به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، نسبت علم با سفره و سلامت مردم همواره یکی از مهمترین چالش‌های نظام آموزش عالی کشور بوده است؛ موضوعی که در سال‌های اخیر با نقدهای متعددی پیرامون «مقاله‌محوری صِرف» روبه‌رو شده است. با این حال، معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت معتقد است ساختار علوم پزشکی به دلیل پیوند مستقیم دانشگاه با بیمارستان و جامعه، مصداق عینی دانشگاه حل‌مسئله است.
خبرگزاری تسنیم در گفت‌وگویی با شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، به بررسی آخرین وضعیت پژوهش‌های های‌تک، سهم شرکت‌های سلامت از اقتصاد دانش‌بنیان، ارزیابی طرح ملی نظام ارجاع و همچنین ریشه‌های بی‌عدالتی آموزشی در رسیدن به صندلی‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی پرداخته است در زیر این مصاحبه را میخوانید:
تسنیم: با توجه به نتایج کنکور و ورود دانشجویان جدید به رشته‌های برتر پزشکی، به نظر شما دانش‌آموزان مدارس عادی همچنان شانس قبولی و ورود به این رشته‌ها را دارند یا رقابت تماماً در اختیار مدارس خاص است؟»
آخوندزاده: متأسفانه باید بپذیریم که در سالیان گذشته، آموزش و پرورش کشور را طبقاتی کرده‌ایم؛ یعنی کسانی که توان مالی داشتند، بچه‌های خود را به مدارس غیرانتفاعی فرستادند و این مدارس توانستند بهترین دبیران و مدرسان را برای خود تأمین کنند و در مقابل، سطح مدارس دولتی پایین آمد. 50 سال پیش چنین وضعیتی در ایران نداشتیم و آموزش و پرورش طبقاتی نبود. به غیر از چهار، پنج مؤسسه آموزشی معروف مثل البرز، هدف، خوارزمی، هشترودی و دو سه مدرسه با تم مذهبی‌تر مثل کمال و علوی، بقیه مدارس دولتی بودند و بسیاری از ورودی‌های کنکور اتفاقاً از اقشار متوسط به پایین جامعه یعنی کارمند، کارگر و کشاورز بودند؛ حتی زمانی که ما در اوایل دهه 60 خورشیدی وارد دانشگاه شدیم وضعیت همین‌طور بود. لذا باید بپذیریم که اکنون ورودی‌های دانشگاه‌ها بیشتر از مدارس غیرانتفاعی و مدارس خاص تأمین می‌شوند.
البته اجازه بدهید نکته‌ای را بگویم؛ شاید تنها کار خوب آقای احمدی‌نژاد این بود که مدارس استعدادهای درخشان (تیزهوشان) را از نظر کمی توسعه داد. در گذشته در تهران فقط یک دبیرستان تیزهوشان پسرانه و یک فرزانگان دخترانه داشتیم، اما در دوره ایشان این تعداد توسعه پیدا کرد و تعداد بیشتری از جامعه را پوشش داد. اگر به این مدارس سر بزنید، می‌بینید که هم دانش‌آموزی هست که خانواده‌اش او را با موتور به مدرسه می‌آورد و هم دانش‌آموزی که با لکسوس می‌آید؛ یعنی همه‌گونه قشری حضور دارند. بنابراین، توسعه کمی مدارس استعدادهای درخشان باعث شد تا حدودی این توازن برقرار شود.
