انجام شود. وقتی مردم اثر اقدامات اقتصادی را در زندگی خود ببینند، امید افزایش پیدا می‌کند. برای نمونه، اقدامی که درباره کنترل قیمت 12 قلم کالا برای یک دوره مشخص مطرح شد، اگر موفق باشد می‌تواند به‌عنوان یک الگو برای سایر کالاها و شهرها مورد بررسی قرار گیرد. مسئله اصلی این است که مردم ببینند برای مشکلات اقتصادی راه‌حل وجود دارد و مسئولان برای حل آن اقدام می‌کنند. در کنار اقتصاد، جهاد تبیین نیز اهمیت دارد. باید واقعیت‌های کشور برای مردم تبیین شود و اجازه ندهیم فضای ناامیدی بر جامعه حاکم شود.
به نظر من در مسائل فرهنگی نباید با همه افراد یکسان برخورد کرد. ما با گروه‌های مختلفی مواجه هستیم؛ ممکن است بخشی از افراد از روی آگاهی و با هدف مشخصی رفتار کنند و بخشی دیگر اساساً شناخت و آگاهی کافی نداشته باشند. در تجمعات مردمی نیز اگر فردی با پوشش متفاوت در میان جمعیت حاضر شد، نباید لزوماً او را از جمع دفع کرد. باید تلاش کرد با گفت‌وگو و رفتار مناسب او را جذب کرد.
حتی پیشنهاد من این است که در چنین برنامه‌هایی، افراد برای برخورد محترمانه آمادگی داشته باشند؛ مثلاً با رفتار مناسب با فردی که دچار مشکل است، گفت‌وگو شود. اگر قرار است وحدت اجتماعی حفظ شود، مواجه‌های فرهنگی باید تا حد امکان از مسیر اقناع و جذب انجام شود، نه‌اینکه هر اختلافی به یک تقابل اجتماعی تبدیل شود.
حضور مردم یک پیام بین‌المللی دارد
تسنیم: حضور مردم چه پیامی برای خارج از کشور دارد؟
چلداوی: این حضور دارای کارکرد بین‌المللی است؛ وقتی افکار عمومی جهان تصاویر حضور مردم ایران را می‌بیند، متوجه می‌شود در داخل کشور بخش زیادی از جامعه همچنان از نظام سیاسی خود حمایت می‌کند. این مسئله می‌تواند در عرصه دیپلماسی نیز مورد توجه قرار گیرد. البته رسانه‌ها در این زمینه نقش بسیار مهمی دارند و باید بتوانند این حضور را به شکل مناسب و واقعی به افکار عمومی جهان منتقل کنند. حضور مردم فقط یک کارکرد ندارد. مردم در عرصه‌های مختلف می‌توانند مطالبه‌گر باشند و نسبت به عملکرد مسئولان واکنش نشان دهند.
در اتفاقات اخیر نیز نمونه‌هایی دیده شد که مردم نسبت به برخی اقدامات مسئولان واکنش نشان دادند و خواستار اصلاح روندها شدند. بنابراین می‌توان گفت حضور اجتماعی مردم می‌تواند در مواردی نقش مطالبه‌گری و اصلاح روندهای مدیریتی را نیز ایفا کند. البته این مطالبه‌گری باید در چارچوب قانون و با حفظ وحدت اجتماعی انجام شود.
در بیانات امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب(ره)، بارها بر نقش مردم در پیش‌برد انقلاب و نظام تأکید شده است. در ادبیات انقلاب اسلامی، مردم صرفاً مخاطب تحولات نیستند بلکه خودشان بخشی از فرایند تحقق اهداف انقلاب محسوب می‌شوند. از این منظر، وقتی مردم وارد صحنه می‌شوند، این حضور می‌تواند به معنای مطالبه تحقق آرمان‌ها و اصلاح امور باشد.
این نگاه، مسئولیت مردم و مسئولان را همزمان افزایش می‌دهد؛ مردم باید در صحنه باشند و مسئولان نیز باید به مطالبات مردم توجه کنند.
ضرورت تقویت حضور مردمی در سطح جهانی
تسنیم: چه انتظاری از رسانه‌ها درباره این مسئله وجود دارد؟
چلداوی: رسانه‌ها حضور مردم را فقط یک اتفاق داخلی نبینند و ابعاد بین‌المللی آن را نیز منعکس کنند. اگر در کشورهای مختلف مردم در حمایت از مردم فلسطین، مقابله با جنگ یا حمایت از صلح و عدالت به خیابان می‌آیند، رسانه‌ها باید این اتفاقات را پوشش دهند. می‌توان از ظرفیت تجمعات مردمی، برنامه‌های مذهبی و مناسبت‌هایی مانند نمازجمعه و مراسم‌های عمومی برای تقویت همبستگی اجتماعی استفاده کرد.
امروز جهان با بحران‌ها و جنگ‌های مختلف مواجه است و تقویت حضور مردم و همبستگی عمومی می‌تواند در برابر این وضعیت اثرگذار باشد. رسانه‌ها باید بتوانند این حرکت‌ها را به یک جریان گسترده‌تر تبدیل کنند؛ همان‌طور که راهپیمایی اربعین توانسته ابعاد فراملی پیدا کند، حضورهای مردمی نیز می‌تواند در سطح منطقه‌ای و جهانی انعکاس بیشتری پیدا کند.
در نهایت، آنچه اهمیت دارد این است که مردم در صحنه بمانند، وحدت اجتماعی حفظ شود و مسئولان نیز مطالبات مردم را جدی بگیرند.
انتهای پیام/