به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، گسترش نفوذ اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک بازیگران قفقاز جنوبی در اروپا، همواره یکی از محورهای مهم و حساس تحولات ژئوپلیتیک این منطقه بوده است.
در همین راستا، «خزر آخوندوف»، تحلیلگر مسائل اقتصادی، در یادداشتی به بررسی دقیق تلاشهای جمهوری آذربایجان برای تبدیل کردن منطقه بالتیک به ویژه کشور لتونی، به پل ارتباطی خود با بازارهای وسیع اروپایی پرداخته است.
این گزارش که بر اساس سفر رسمی و اخیر «ادگارس رینکوویچس»، رئیسجمهور لتونی به باکو تنظیم شده، ابعاد مختلف این همکاریهای دوجانبه از جمله حوزههای ترانزیتی، انرژی، کشاورزی و حتی صنایع حساس دفاعی را موشکافی میکند؛ موضوعاتی که از منظر تامین منافع ملی، توسعه کریدورهای جایگزین و همچنین رصد پویاییهای امنیتی همسایگان در مرزهای شمالی، برای ایران نیز بسیار حائز اهمیت و شایسته توجه است.
لتونی؛ دروازه ورود برندهای باکو به شرق اروپا
دولت جمهوری آذربایجان در سالهای گذشته اقدامات متعددی را برای تنوع بخشیدن به شرکای تجاری و جذب سرمایهگذاران از کشورهای شمال اروپا در دستور کار سیاست خارجی خود قرار داده است. هدف اصلی این سیاست، پیشبرد صادرات کالاهای غیرنفتی باکو به بازارهای منطقه بالتیک ارزیابی میشود.
روابط دیپلماتیک باکو و ریگا که اکنون بیش از سه دهه از آغاز آن میگذرد، در حوزههای متنوعی همچون کشاورزی، صنایع غذایی، گردشگری و لجستیک مسیر توسعه را طی کرده است. لتونی به عنوان یکی از اعضای فعال اتحادیه اروپا، جمهوری آذربایجان را شریک مهم تامین انرژی و قدرت اقتصادی برتر قفقاز جنوبی میداند.
متقابلاً، باکو نیز کشور لتونی را یک هاب لجستیکی کلیدی و استراتژیک برای نفوذ برند محصولات غیرنفتی خود به بازارهای مصرف اروپا قلمداد میکند. تاسیس و راهاندازی خانه تجارت جمهوری آذربایجان در شهر ریگا در اواسط سال 2018 میلادی، نقطه آغازین این روند ساختاری بود که اکنون با گذشت زمان، به یک پایگاه واسطهای قدرتمند برای انتقال کالا به سایر کشورهای حوزه بالتیک و قاره سبز تبدیل شده است.
افت و خیزهای تجاری در سایه تحولات جهانی و بحران انرژی
خزر آخوندوف در بخش دیگری از یادداشت تحلیلی خود، به آمارهای تجاری دو کشور استناد میکند که نشان میدهد ظرفیتهای بالقوه اقتصادی دو طرف هنوز به طور کامل عملیاتی نشدهاند و جای کار بسیاری دارند.
در سال 2022 میلادی و همزمان با بحران شدید انرژی در اروپا، حجم تبادلات تجاری باکو و ریگا با رشدی 70 درصدی به رقم 46 میلیون دلار رسید که تراز مثبت قابلتوجهی به نفع باکو داشت. این رقم چشمگیر در سال 2023 مجدداً با رشد همراه شد و به 65 میلیون دلار افزایش یافت که حدود دو سوم آن سهم صادرات جمهوری آذربایجان بود.
سبد صادراتی باکو به لتونی عمدتاً شامل محصولات کشاورزی، کنسانتره میوه، انواع آبمیوه و مربا، رب انار، روغن زیتون، چای و محصولاتی نظیر گوجهفرنگی تازه، خرمالو و فندق بوده است. در مقابل، واردات باکو از ریگا در سال گذشته میلادی حدود 10.4 میلیون دلار بوده که بیشتر شامل فرآوردههای لبنی، شیلات، محصولات دارویی، انواع شربتها و شیرینیجات ارزیابی میشود.
