به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دولت قرقیزستان در سالهای اخیر توجه ویژهای را به توسعه روابط اقتصادی با همسایه قدرتمند شرقی خود، یعنی چین، معطوف کرده است.
در این راستا، بخش عمدهای از تولیدات زغالسنگ قرقیزستان به مقصد چین بارگیری میشود و این کشور فعالانه در حال توسعه پیوندهای حملونقلی و زیرساختهای نوین برای افزایش چشمگیر حجم صادرات به این غول اقتصادی آسیا است تا بتواند از این طریق درآمدهای ارزی خود را افزایش دهد.
راهاندازی خط شستشو و غنیسازی در میدان «توروگارت-1»
جدیدترین اقدام بیشکک در این مسیر، آغاز به کار یک خط جدید شستشو و غنیسازی زغالسنگ در میدان معدنی «توروگارت-1» در منطقه نارین، واقع در نزدیکی مرز مشترک قرقیزستان و چین است.
این پروژه استراتژیک به صورت سرمایهگذاری مشترک توسط شرکت دولتی زغالسنگ قرقیزستان (قرقیزکومور) و شرکت چینی «دون-سن» اجرایی شده است.
بر اساس گزارش رسمی وزارت انرژی قرقیزستان، تجهیزات جدید نصبشده با هدف بهبود کیفیت زغالسنگ استخراجشده و کاهش اثرات تخرب زیستمحیطی ناشی از فرآیندهای استخراج و آمادهسازی زغالسنگ طراحی و راهاندازی شده است.
توافقنامه توسعه مشترک این میدان در 13 می 2025 به امضا رسیده بود و بررسیهای زمینشناسی تایید کرد که ذخایری در حدود 423 هزار و 400 تن زغالسنگ در یک محدوده معدنی 54 هکتاری وجود دارد.
این میدان به روش روباز توسعه مییابد و پیشبینی میشود میزان تولید آن در سال جاری (2026) از مرز 100 هزار تن فراتر رود. شرکت چینی حدود 2 میلیون دلار در این پروژه سرمایهگذاری کرده است.
طالعبیک ایبرایف، وزیر انرژی قرقیزستان، در این خصوص تاکید کرد: «راهاندازی چنین تاسیساتی برای تضمین امنیت انرژی، تامین زغالسنگ باکیفیت برای بازار داخلی و حمایت از توسعه منطقهای، اهمیت استراتژیک دارد.»
توروگارت-1 فعالیت خود را در نوامبر 2025 آغاز کرد و عادلبیک قاسیمالیف، رئیس کابینه وزیران، بلافاصله پس از راهاندازی از این سایت بازدید کرد و به مقامات مربوطه دستور داد تا ضمن تضمین پایداری عملیات، روند صادرات زغالسنگ از طریق گذرگاه مرزی توروگارت به چین را شتاب بخشند.
کلانپروژه 430 میلیون دلاری در منطقه «اوش»
توسعه میدان توروگارت-1 تنها بخشی از یک استراتژی کلانتر است که افزایش چشمگیر صادرات زغالسنگ قرقیزستان به چین را هدف قرار داده است. در همین چارچوب، در تاریخ 20 می 2026، مقامات دو کشور یک پروژه لجستیکی مجزا و بسیار بزرگ را به ارزش 430 میلیون دلار در روستای «نورا» واقع در منطقه اوش کلید زدند.
این پروژه عظیم از طریق مشارکت بین شرکت دولتی قرقیزکومور و شرکت فناوری «سینکیانگ داچنگ یوآنلانگ» چین اجرا میشود. هدف اصلی این طرح، تسهیل و تسریع صادرات زغالسنگ از میدان «تکلیک» از طریق گذرگاه مرزی «ایرکشتام» به چین است.
قطب لجستیکی برنامهریزیشده زمینی به مساحت 10 هکتار را در بر میگیرد و شامل دو کارخانه فرآوری زغالسنگ و یک سیستم انتقال نوار نقاله پیشرفته خواهد بود که برای هدایت مستقیم زغالسنگ به سمت مسیرهای صادراتی طراحی شده است.
پس از تکمیل نهایی، انتظار میرود این زیرساخت سالانه تا 10 میلیون تن زغالسنگ را جابجا و مدیریت کند. فاز نخست این پروژه شامل ساخت یک خط نقاله 7.7 کیلومتری است و برنامههای بلندمدت خواستار تمدید این خط تا 157 کیلومتر است.
موازنه دیپلماتیک بیشکک در سایه بحران انرژی داخلی
تلاش فزاینده قرقیزستان برای گسترش تولید زغالسنگ با رشد روزافزون تقاضا برای این محصول در چین همزمان شده است.
پیش از این نیز گزارشها حاکی از آن بود که محمولههای زغالسنگ به مقصد چین رو به افزایش بوده و گذرگاههای مرزی توروگارت و ایرکشتام به عنوان اصلیترین کریدورهای صادراتی عمل میکنند.
با این حال، این توسعه اقتصادی بدون چالش نبوده است؛ در 3 دسامبر 2025، دولت قرقیزستان برای تثبیت ذخایر و کنترل قیمتها در بازار داخلی، ممنوعیت ششماههای را بر صادرات زغالسنگ از طریق جاده اعمال کرد.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که قرقیزستان به دنبال راههایی برای کاهش فشار بر سیستم برق خود است؛ سیستمی که به شدت به انرژی برقآبی وابسته بوده و در فصول سرد سال و افزایش تقاضا برای گرمایش، به شدت آسیبپذیر است.
با این حال، نکته تاملبرانگیز و دیپلماتیک این است که این محدودیتها شامل صادرات از طریق گذرگاههای توروگارت و ایرکشتام نشد؛ موضوعی که نشاندهنده دیپلماسی ظریف بیشکک در تعامل با پکن و اهمیت استراتژیک چین برای این کشور است.
آمار و ارقام ترانزیت انرژی و چشمانداز روابط بیشکک-پکن
اگرچه میدان توروگارت-1 از نظر مقیاس ملی پروژه کوچکی محسوب میشود و ذخایر آن در مقایسه با کل تولید زغالسنگ قرقیزستان در سال 2024 (که حدود 4.396 میلیون تن بود) ناچیز است، اما این سرمایهگذاریها نشاندهنده یک چرخش بزرگ در دکترین انرژی بیشکک است.
قرقیزستان در سال 2024 حدود 1.1 میلیون تن زغالسنگ به ارزش 52.7 میلیون دلار صادر کرد که در این میان ازبکستان بزرگترین خریدار بود، اما سهم چین به سرعت در حال افزایش است.
طبق آمارهای گمرک چین، واردات زغالسنگ از قرقیزستان در سال 2024 حدود 141 هزار تن به ارزش 7 میلیون دلار بود که در سال 2025 به 89 هزار تن کاهش یافت. با این حال، سرمایهگذاریهای جدید در سال 2026 نشان میدهد بیشکک به زغالسنگ نه تنها به عنوان منبع امنیت انرژی داخلی، بلکه به عنوان یک کالای صادراتی استراتژیک برای تحکیم پیوندهای اقتصادی با بزرگترین بازار همسایه خود مینگرد و پکن نیز مایل است از این پتانسیل نهایت استفاده را ببرد.
انتهای پیام/