از طرفی، از ابتدای دولت آقای پزشکیان، وی اعتقاد دارد که ما باید آموزش و پرورش را به سمتی ببریم که سطح مدارس دولتی هیچ تفاوتی با مدارس خاص نداشته باشد. تحقق این امر بدون تعارف نیازمند بودجه و تزریق پول است؛ دولت باید سهم آموزش را افزایش دهد تا بتواند هزینه‌های تحصیلی دوره‌ی 12 ساله را به خوبی تامین کند و سطح آموزش را ارتقا دهد. وزیر محترم آموزش و پرورش، آقای دکتر کاظمی نیز همین نگاه را دارند و خوشبختانه شنیده‌ام که در مدارس استعدادهای درخشان، چند دهک اول حتی شهریه پرداخت نمی‌کنند و قرار است این رویه به همه مدارس تسری پیدا کند تا طبقات بیشتری از جامعه از آن بهره‌مند شوند.
من امیدوارم روزی برسد که به شرایط 50 سال پیش برگردیم و ورودی دانشگاه‌های خوبمان فرزندان کارمند، کارگر و کشاورز باشند؛ چرا که وقتی حادثه‌ای برای کشور اتفاق می‌افتد، مانند جنگ، آن قشری که پای کشور می‌ایستد همین اقشار زحمتکش هستند. بنابراین باید احترام بیشتری برای آنان قائل باشیم.
تسنیم: با توجه به اهداف برنامه هفتم توسعه، معاونت تحقیقات چه شاخص‌های سنجش‌پذیری برای پایان‌نامه‌ها و مقالات پژوهشی تعریف می‌کند تا به جای صرفِ تولید مقاله، معطوف به رفع مشکلات کشور باشند؟
آخوندزاده: به طور کلی، وضعیت پژوهش ما در حوزه بهداشت و درمان با سایر حوزه‌ها فرق می‌کند؛ چرا که ما معتقدیم دانشگاه‌های ما «نسل چهارم» هستند. دانشگاه نسل اول آموزشی، نسل دوم پژوهشی، نسل سوم ارتباط با صنعت و دانشگاه نسل چهارم، دانشگاهی است که بر جامعه تأثیرگذار بوده و خیر و منفعتش به جامعه می‌رسد.
شاید بسیاری از دانشگاه‌های ما هنوز به مرحله دانشگاه نسل سه نرسیده باشند، اما در علوم پزشکی ما دانشگاه نسل چهارم هستیم. هر کدام از دانشگاه‌های علوم پزشکی ما حوزه‌ای دارند که سلامت جامعه آن شهر یا استان زیر نظرشان است؛ بنابراین مشکلات را خودمان لمس می‌کنیم و مدیریت آن دست خودمان است. اگر در فلان شهر مشکل بهداشتی وجود داشته باشد، هم آن دانشگاه متولی بهداشت و درمان منطقه است و هم استاد راهنما و دانشجوی آن موضوعی را برای پایان‌نامه انتخاب می‌کنند که در راستای حل همان مشکل باشد.
الان شاخص تورم شده پژو، ولی در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی وضعیت فرق می‌کند؛ چرا که بخش زیادی از این مشکلات را با تحقیق برطرف و بومی‌سازی کردیم. مگر در صنعت خودرو، خودروی ملی داشتیم؟ همه‌اش قطعاتش از بیرون آورده شد. در حالی که ما در حوزه دارو، زمانی 6 ماه هیچ مواد اولیه دارویی به خاطر محاصره در خلیج فارس وارد کشور نشد، اما مشکلات را با تحقیقات حل کردیم که اصلا با صنایع دیگر قابل قیاس نیست.
فقط برای اطلاع شما یک نمونه را مثال می‌زنم؛ در سال 2018 میلادی، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) دارویی را برای درمان بیماری ام‌اس تایید کرد که اکنون اصلی‌ترین داروی درمان ام‌اس در دنیاست. این دارو با روش بایوتکنولوژی تولید می‌شود و یک داروی کلاسیک نیست. یک سال بعد، یک محقق ما از دانشگاه تهران با یک شرکت دانش‌بنیان آمدند و برای اولین بار در دنیا این دارو را به صورت «بایوسیمیلار» (مشابه ژنریک) تولید کردند؛ و هنوز هم که هنوزه، تنها کشوری در دنیا هستیم که توانسته‌ایم بایوسیمیلار این دارو را تولید کنیم.
