به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد، حجتالاسلام محمد احمدزاده در بازدید از خبرگزاری تسنیم در خراسان رضوی که به مناسبت روز خبرنگار صورت گرفت اظهارکرد: در هر دوره تاریخی، مردم با توجه به دغدغهها، محدودیتها و نیازهای زمان خود نسبت به ایجاد وقف اقدام کردهاند؛ به عنوان نمونه در دوره رضاخان پهلوی، زمانی که روضهخوانی برای سیدالشهدا(ع) با ممنوعیت و محدودیت مواجه شد، مردم برای مقابله با این سیاستهای محدودکننده و برای حفظ آیینهای دینی و مذهبی، موقوفات بیشتری را با نیت برگزاری مجالس روضه و عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین(ع) ایجاد کردند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی افزود: این مسئله نشان میدهد که وقف فقط یک اقدام اقتصادی یا عبادی فردی نیست، بلکه در بسیاری از مقاطع تاریخی به عنوان یک ابزار اجتماعی، فرهنگی و حتی هویتی عمل کرده و توانسته در برابر برخی محدودیتها، زمینه استمرار سنتها، باورها و ارزشهای دینی مردم را فراهم کند.
حجت الاسلام احمدزاده با اشاره به نقش متقابل وقف و فرهنگ عمومی در مناطق مختلف، بیان کرد: گاهی موقوفات موجود در یک منطقه، به مرور زمان بر فرهنگ همان منطقه تأثیر گذاشته و باعث شکلگیری تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی میان مناطق شده است. برای مثال در منطقه طرقبه و شاندیز، هم در طرقبه موقوفات عزاداری سیدالشهدا(ع) وجود دارد و هم در شاندیز؛ همچنین در هر دو منطقه موقوفات قرآنی نیز وجود دارد، اما نسبت و فراوانی این موقوفات با یکدیگر متفاوت است.
وی ادامه داد: در طرقبه، موقوفات قرآنی سهم و نسبت بیشتری دارد و در مقابل، در شاندیز موقوفات مرتبط با عزاداری سیدالشهدا(ع) بیشتر است. وقتی امروز به وضعیت فرهنگی این دو منطقه نگاه میکنیم، میبینیم تشکلهای قرآنی در طرقبه قویتر و برجستهتر هستند و از سوی دیگر، هیئتهای مذهبی بزرگ و فعال در شاندیز ظهور و بروز بیشتری دارند. این نشان میدهد که وقف در یک منطقه میتواند به تدریج فرهنگساز باشد و حتی مسیر فعالیتهای اجتماعی و دینی مردم را تحت تأثیر قرار دهد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی با بیان اینکه وقف ظرفیت پاسخگویی به نیازهای روز جامعه را دارد، خاطرنشان کرد: نیازهای امروز جامعه گسترده و متنوع است و وقف میتواند در همه این حوزهها نقشآفرینی کند. امروز موضوعاتی مانند اشتغال، ازدواج، تهیه جهیزیه، تأمین مسکن نیازمندان، کمک به دارو و درمان، حمایت از بیماران، پشتیبانی از فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و بسیاری از نیازهای دیگر میتواند در قالب وقف مورد توجه واقفان قرار گیرد.
حجت الاسلام احمدزاده تصریح کرد: چند سالی است که در دفاتر مشاوره وقف، درباره این نوع نیازهای روز جامعه به واقفانی که برای ایجاد وقف جدید مراجعه میکنند اطلاعرسانی میشود. در این دفاتر تلاش میشود واقفان با گستره موضوعات قابل وقف آشنا شوند تا بر اساس دغدغه، علاقه، تشخیص و دریافت خود، نیت وقف را انتخاب کنند و موقوفهای متناسب با نیازهای جامعه ایجاد شود.
