به گزارش خبرگزاری تسنیم از قزوین، باورهای تغذیهای نادرست در حوزه کودکان، سالهاست بهصورت نسلبهنسل در خانوادهها منتقل میشود؛ باورهایی که گاه با نیت خیر شکل گرفتهاند، اما در عمل میتوانند سلامت جسمی، رشد مغزی و آینده کودکان را با تهدیدهای جدی مواجه کنند. از تصور «کودک تپل = کودک سالم» گرفته تا حذف خودسرانه برخی مواد غذایی یا جایگزینی خوراکیهای ناسالم بهجای وعدههای اصلی، همگی نمونههایی از این چالش پنهان در سبک زندگی خانوارهاست.
در همین راستا، خبرنگار خبرگزاری تسنیم در قزوین در گفتوگو با امیرحسین سهرابی، دکترای تغذیه و مدرس دانشگاه، به بررسی ریشهها، پیامدها و راهکارهای اصلاح باورهای نادرست تغذیهای در سنین کودکی پرداخته است؛ گفتوگویی که بر پایه شواهد علمی و توصیههای بهروز تغذیهای شکل گرفته و میتواند راهنمایی عملی برای خانوادهها باشد.
متن گفتوگو به این شرح است:
تسنیم: باورهای نادرست تغذیهای در کودکان چگونه شکل میگیرند و چرا اصلاح آنها تا این اندازه اهمیت دارد؟
باورهای نادرست تغذیهای معمولاً حاصل ترکیب تجربههای شخصی، توصیههای نسلهای گذشته، شنیدههای غیرعلمی از اطرافیان و نبود آگاهی تغذیهای بهروز است. بسیاری از والدین، ناخواسته توصیههایی را اجرا میکنند که شاید در گذشته رایج بوده اما امروز با دانش علمی همخوانی ندارد. اهمیت اصلاح این باورها از آن جهت است که تغذیه در دوران کودکی مستقیماً بر رشد قدی، تکامل مغزی، تقویت سیستم ایمنی و حتی سلامت آینده فرد در بزرگسالی اثرگذار است. بسیاری از بیماریهای غیرواگیر مانند چاقی، دیابت و بیماریهای قلبی، ریشه در الگوهای تغذیهای نادرست دوران کودکی دارند.
تسنیم: یکی از باورهای شایع، بیاهمیت دانستن مصرف مکملهایی مانند ویتامین D و آهن در کودکان است. این موضوع چه پیامدهایی دارد؟
شیر مادر اگرچه بهترین منبع تغذیهای برای نوزاد است، اما بهطور طبیعی میزان ویتامین D و آهن آن محدود است. به همین دلیل مصرف قطره آهن و ویتامین D طبق دستورالعملهای علمی ضروری است. حذف این مکملها به بهانههایی مانند «سیاه شدن دندان» یا «بیشفعالی کودک» کاملاً نادرست است. ویتامین D نقشی اساسی در رشد استخوان، تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری از بیماریهای التهابی دارد و آهن برای رشد مغزی و پیشگیری از کمخونی حیاتی است. مصرف متعادل و اصولی این مکملها نهتنها مضر نیست، بلکه برای سلامت کودک ضروری است.
تسنیم: برخی خانوادهها تصور میکنند هرچه کودک چاقتر باشد، سالمتر است. این نگاه چه آسیبهایی به همراه دارد؟
این باور یکی از خطرناکترین تصورات تغذیهای است. در دوران کودکی، سلولهای چربی بدن از طریق فرآیندی به نام «هایپرپلازی» افزایش مییابند؛ یعنی تعداد سلولهای چربی بیشتر میشود، اگر کودک در این دوره دچار اضافهوزن شود، در بزرگسالی نیز مستعد چاقی خواهد بود، حتی اگر رژیم بگیرد. افزایش آمار چاقی، دیابت نوع 2 و بیماریهای متابولیک در سنین پایین، نتیجه مستقیم همین نگرش نادرست است. هدف ما باید «کودک سالم» باشد، نه «کودک تپل».