هزینه آن دارو برای بیماری ام‌اس (چهار ویال تزریق در سال، یعنی هر فصل یک ویال) 30 هزار یورو است و ارزان‌ترین قیمت این دارو در دنیا بین 25 هزار تا 30 هزار یورو به فروش می‌رسد. این دوستان با تحقیقِ درست، آمدند و یک کارآزمایی بالینی در 14 مرکز در ایران انجام دادند و نشان دادند که تفاوتی با داروی اصلی برند تجاری ندارد. این دارو وارد بازار داروی ایران شد و قیمت آن تا اول فروردین، چهار ویال در سال حدود 79 میلیون تومان بود! ببینید چه اختلافی هست؛ 30 هزار یورو کجا و 79 میلیون تومان کجا؟!
این یکی از تحقیقاتی بود که در دانشگاه‌های ما انجام گرفت و هم‌اکنون از جامعه 100 هزار نفری بیماران مبتلا به ام‌اس در کشور، 25 هزار نفر از این دارو استفاده می‌کنند. اگر این تحقیق انجام نشده بود، الان باید برای همین 25 هزار نفر، ضرب‌در 30 هزار یورو، یعنی معادل 750 میلیون یورو پول فقط برای یک قلم دارویی پرداخت می‌کردیم! در حالی که با این تحقیق، دارویی تولید شد که فقط 10 درصد ارزبری دارد و 90 درصد آن داخلی‌سازی شده است.
یک تحقیق برای من در این مملکت مثال بزنید که 750 میلیون یورو صرفه‌جویی داشته باشد؛ این کار در دانشگاه علوم پزشکی انجام گرفته است. تازه، این پول را گیریم که داشتیم؛ با وجود تحریم‌ها چطور می‌توانستیم این پول را بفرستیم و دارو را وارد کنیم؟ ثبات و پایداری در تامین دارو نداریم، اما وقتی تحقیق می‌کنیم، روی پای خودت می‌ایستی و می‌توانی حتی در جنگی که راه‌های کشور را به روی شما بسته‌اند، کشور را در اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی، نه مثل یک کشور بدون جنگ، بلکه آبرومندانه اداره کنی. این‌ها همان نکاتی است که خدمتتان عرض می‌کنم؛ اتفاقاً تحقیقات ما در حوزه علوم پزشکی، تحقیقات کاربردی و حل‌مسئله است، چون خودلفظ و جامعه دست ماست.
کارخانه خودروسازی جدا کار می‌کند و دانشکده مکانیک فلان دانشگاه ارتباطی با آن ندارد، اما در حوزه پزشکی متفاوت است؛ ما دستمان توی آتش است. حالا نکته مهم این است که آیا می‌توانستیم بهتر عمل کنیم؟ قطعا بله. چرا دست ما یک‌کم بسته است؟ برای اینکه ما پول هزینه نمی‌کنیم برای تحقیقات.
تسنیم: بودجه و هزینه کرد پژوهش در کشور ما چگونه است؟
آخوندزاده: تمام کشورهای منطقه دوروبر ما حداقل دو و نیم درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) بزرگ خود را برای پژوهش اختصاص می‌دهند. دشمن اصلی ما، رژیم اشغالگر قدس، یک GDP بزرگ دارد و 5 تا 6.5 درصد آن را برای پژوهش اختصاص می‌دهد که رقمی حدود 20 میلیارد دلار در سال می‌شود. ما چقدر اختصاص می‌دهیم؟ اسمی می‌گوییم نیم درصد (که واقعاً هم همان نیست و زیر 0.3 درصد برای پژوهش و تحقیقات اختصاص می‌دهیم) و باید بگویم بدون پول، تحقیقات خوبی انجام نمی شود.
