به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، قرقیزستان به عنوان یکی از کشورهای استراتژیک در منطقه آسیای مرکزی، از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال در اواخر سال 1991، همواره کشوری به لحاظ سیاسی پرالتهاب و فعال بوده و از سال 2005 تاکنون سه انقلاب بزرگ را پشت سر گذاشته است.
با این حال، از زمان روی کار آمدن «سدیر جباروف»، رئیسجمهور کنونی پس از انقلاب 2020، او به همراه دوست دیرینه و رئیس قدرتمند دستگاه امنیتیاش، «کامچیبک تاشیف»، تلاش گستردهای برای سرکوب و مهار هرگونه ابراز نارضایتی عمومی در این کشور انجام دادند. در نتیجه این اقدامات، صحنه سیاسی قرقیزستان در پنج سال گذشته به طور بیسابقهای آرام و بیصدا به نظر میرسید. اما بر اساس یادداشت تحلیلی «بروس پانیه»، روزنامهنگار باسابقه و پژوهشگر ارشد مسائل آسیای مرکزی، تحولات اخیر و برکناری ناگهانی تاشیف در 10 فوریه، گمانهزنیها را درباره آغاز یک نبرد سیاسی بیرحمانه و تمامعیار میان این دو چهره قدرتمند در این کشور به شدت افزایش داده است.
دو پادشاه در یک اقلیم نمیگنجند
اعلام خبر برکناری تاشیف، بدون شک بزرگترین شوک سیاسی قرقیزستان پس از انقلاب اکتبر 2020 محسوب میشود؛ انقلابی که جباروف را در عرض تنها 10 روز از یک سلول تاریک زندان به صندلیهای نخستوزیری و سپس ریاستجمهوری رساند. این دو مقام ارشد برای دههها دوستانی نزدیک بودند و فعالیت سیاسی خود را تقریباً همزمان در دوران ریاست جمهوری «قربانبیک باقیاف» (که در انقلاب 2010 سرنگون شد) آغاز کردند. جباروف درست یک روز پس از تأیید ریاستجمهوریاش، با اعتماد کامل تاشیف را به عنوان رئیس کمیته دولتی امنیت ملی قرقیزستان منصوب کرده بود.
بر اساس گزارش بروس پانیه، تنها یک روز پیش از برکناری تاشیف، گروهی متشکل از 75 چهره برجسته قرقیز از جمله مقامات پیشین دولتی، نامه سرگشادهای به رئیسجمهور و رئیس پارلمان نوشته و خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری شدند. آنها به تضاد حقوقی موجود درباره دوره ریاستجمهوری جباروف اشاره کردند؛ اینکه آیا او باید دوره 6 ساله مندرج در قانون اساسی 2010 را طی کند یا دوره پنجساله تعیینشده در قانون اساسی آوریل 2021 (که سه ماه پس از پیروزی زودهنگام او تصویب شد) را.
ارتباط میان این نامه و برکناری تاشیف به سرعت آشکار شد. در همان روز برکناری تاشیف، چندین مقام ارشد کمیته امنیت ملی نیز از کار برکنار شدند تا به گفته سخنگوی جباروف، «از شکاف در جامعه جلوگیری شود.»
«الویرا سورابالدیوا»، نماینده پارلمان قرقیزستان، صراحتاً اعلام کرد تاشیف به دلیل برنامهریزی طولانیمدت برای یک «کودتا» برکنار شده است. وی با اشاره به ضربالمثلی محلی تأکید کرد: «شما نمیتوانید دو سر گوسفند را در یک دیگ بپزید؛ و این به نظر میرسد دقیقاً همان وضعیتی است که اکنون رخ داده است.»
افشاگری متقابل و پروندههای فساد خانوادگی
نویسنده این گزارش در ادامه میافزاید، جباروف شلیکهای نخست در این جنگ قدرت را آغاز کرده است. اتهامات فساد علیه خانواده تاشیف منجر به سلسله بازداشتهایی شده است. تاشیف هنگام انتشار خبر برکناریاش در خارج از کشور بود، اما پس از بازگشت کوتاهی در ماه مارس، بلافاصله به عنوان «شاهد» به وزارت کشور احضار شد تا درباره شرکت دولتی «قرقیزنفتگاز» بازجویی شود.
رئیس سازمان امور مالیاتی قرقیزستان فاش کرد که این شرکت نفتی کاملاً تحت کنترل کمیته امنیت ملی بوده و در دوران ریاست تاشیف، امکان هیچگونه بازرسی از آن وجود نداشته است. در همین راستا، «بایگازی ماتیساکوف»، برادرزاده تاشیف که رئیس پالایشگاه این شرکت بود، به همراه پسر تاشیف که متهم به خرید و فروش غیرقانونی نفت به این شرکت است، بازداشت و بازجویی شدند. «شایربک»، برادر تاشیف که نماینده پارلمان بود نیز پس از احضار به وزارت کشور مجبور به استعفا و سپس دستگیر شد.