وی با اشاره به اینکه برخی وقفهای جدید در حوزههای نوپدید و متناسب با نیازهای معاصر شکل گرفته است، بیان کرد: گاهی افراد موقوفهای ایجاد میکنند و تولیت آن را نیز خودشان بر عهده میگیرند. ما به واقفان نمیگوییم اگر مالی را وقف کردید، حتماً باید اختیار آن را به اداره اوقاف بسپارید، بلکه شخص واقف میتواند در چارچوب ضوابط وقف، تولیت موقوفه را برای خود قرار دهد و خودش در مسیر نیتی که تعیین کرده، بر اساس تشخیص و صلاحدید خود هزینه کند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی افزود: به عنوان مثال، اگر موقوفهای با نیت حمایت از فعالیتهای رسانهای ایجاد شود، فعالان این حوزه میتوانند به متولی آن موقوفه مراجعه کنند. اگر موقوفهای با نیت اشتغال ایجاد شده باشد، کسانی که در حوزه اشتغال فعالیت میکنند میتوانند با متولی آن ارتباط بگیرند. همچنین اگر موقوفهای برای ازدواج و تسهیل ازدواج جوانان شکل گرفته باشد، فعالان این عرصه میتوانند به متولی مراجعه کرده و طرح و فعالیت خود را ارائه دهند.
حجتالاسلام احمدزاده در ادامه با اشاره به ارزش معنوی وقف، حتی در مقیاسهای کوچک، بیان کرد: نباید وقف را فقط در املاک بزرگ، داراییهای سنگین یا سرمایههای قابل توجه خلاصه کرد. گاهی تمام دارایی یک فرد، یک خانه کوچک یا یک مغازه کوچک است و همان فرد، با گذشتن از دارایی خود، کاری بسیار بزرگ انجام میدهد. میزان ارزش وقف فقط به حجم مال بستگی ندارد، بلکه به میزان سعی، تلاش، ایمان و گذشت واقف وابسته است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی تصریح کرد: کسی که از دارایی خود میگذرد، در حقیقت مجاهدت بزرگی انجام داده است. وقف، نشانه درجه بالایی از ایمان به غیب و باور به آخرت است؛ یعنی فرد باور دارد که پس از این دنیا، آخرتی وجود دارد و میخواهد برای آن جهان، پیشکشی و ذخیرهای بفرستد. بنابراین نباید وقفهای کوچک را کماهمیت دانست.
حجت الاسلام احمدزاده با بیان اینکه ارزش وقف به نسبت مال و میزان گذشت انسان سنجیده میشود، بیان کرد: ممکن است فردی دارایی بسیار زیادی داشته باشد و بخشی از آن را وقف کند، اما آن بخش نسبت به کل دارایی او سهم کوچکی باشد. در مقابل، ممکن است فردی خانهای کوچک داشته باشد و همان را وقف کند و در واقع از تمام دارایی خود بگذرد. در چنین شرایطی، سعی و مجاهدت نفر دوم ممکن است بسیار بیشتر باشد.
وی در توضیح این موضوع به نمونهای تاریخی اشاره کرد و گفت: در تاریخ، داستان بانوی متدینهای به نام «بیبی شطیطه» وجود دارد. ایشان امامزاده نبود، بلکه بانویی مؤمن و متدین در نیشابور بود که در زمان امام کاظم(ع) زندگی میکرد. نقل شده است زمانی که مردم نیشابور هدایا و وجوهات خود را جمع کردند تا به محضر امام موسی کاظم(ع) بفرستند، بسیاری از افراد وجوهات و هدایا و اموال قابل توجهی آماده کرده بودند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی ادامه داد: هنگامی که کاروان آماده حرکت به سوی امام کاظم(ع) شد، بیبی شطیطه نیز مقداری پشم ریسیده و پارچهای که با دست خود فراهم کرده بود، همراه با مبلغی اندک، حدود 17 درهم یا دینار، آورد و گفت این را هم از طرف من خدمت امام کاظم(ع) ببرید. برخی افراد وقتی این هدیه کممقدار را دیدند، شاید در نگاه نخست آن را ناچیز دانستند، اما او با ایمان و اخلاص گفت که تکلیف شرعی خود را انجام داده و همین مقدار از توان او برآمده است.
حجت الاسلام احمدزاده افزود: هنگامی که کاروان به مدینه و محضر امام کاظم(ع) رسید، بنابر نقل تاریخی، امام از میان همه هدایا، هدیه بیبی شطیطه را پذیرفتند و سایر هدایا را بازگرداندند. همچنین برای ایشان پیغامی فرستادند و فرمودند بخشی از مبلغ را مصرف کند و بخشی را برای کفن خود نگه دارد. در ادامه نیز نقل شده است که امام کاظم(ع) برای نماز بر پیکر این بانوی مؤمنه به نیشابور آمدند. این داستان نشان میدهد که در پیشگاه الهی، میزان اخلاص، ایمان، نیت و سعی انسان بسیار مهمتر از حجم ظاهری مال است.