لذا اگر سرمایه‌گذاری بهتری در کشوری که اکوسیستمش آماده است، کشوری که کلی دانشجوی توانمند و جوان باهوش دارد که از همین مدارس استعدادهای درخشان آمده‌اند و در دانشکده پزشکی تهران، داروسازی شهید بهشتی یا دندانپزشکی شیراز هستند و توانمندند می‌توانیم تحقیقات کاربردی‌تر، حل‌مسئله‌تر و مفیدتری داشته باشیم.
در کنار این‌ها، تحریم‌ها دارد به شدت به ما صدمه می‌زند. مثلاً من برای یک پروژه تحقیقاتی باید فلان ماده اولیه یا فلان کیت را بخرم؛ ما این را با دلار 270 تومانی نمی‌خریم، با دلار آزاد و از طریق واسطه و دو-سه دست چرخش تهیه می‌کنیم. بنابراین با آن سهم کمی که از GDP برای پژوهش می‌گذاریم، تازه نصف اثرش را هم نمی‌بینیم، چون همه‌چیز را دو برابر می‌خریم. این تحریم‌ها خودش باعث شده است که کار برای ما سخت‌تر بشود.
با اشاره به جایگاه رشته پزشکی در تولیدات علمی کشور گفته شد که پزشکی در میان رشته‌های مختلف علوم و رشته‌های مرتبط با وزارت بهداشت، بیشترین تولید علمی را دارد. این جایگاه در شرایطی به دست آمده که اعضای هیئت علمی پزشکی بالینی بخش عمده‌ای از فعالیت خود را به درمان اختصاص می‌دهند و فرصت محدودتری برای آموزش و پژوهش دارند.
بر اساس توضیحات مطرح‌شده، حدود 80 درصد فعالیت اعضای هیئت علمی پزشکی بالینی به درمان و حضور در بیمارستان و اتاق عمل مربوط است و حدود 20 درصد زمان آنان به آموزش و پژوهش اختصاص می‌یابد. با وجود این، آنان در تولیدات علمی سرآمد هستند؛ آن هم در مقایسه با رشته‌هایی که تمام فعالیتشان به آموزش و پژوهش اختصاص دارد و خدمات درمانی بر عهده ندارند. همچنین اعتقاد به دانشگاه نسل چهارم، از جمله در دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران، و حضور دانشجویان برتر در رشته‌های علوم پزشکی از عواملی دانسته شد که به افزایش توانمندی این حوزه کمک کرده است. ابراز امیدواری شد مشکلات موجود برطرف شود و نتایج پژوهش‌ها بیش از پیش به دست مردم برسد.
تسنیم: با اشاره به تحقیقات ژنتیکی و گسترش استفاده از هوش مصنوعی و داده‌های اینترنتی، این پرسش مطرح شد که سرنوشت چنین پژوهش‌هایی چه خواهد بود: آیا دستاوردها به پزشکی شخصی‌سازی‌شده منجر می‌شود و به بیمارستان‌ها راه پیدا می‌کند یا در چارچوب تحقیقات باقی می‌ماند؟
آخوندزاده: هوش مصنوعی موجی سنگین است و اگر برای مواجهه با آن برنامه‌ریزی نشود، می‌تواند پژوهشگران را با خود ببرد. این فناوری می‌تواند در بخش‌هایی مفید و در بخش‌هایی برای تحقیقات آسیب‌زا باشد. از این رو، هوش مصنوعی باید در کنار محقق و به‌عنوان ابزار کمکی به کار گرفته شود، نه جایگزین او. رعایت چارچوب‌های اخلاقی موجود در دنیا نیز ضروری است و اطلاعات محرمانه بیماران نباید در اختیار سامانه‌های هوش مصنوعی قرار گیرد یا از دسترس و کنترل انسان خارج شود.
