به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دولتهای آسیای مرکزی با احتیاط از آتشبس دو هفتهای میان واشنگتن و تهران استقبال کردهاند. آنها این توقف را استراحتی ضروری در میان درگیریهایی توصیف میکنند که از هماکنون تأثیرات مخرب خود را بر ثبات منطقهای، تجارت جهانی و جریانهای انرژی نشان داده است.
در سراسر این منطقه، بیانیههای رسمی توازن هماهنگی را حفظ کردند: حمایت قاطع از آتشبس، در کنار درخواستهای مکرر برای تبدیل سریع آن به مذاکرات جامع، تا مبادا این توافق صرفاً به یک وقفه موقت در خصومتها تقلیل یابد.
نفس راحت همسایگان از توقف تنشآفرینی واشنگتن
«قاسم جومارت توکایف»، رئیسجمهور قزاقستان، این توافق را یک «آتشبس و ترک مخاصمه» توصیف کرد که از طریق میانجیگریهای بینالمللی، از جمله تلاشهای مجدانه رهبری پاکستان به دست آمده است.
به گفته سرویس مطبوعاتی ریاستجمهوری قزاقستان، توکایف ضمن ابراز امیدواری برای پایداری این توافق، تاکید کرد که این رویداد میتواند به ثبات تجارت جهانی و اقتصاد بینالملل کمک شایانی کند و از حسن نیت طرفهای درگیر قدردانی کرد.
وزارت امور خارجه ازبکستان نیز در بیانیهای، این آتشبس را «گامی مهم در راستای کاهش تنشها» خواند و تاکید کرد که این اقدام باید به عنوان مسیری به سوی یک راهحل سیاسی گستردهتر عمل کند.
تاشکند با هشدار نسبت به اینکه هرگونه تشدید تنش میتواند دامنه درگیریها را گسترش داده و ثبات کل منطقه را تضعیف کند، از تمامی طرفها خواست تا خویشتنداری نشان دهند.
این بیانیه بر موضع قاطع و تزلزلناپذیر ازبکستان مبنی بر ضرورت حلوفصل انحصاری مناقشات از طریق ابزارهای مسالمتآمیز و در انطباق دقیق با اصول منشور ملل متحد تاکید کرد.
تاکید بر دیپلماسی و نفی رویکردهای نظامی
وزارت امور خارجه تاجیکستان نیز با استقبال از این توافق، ابراز امیدواری کرد که آتشبس راه را برای صلحی فراگیر و بلندمدت هموار سازد.
دوشنبه با لحنی هشدارآمیز تاکید کرد که این درگیری «هیچ راهحل نظامی ندارد و تداوم آن تنها وضعیت بغرنج خاورمیانه را وخیمتر کرده و خساراتی عظیم و جبرانناپذیر به تمام کشورهای منطقه وارد خواهد کرد.»
در این بیانیه از تمامی طرفها خواسته شده تا «توسل به زور را کنار گذاشته» و از مکانیسمهای سیاسی و دیپلماتیک بهره ببرند.
وزارت امور خارجه قرقیزستان نیز با استقبال از دستیابی به توافق آتشبس در خاورمیانه، نقش تلاشهای میانجیگرانه پاکستان در کاهش تنشها را برجسته کرد.
بیشکک مجدداً تاکید کرد که اختلافات باید منحصراً از طرق سیاسی و دیپلماتیک حلوفصل شوند. در این میان، ترکمنستان مطابق با سیاست دیرینه بیطرفی و رویکرد محتاطانه خود در قبال درگیریهای خارجی، هیچ بیانیه رسمی عمومی در این خصوص صادر نکرد.
بحران انرژی؛ ترکشهای جنگافروزی به آسیای مرکزی رسید
همگرایی در لحن این کشورها، بازتابدهنده چیزی فراتر از یک روال دیپلماتیک است. این درگیری پیش از این به دستور کار سیاسی و بشردوستانه آسیای مرکزی کشیده شده و نیاز به هماهنگی برای تخلیه اتباع، ارسال کمکها و برنامهریزیهای اضطراری را ایجاد کرده است.
مهمتر از آن، این بحران، آسیبپذیری شدید این منطقه را در برابر اختلال در کریدورهای کلیدی انرژی و حملونقل آشکار ساخته و نشان میدهد که در صورت شکست آتشبس، هزینه از سرگیری تنشها تا چه حد برای اقتصاد منطقه سنگین خواهد بود.
این آسیبپذیری از هماکنون در بازارهای جهانی انرژی به وضوح قابل مشاهده است. اختلال در تنگه هرمز به عنوان شریان حیاتی محمولههای نفتی جهان، واردکنندگان عمده آسیایی را بر آن داشته تا با دستپاچگی به دنبال مسیرهای تامین جایگزین باشند؛ جایی که آسیای مرکزی به طور فزایندهای به عنوان یک جایگزین بالقوه، هرچند جزئی، وارد این گفتمان شده است.
کشورهایی نظیر ژاپن و کره جنوبی که وابستگی شدیدی به نفت خام خاورمیانه دارند، در تکاپو برای تنوعبخشی به منابع تامین خود هستند و تعاملاتشان را با قزاقستان و جمهوری آذربایجان افزایش دادهاند. برای این خریداران مستأصل، جذابیت نفت خام خزر نه تنها در در دسترس بودن آن، بلکه در سازگاری آن با سیستمهای پالایشگاهی موجود نهفته است.
بنبست استراتژیک در یافتن مسیرهای جایگزین
با این وجود، جغرافیا محدودیتهای آشکار و سختی را تحمیل میکند. برخلاف تولیدکنندگان حاشیه خلیج فارس، صادرکنندگان آسیای مرکزی متکی به مسیرهای طولانیتر و بسیار پیچیدهتر هستند؛ از جمله ترانزیت پرهزینه از طریق دریای خزر و عبور از قفقاز جنوبی یا دریای سیاه.
علاوه بر این، بخش عمدهای از نفت قزاقستان همچنان از طریق زیرساختهای مرتبط با روسیه، به ویژه از طریق کنسرسیوم خط لوله کاسپین (CPC) منتقل میشود که این امر لایهای دیگر از خطرات ژئوپلیتیک را برای متحدان واشنگتن به همراه دارد.
حتی با وجود این محدودیتها، بحران کنونی ممکن است به سرمایهگذاریهای بلندمدت در کریدورهای جایگزین، از جمله مسیر ترانس-خزر سرعت بخشد، زیرا دولتها و شرکتهای انرژی در تلاشند تا میزان آسیبپذیری خود را در گلوگاههای استراتژیکی نظیر تنگه هرمز کاهش دهند.
آنچه اکنون تغییر کرده، تنها درک از خطر نیست، بلکه هزینه گزافِ حفظ شریانهای ارتباطی قابل اعتماد است. برای آسیای مرکزی، این آتشبس یک فرصت تنفس حیاتی است.
پایداری این توافق، نهتنها مسیر آینده این مناقشه، بلکه نقش منطقه را در سیستم به شدت تکهتکهشده انرژی و حملونقل جهانی تعیین خواهد کرد؛ سیستمی که به دلیل مداخلهجوییهای نظامی آمریکا بیش از پیش شکننده شده است.
انتهای پیام/