با این وجود، بروس پانیه تأکید میکند که بازی میتواند دوطرفه باشد و تاشیفِ امنیتی نیز قطعاً اسناد مخربی (کومپرومات) علیه جباروف و خانوادهاش در دست دارد. گذشته رئیسجمهور کنونی نیز از فساد مصون نیست. جباروف در سال 2017 هنگام بازگشت به کشور به اتهاماتی نظیر گروگانگیری، تهدید به مرگ و خشونت علیه مقامات دستگیر شد، اما پس از به قدرت رسیدن، دادگاه عالی به سرعت احکام او را لغو کرد.
رسانه مستقل «کاکتوس مدیا» با یادآوری دوران ریاست جباروف بر آژانس پیشگیری از فساد در سال 2009، کنایه زد که میزان فساد در آن زمان به حدی بود که پیگیری آن غیرممکن به نظر میرسید.
همچنین «رایگول»، خواهر جباروف، در گذشته در پرونده پولشویی و تصاحب غیرقانونی «اینوستبانک ایسیککول» با همراهی پسر رئیسجمهور مخلوع نقش داشت و در سالهای 2014 و 2015 به مجموعاً 17 سال زندان محکوم شد که حکم او نیز چند روز پس از روی کار آمدن برادرش لغو شد.
علاوه بر این، «اولان جباروف»، برادرزاده رئیسجمهور، در سالهای 2023 و 2024 به اتهام فساد و اختلاس بازداشت شد. با توجه به اینکه جباروف پنج برادر و پنج خواهر دارد، استفاده این خاندان بزرگ از موقعیت ریاستجمهوری برای منافع شخصی، امری دور از ذهن نیست.
کارت بازی ازبکستان و ارتباط با مافیای سازمانیافته
یکی از جذابترین و خطرناکترین ابزارهایی که تاشیف میتواند علیه جباروف استفاده کند، کارت «ازبکستان» است. دقیقاً در روز برکناری تاشیف، تماس تلفنی مشکوکی میان «شوکت میرضیایف»، رئیسجمهور ازبکستان و سدیر جباروف برقرار شد. در حالی که رسانههای رسمی دلیل این تماس را بررسی پروژههای مشترک راهآهن و برقآبی عنوان کردند، اما انجام چنین تماسی در بحبوحه یک تلاش ادعایی برای کودتا، بسیار سؤالبرانگیز است.
تاشیف به عنوان رئیس پیشین امنیت ملی، با شبکههای جرایم سازمانیافته مبارزه میکرد که شاخههای آن تا ازبکستان امتداد داشت. او در اوت 2024 برای «سلیم عبدولیاف»، رئیس بدنام مافیای ازبک، به دلیل ارتباط با «کامچی کولبایف» (پدرخوانده مافیای قرقیز که در عملیات نیروهای امنیتی در اکتبر 2023 کشته شد)، حکم جلب صادر کرد.
عبدولیاف شخصیتی است که نقش کلیدی در حمایت از میرضیایف برای رسیدن به ریاستجمهوری ازبکستان در سال 2016 ایفا کرده بود. یک دادگاه ازبکستانی عبدولیاف را در مارس 2024 به 6 سال زندان محکوم کرد اما وی در ژانویه 2025 به دلایل پزشکی آزاد شد. علاوه بر او، پرونده تاجر چینی-اویغور، «حبیبالله عبدالقادر» نیز که با شبکههای مافیایی هر دو کشور مرتبط است، در دستان تاشیف قرار دارد.
تحلیلگر این گزارش در پایان معتقد است که تحقیقات دستگاه امنیتی قرقیزستان تحت فرمان تاشیف، احتمالاً اسناد محرمانهای از ارتباط مقامات ارشد ازبکستان با دنیای زیرزمینی مافیا کشف کرده است. این اطلاعات میتواند راز تماس تلفنی معنادار میرضیایف در روز برکناری تاشیف را فاش کند و مهمتر از آن، دلیل اصلی آزاد ماندن تاشیف تا این لحظه در قرقیزستان باشد.
با در پیش بودن انتخابات ریاستجمهوری قرقیزستان در ژانویه 2027، بنبست سیاسی فعلی دوام چندانی نخواهد داشت و اکنون بزرگترین سؤال این است که در این صفحه شطرنج، حرکت بعدی را جباروف انجام میدهد یا تاشیف؟
انتهای پیام/