همچنین کاربرد هوش مصنوعی در علوم پزشکی فقط به تحقیقات محدود نیست و می‌تواند در ارائه خدمات نیز نقش مؤثری داشته باشد؛ به‌ویژه در انجام کارهای وقت‌گیر. برای نمونه، در بررسی ناباروری مردان، یکی از مواردی که باید ارزیابی شود میزان تحرک اسپرم‌هاست. برای این کار نمونه‌ای از فرد گرفته می‌شود و اسپرم‌ها روی لام و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند. ارزیابی میزان تحرک و شکل اسپرم‌ها با روش معمول، نیازمند صرف وقت و بررسی کارشناس است؛ اما هوش مصنوعی می‌تواند تصویر لام را تحلیل کند و میزان تحرک و شکل اسپرم‌ها را بررسی کند.
هوش مصنوعی می‌تواند در خدمات تشخیصی و درمانی حوزه پزشکی کمک بزرگی باشد و این قابلیت، به‌ویژه برای مناطق دوردست اهمیت دارد. استفاده از پزشکی از راه دور در کنار هوش مصنوعی می‌تواند به ارائه خدمات درمانی بهتر کمک کند. بنابراین، نباید در برابر این فناوری به‌طور کامل موضع گرفت؛ بلکه باید در بخش‌هایی که به ارائه بهتر خدمات کمک می‌کند از آن بهره برد و در پژوهش نیز از آن در کنار محقق استفاده کرد، نه به جای محقق.
آموزش پژوهشگران برای استفاده از هوش مصنوعی ضروری دانسته شد. مهمترین نکته در این زمینه شفاف‌سازی است؛ به این معنا که پژوهشگر باید در مقاله خود مشخص کند در کدام بخش از تحقیق یا نگارش از هوش مصنوعی استفاده کرده است اما این روزها برخی افراد تصویر آزمایش خود را برای هوش مصنوعی می‌فرستند تا بدون مراجعه به پزشک درباره بیماری یا داروی مورد نیازشان اطلاعات بگیرند که باید بگویم هیچ‌یک از پاسخ‌های هوش مصنوعی جایگزین پزشک نیست زیرا پزشک خوب تشخیص خود را فقط بر پایه داده‌های پاراکلینیک نمی‌گذارد، بلکه علائم بیماری، سابقه بیمار و سابقه خانوادگی او را نیز در نظر می‌گیرد. بنابراین، قضاوت بالینی پزشک هرگز نباید با پاسخ هوش مصنوعی جایگزین شود.
تسنیم: پرونده‌های الکترونیک سلامت و طرح پزشکی خانواده قرار بود گره‌گشای چالش‌های درمانی و بهداشتی کشور، به‌ویژه در استان‌های محروم و مرزی باشد. در حال حاضر انتظار این است که معاونت تحقیقات و فناوری مشخص کند چه داده‌های پژوهشی از این طرح به دست آمده، چه پروژه‌هایی حول آن تعریف شده و چه تدبیری اندیشیده شده تا مانند تجارب گذشته، این طرح ملی نیز به حاشیه نرود؟
آخوندزاده: همان‌طور که مستحضرید، در دولت دکتر پزشکیان، با توجه به تخصص و علاقهٔ ویژهٔ شخص رئیس‌جمهور به مباحث پزشکی خانواده و نظام ارجاع، این موضوع به یکی از بزرگ‌ترین و کلیدی‌ترین اولویت‌های وزارت بهداشت تبدیل شده است. اهتمام مجموعهٔ وزارتخانه بر این است که اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع را به‌صورت گام‌به‌گام و مرحله‌ای پیش ببرد، نه شتاب‌زده و یک‌دفعه.