وی با اشاره به آیه «وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى» بیان کرد: آنچه برای انسان باقی میماند، تلاش و سعی اوست. ممکن است فردی مال زیادی داشته باشد و بخشی از آن را ببخشد، اما سعی او نسبت به داراییاش کم باشد؛ در مقابل، ممکن است فردی مال اندکی داشته باشد و همان اندک را با اخلاص و ایمان تقدیم کند. بنابراین در فرهنگ وقف، هیچ اقدام خیری را نباید کوچک شمرد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی با بیان اینکه وقف فقط به ملک و زمین محدود نیست، گفت: در ذهن بسیاری از مردم، وقف معمولاً با ملک، زمین، مغازه یا خانه شناخته میشود، در حالی که وقف میتواند مصادیق متنوعی داشته باشد. امروز بسیاری از امکاناتی که در حرمها، بقاع متبرکه، امامزادگان، مراکز درمانی، کتابخانهها و مراکز خدماترسانی استفاده میشود، میتواند موقوفه باشد.
احمدزاده افزود: برای نمونه، ماشینهای برقی که در حرمها به زائران خدمترسانی میکنند، ویلچرهایی که برای استفاده زائران یا افراد ناتوان جسمی قرار داده شدهاند، تختهایی که برای بیمارستانها خریداری و وقف میشوند، کتابهایی که برای کتابخانهها وقف میشوند و حتی تجهیزات کوچک خدماتی نیز میتوانند در قالب وقف قرار گیرند. بنابراین وقف لزوماً به معنای وقف یک ملک بزرگ نیست.
وی تصریح کرد: حتی یک آجر نیز میتواند وقف باشد. گاهی مردم در طرحهای توسعهای بقاع متبرکه یا اماکن مذهبی، با کمکهای بسیار کوچک و به اندازه توان خود مشارکت میکنند. در برخی مکانها، به دلیل بالا بودن قیمت املاک اطراف، مردم به صورت خرد و سهمهای کوچک کمک کردهاند؛ مثلاً ده سانتیمتر در ده سانتیمتر، یا به میزان توان مالی خود، بخشی از هزینه خرید زمین را پرداخت کردهاند و در نتیجه با همین کمکهای کوچک مردمی، چند هزار متر فضا برای استفاده زائران فراهم شده است.
احمدزاده ادامه داد: در چنین شرایطی، متولی موقوفه بر اساس میزان اقناع، اولویتسنجی و تشخیص خود تصمیم میگیرد که از کدام فعالیت حمایت کند. به عبارتی هر فرد یا مجموعهای که بتواند متولی را قانع کند که کار او در آن مقطع از اهمیت و اولویت بیشتری برخوردار است، میتواند زمینه همراهی و همکاری متولی موقوفه را فراهم کند.
وی با تأکید بر مردمی بودن نهاد وقف، گفت: وقف یک حوزه وسیع و گسترده است که همه موضوعات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را در بر میگیرد و دارای بدنهای کاملاً مردمی و اجتماعی است. شاید بتوان گفت اجتماعیترین یا مردمیترین نهاد فعال در کشور، نهاد وقف است. البته وقتی از نهاد وقف سخن میگوییم، منظور فقط اداره اوقاف نیست؛ اداره اوقاف تنها بخش کوچکی از نهاد بزرگ وقف محسوب میشود.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی بیان کرد: نهاد وقف وابسته به مردم است، توسط مردم ایجاد میشود، توسط مردم اداره میشود و توسط مردم نیز مصرف میشود. در این میان، اداره اوقاف نقش حاکمیتی، نظارتی و حمایتی نسبت به موقوفات دارد. بنابراین اداره اوقاف مالک موقوفات نیست، بلکه وظیفه دارد از موقوفات حمایت کند، بر اجرای صحیح نیات واقفان نظارت داشته باشد و زمینه حفظ و صیانت از این سرمایههای مردمی را فراهم آورد.