با این وجود، گزارشها حاکی از آن است که در دو سال اخیر این مبادلات با افت محسوسی مواجه شده و مجموع تجارت دوجانبه در سال 2025 به حدود 27.7 میلیون دلار تنزل یافت. اما در سهماهه نخست سال جاری (2026)، تجارت دوجانبه مجدداً با رشد 14 درصدی به بیش از 6 میلیون دلار رسیده که نشان از تلاش نهادهای اقتصادی دو طرف برای احیای ظرفیتهای راکد و توسعه مجدد مبادلات دارد.
کریدور میانی و جذب سرمایه در مناطق قرهباغ
یکی از مهمترین بخشهای این گزارش، توجه ویژه به نقش ترانزیتی و سرمایهگذاریهای کلان زیرساختی است. برگزاری نهمین نشست کمیسیون مشترک بیندولتی در شهر شوشا در اواسط آوریل سال جاری، نشاندهنده عزم جدی باکو برای جذب سرمایههای خارجی به پروژههای بازسازی در مناطق قرهباغ و زنگهزور شرقی است.
الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان در جریان مجمع تجاری مشترک، با اشاره به سهم 70 درصدی بخش غیرنفتی در اقتصاد این کشور، بر برنامههای کلان باکو برای تولید 8 گیگاوات برق سبز (انرژیهای تجدیدپذیر خورشیدی، بادی و برقآبی) تا سال 2032 و صادرات آن به بازارهای تشنه انرژی در اروپا تاکید کرد.
از سوی دیگر، لتونی به عنوان یک سرمایهگذار اروپایی در منطقه قفقاز، تنها در سال 2025 بالغ بر 6.9 میلیون دلار سرمایهگذاری مستقیم در اقتصاد جمهوری آذربایجان داشته است. ادگارس رینکوویچس نیز در این دیدارها باکو را شریک اول سیاسی و تجاری لتونی در منطقه قفقاز جنوبی خواند.
اتصال بنادر لتونی در دریای بالتیک به بندر آلات و منطقه آزاد اقتصادی آن در دریای خزر و استفاده بهینه از ظرفیتهای ترانزیتی «کریدور میانی»، از اهداف راهبردی دو کشور است که میتواند بر معادلات ترانزیتی کلان منطقه و رقابت کریدورهای ترانزیتی همسایگان تاثیرگذار باشد.
گسترش همکاریها؛ از هوش مصنوعی تا صنایع دفاعی و پهپادی
مذاکرات اخیر میان سران دو کشور بسیار فراتر از تجارت سنتی محصولات کشاورزی بوده و حوزههای نوین و استراتژیکی نظیر توسعه پروژههای هوش مصنوعی (AI)، دیجیتالیسازی سیستمهای دولتی، داروسازی و همچنین برنامههای تبادل دانشجو را در بر میگیرد؛ به طوری که هماکنون بیش از 450 دانشجوی آذربایجانی در دانشگاههای لتونی مشغول به تحصیل هستند.
با این حال، یکی از نکات بسیار مهم و قابل تامل در یادداشت آخوندوف که از منظر امنیتی برای کل منطقه قفقاز جنوبی حائز اهمیت راهبردی است، اشاره صریح وی به توافقات باکو و ریگا برای توسعه همکاریها در بخش صنایع دفاعی، به ویژه در زمینه «فناوریهای پهپادی و توسعه سیستمهای ضدپهپادی» است.
ورود کشورهای عضو ناتو و بازیگران فرامنطقهای به حوزه دفاعی و امنیتی قفقاز جنوبی همواره با حساسیتهای فراوانی از سوی کشورهای همسایه همراه بوده است و توسعه این دست از همکاریهای نظامی میتواند تبعات خاص خود را در برهم زدن توازن منطقهای در پی داشته باشد.
این مجمع تجاری سطح بالا در نهایت با امضای 6 سند همکاری مهم در حضور روسای جمهور دو کشور به پایان رسید که از جمله کلیدیترین آنها میتوان به تفاهمنامههای همکاری مشترک میان وزارتخانههای کشاورزی دو کشور و سازمانهای حفظ نباتات اشاره کرد.
با توجه به مجموع این تحولات، به نظر میرسد جمهوری آذربایجان با جدیت در تلاش است تا با استفاده از کریدورهای دیپلماتیک و بسترهای اقتصادی منطقه بالتیک، جای پای خود را در نهادهای اروپایی محکمتر کرده و نفوذ خود را بسط دهد.
انتهای پیام/