در حال حاضر این طرح در قالب فاز نخست بر روی 64 شهر در حال اجراست؛ به این ترتیب که تقریباً از حوزهٔ تحت پوشش هر دانشگاه علوم پزشکی، یک شهر انتخاب شده است. مسئولیت رصد، پایش و تحلیل داده‌های این پایلوت به معاونت تحقیقات و فناوری واگذار شده است. ما برای این کار کمیته‌ای تخصصی تشکیل داده‌ایم که جلسات آن به‌طور هفتگی و منظم برگزار می‌شود. همچنین دستورالعمل‌های اجرایی لازم را به دانشگاه‌ها ابلاغ کرده‌ایم. نقش ما در حقیقت یک «ارزیاب بیرونی» (External Reviewer) یا داور مستقل است؛ مجری اصلی طرح معاونت‌های بهداشت و توسعه هستند و ما وظیفه داریم اطلاعات را به‌طور پیوسته رصد، پایش و تحلیل کنیم.
تسنیم: سامانه‌های ثبت اطلاعات در سطوح مختلف تا چه اندازه پاسخگوی این پایش هستند؟
آخموندزاده: بخش عمده‌ای از فرایند رصد و تحلیل ما متکی به سامانه‌های ثبت در سطوح یک، دو و سه خدمات است. طبیعتاً این سامانه‌ها دارای اختلالات و نقص‌هایی هستند که در جریان اجرای میدانی و پایش‌های هفتگی ما شناسایی می‌شوند و بلافاصله بازخورد داده می‌شود تا اصلاح و رفع اشکال شوند.
دیدگاه آقای دکتر پزشکیان با وجود اینکه خودشان جراح قلب هستند، کاملاً یک دیدگاه پیشگیرانه و بهداشتی‌محور است تا درمان‌محور. به نظرم اگر در دولتی که در رأس آن یک پزشک با چنین رویکردی قرار دارد نتوانیم پزشکی خانواده را به ثمر برسانیم، دیگر باید این پرونده را برای همیشه ببندیم و کنار بگذاریم. مأموریت ما به‌عنوان ناظر و تحلیلگر داده‌های این کلان‌پروژه آغاز شده است؛ هرچند تاکنون دیتای خروجی نهایی به دست نیامده، چراکه در مرحلهٔ ارسال دستورالعمل‌ها هستیم. با این حال یک «کف‌سازی» و مطالعهٔ KAP (دانش، بینش و عملکرد) انجام داده‌ایم تا وضعیت مدیران اجرایی این پروژه در استانها ارزیابی شود که مشخص کند در نقطهٔ شروع، مدیران ما چقدر برای پیشبرد کار آمادگی و انگیزه دارند. ان‌شاءالله ظرف چند ماه آینده نخستین تحلیل‌های داده‌محور را رسماً ارائه خواهیم داد.
تسنیم: سهم حوزهٔ سلامت از شرکت‌های دانش‌بنیان چقدر است و شرکت‌های همکار با شما چه جایگاهی دارند؟
آخوندزاده: در کل کشور حدود 11 هزار شرکت دانش‌بنیان فعال هستند که از این تعداد، کمتر از 2 هزار شرکت به حوزهٔ علوم پزشکی تعلق دارند؛ یعنی حدود یک‌پنجم کل شرکت‌ها. اما نکتهٔ قابل توجه این است که بالاترین گردش مالی و گردش اقتصادی در میان تمام دانش‌بنیان‌های کشور، متعلق به حوزهٔ علوم پزشکی است. بنابراین هرچند سهم تعدادی ما کمتر است، اما مؤثرترین، باکیفیت‌ترین و بزرگ‌ترین بازیگران در این بخش حضور دارند؛ مصداق بارز آن شرکت‌های بزرگی چون «سیناژن» در حوزهٔ بیوتکنولوژی دارویی و واکسن است.
علت این کارآمدی روشن است: محصول دانش‌بنیان حوزهٔ سلامت مستقیماً با جان مردم سر و کار دارد. داروها و تجهیزات پزشکی ناگزیر به رعایت بالاترین استانداردهای سخت‌گیرانهٔ ملی و بین‌المللی هستند. در این حوزه جای هیچ‌گونه ادعای غیرواقعی، نمایش تبلیغاتی یا شوآف وجود ندارد؛ محصول یا استاندارد لازم را می‌گیرد و وارد بازار مصرف می‌شود، یا کاملاً رد خواهد شد. به لطف خدا، شرکت‌های بیوتکنولوژی پزشکی و دارویی توانسته‌اند با عملکرد قوی، بخش بزرگی از نیازهای سلامت کشور را پاسخ دهند.