تسنیم: درباره مقایسه شیر مادر و شیر خشک، چه نکاتی را باید مدنظر قرار داد؟
اولویت مطلق با شیر مادر است. شیر مادر حاوی ترکیبات ارزشمندی مانند امگا 3، کولین، سلنیوم، روی و ویتامینهای حیاتی است که در رشد مغزی، تقویت سیستم ایمنی و تکامل عصبی نقش دارند، مطالعات نشان دادهاند مادرانی که به نوزاد خود شیر میدهند، حتی در معرض خطر کمتری برای ابتلا به برخی سرطانها قرار دارند. شیر خشک تنها در شرایط خاص و بهعنوان مکمل توصیه میشود. همچنین شواهد علمی نشان میدهد کودکانی که بیشتر از شیر خشک استفاده میکنند، در آینده بیشتر در معرض اضافهوزن و چاقی قرار دارند.
تسنیم: باورهایی مانند مصرف تخم کبوتر برای زودتر حرف زدن کودک یا استفاده از غذاهای پرادویه برای رشد بیشتر، چقدر صحت دارد؟
این باورها پشتوانه علمی ندارند. تخم پرندگان از جمله تخممرغ، بلدرچین یا کبوتر همگی منابع پروتئینی هستند، اما هیچ مطالعهای نشان نداده مصرف تخم کبوتر باعث تسریع تکلم کودک میشود. تکلم به عوامل ژنتیکی، محیطی و تکامل عصبی وابسته است. در مورد ادویهها نیز باید گفت مصرف متعادل برخی ادویهها مانند زردچوبه میتواند به تقویت سیستم ایمنی کمک کند، اما مصرف زیاد ادویههای تند در غذای کودک میتواند باعث تحریک دستگاه گوارش، دلدرد و ناراحتی معده شود و هیچ نقشی در افزایش رشد ندارد.
تسنیم: برخی والدین تصور میکنند کودک چون در سن رشد است، میتواند هر نوع خوراکی حتی ناسالم مصرف کند. نظر شما چیست؟
این تصور کاملاً اشتباه است، ذائقه غذایی از کودکی شکل میگیرد. اگر کودک به غذاهای پرنمک، پرچرب و شیرین عادت کند، در بزرگسالی نیز ترک این عادتها بسیار دشوار خواهد بود. ما نباید کودک را کاملاً محروم کنیم، اما مصرف فستفود، نوشابه، کیک و تنقلات باید محدود و کنترلشده باشد. تعادل اصل اساسی تغذیه سالم است؛ نه افراط و نه تفریط.
تسنیم: درباره باورهایی مانند قطع مصرف لبنیات هنگام تب یا جایگزینی شیر با بستنی چه توصیهای دارید؟
قطع مصرف لبنیات هنگام تب هیچ مبنای علمی ندارد، اتفاقاً لبنیات میتوانند منبع خوبی از انرژی و پروتئین باشند. تنها نکته مهم، استفاده از لبنیات پاستوریزه است. بستنی بهدلیل قند و چربی بالا، هرگز جایگزین مناسبی برای شیر نیست.،کودکان روزانه به حداقل یک لیوان شیر نیاز دارند و افزودن کمی عسل یا دارچین میتواند مصرف آن را برای کودک خوشایندتر کند.
تسنیم: و در پایان، درباره باورهایی مانند مضر بودن زرده تخممرغ یا مصرف کشک چه توضیحی دارید؟
زرده تخممرغ برخلاف تصور عمومی، عامل افزایش خطر بیماریهای کبدی یا کلسترول نیست. مطالعات جدید نشان داده مصرف متعادل تخممرغ برای کودکان بسیار مفید است و منبع غنی کولین، آهن، ویتامین A و امگا 3 محسوب میشود. درباره کشک نیز باید گفت در حد متعادل، منبع عالی کلسیم و فسفر است، اما مصرف بیشازحد و بهویژه انواع پرنمک آن میتواند خطر سنگ کلیه را افزایش دهد. باز هم تأکید میکنم؛ تعادل، کلید سلامت تغذیهای کودکان است.
انتهای پیام/