تسنیم: وضعیت صادرات محصولات این حوزه به چه صورتی است؟ به‌ویژه با در نظر گرفتن چالش‌های تحریم و رخدادهای منطقه در یک سال اخیر، سهم صادرات ما چقدر بوده است؟
آخوندزاده: اگر بخواهم کاملاً بی‌تعارف و شفاف پاسخ دهم، حجم صادرات محصولات دانش‌بنیان پزشکی بسیار چشمگیر نبوده و رقم کلی آن به کشورهای منطقه و همسایگان زیر 150 میلیون دلار تخمین زده می‌شود. علت اصلی این موضوع به الزامات استانداردی بازمی‌گردد؛ بسیاری از بازارها برای پذیرش محصولات دارویی، استانداردهای اروپایی را مطالبه می‌کنند و تحریم‌های بین‌المللی مانع از اخذ گواهینامه‌های رسمی اروپایی توسط بسیاری از شرکت‌های ما شده است.
تنها در نقاطی توانسته‌ایم نفوذ کنیم که اختلاف قیمت محصول دارویی ما با مشابه غربی چشمگیر بوده است؛ به‌گونه‌ای که کشورهای منطقهٔ اوراسیا مانند قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان، و حتی کشورهایی مانند روسیه، بلاروس و ترکیه، صرفهٔ اقتصادی محصول ایرانی را پذیرفته و استانداردهای داخلی ما را به رسمیت شناخته‌اند و صادرات بیوتکنولوژی به آن‌ها انجام شده است. اگر شرایط جنگی و التهابات منطقه‌ای در یک سال گذشته رخ نداده بود، می‌توانستیم پیشرفت بیشتری را شاهد باشیم، زیرا این مسیر تازه گشوده شده بود.
البته در حوزهٔ داروهای سنتی و رایج (کلاسیک)، ما صادرات روتین و خوبی به کشورهایی چون عراق، افغانستان و لبنان داریم، اما آن‌ها جزو دستهٔ بیوتکنولوژی و های‌تک دانش‌بنیان طبقه‌بندی نمی‌شوند.
تسنیم: پژوهشگران جوان، رزیدنت‌ها و دانشجویان مقطع دکتری تخصصی (PhD) که قصد تجاری‌سازی نتایج پایان‌نامه‌ها و مقالات خود را دارند، از چه بسترهای حمایتی مالی و تسهیلاتی بهره‌مند می‌شوند؟
آخوندزاده: طبق قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، تأمین منابع و تسهیلات مالی بر عهدهٔ دو مرجع متمرکز است: نخست «معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری» و دوم «صندوق نوآوری و شکوفایی». این دو نهاد به‌ویژه زمانی که یک محصول علمی به مرحلهٔ صنعتی‌سازی یا ورود به فرآیند صادرات می‌رسد، تسهیلات مالی قابل توجهی را تخصیص می‌دهند.
نقش ما در وزارت بهداشت عمدتاً نقش حمایتی، کارشناسی و معنوی است. ما در کارگروه‌های ممیزی و ارزیابی صلاحیت تخصصی حضور داریم تا شرکت‌ها مجوز دانش‌بنیان پزشکی را اخذ کنند و سپس آن‌ها را برای دریافت حمایت‌های اعتباری و تسهیلاتی به معاونت علمی و صندوق نوآوری معرفی می‌کنیم که خوشبختانه تعامل بسیار مثبت و مؤثری میان دستگاه‌ها در این زمینه برقرار است.
انتهای پیام/