حجت الاسلام احمدزاده بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع وقف در حوزه رسانه، تصریح کرد: در حوزه رسانه، موقوفات بسیار اندک و محدودی شکل گرفته است و میتوان گفت این کار تازه آغاز شده است. اگرچه در برخی حوزهها موقوفات فراوانی وجود دارد، اما در موضوع رسانه هنوز تعداد موقوفات بسیار محدود است و باید در این زمینه فرهنگسازی و تبیین بیشتری انجام شود.
وی افزود: تفاوت وقف با سایر دستگاهها و سازمانها در همین نقطه است. در دستگاههای اجرایی، مدیر یا رئیس سازمان تصمیم میگیرد که چه کاری در جامعه انجام شود، اما در وقف این مردم هستند که تصمیم میگیرند. مردم هستند که وقف را ایجاد میکنند، مردم هستند که نیت آن را تعیین میکنند و پس از آن نیز هیچ فرد، دولت یا نهادی نمیتواند نیت واقف را تغییر دهد. اگر کسی موقوفهای را برای یک محله، یک روستا، یک هیئت یا یک موضوع خاص ایجاد کند، آن موقوفه برای همیشه باید در همان مسیر و همان نیت مصرف شود.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی با اشاره به ضرورت تبیین اهمیت رسانه برای واقفان، خاطرنشان کرد: ممکن است تاکنون در ذهن بسیاری از افراد این موضوع شکل نگرفته باشد که میتوان ملکی، ساختمانی یا درآمدی را برای حمایت از رسانه وقف کرد. شاید علت این موضوع آن باشد که نقش رسانه به خوبی برای خیران و واقفان تبیین نشده است و کمتر کسی به صورت دقیق توضیح داده که یک رسانه خوب تا چه اندازه میتواند در تعالی جامعه اثرگذار باشد.
حجت الاسلام احمدزاده بیان کرد: اگر نقش یک رسانه سالم، هدایتگر، آگاهیبخش و تبیینگر به درستی برای مردم و خیران توضیح داده شود و در مقابل نیز آثار مخرب رسانههای ناسالم و زیانبار بر سرنوشت یک جامعه و یک ملت روشن شود، آنگاه افراد خیر متوجه خواهند شد که حمایت از رسانه خوب نیز میتواند یکی از مصادیق مهم کار خیر باشد.
وی ادامه داد: امروز لازم است این موضوع در جامعه تبیین شود که امور خیر فقط به ساخت مسجد، برگزاری روضه، کمک به دارو و درمان، ایجاد اشتغال یا تهیه جهیزیه محدود نیست؛ البته همه این موارد قطعاً از مصادیق ارزشمند کار خیر هستند، اما گستره امور خیریه بسیار وسیعتر از این موضوعات است. یکی از نیازهای مهم جامعه امروز، داشتن رسانههای خوب، سالم، اثرگذار، هدایتگر و تبیینگر است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی با بیان اینکه رسانهها نیز باید در معرفی ظرفیت وقف برای پشتیبانی از فعالیتهای رسانهای نقشآفرینی کنند، گفت: ما در دفاتر مشاوره وقف، به اندازهای که مخاطب مراجعه میکند، موضوعات مختلف و نیازهای روز را برای او بیان میکنیم، اما حتماً لازم است رسانهها نیز به این مسئله بپردازند و برای جامعه تبیین کنند که حمایت از رسانههای سالم و مفید نیز میتواند یکی از مسیرهای اثرگذار وقف و کار خیر باشد.
وی افزود: اگر جامعه به این باور برسد که یک رسانه خوب میتواند در رشد فکری، فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی مردم اثرگذار باشد، طبیعی است که برخی خیران و واقفان نیز به این سمت حرکت میکنند و بخشی از اموال یا درآمد خود را برای حمایت از چنین رسانههایی اختصاص میدهند. در چنین شرایطی، رسانههای خوب میتوانند با پشتیبانی مردمی، نقش مؤثرتری در جامعه ایفا کنند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی اظهار داشت: این مشارکتهای کوچک و مردمی در نهایت میتواند به ایجاد ظرفیتهای بزرگ منجر شود. وقتی افراد مختلف با مبالغ کم و در حد توان خود مشارکت میکنند، یک مجموعه بزرگ شکل میگیرد که در خدمت مردم، زائران و نیازمندان قرار میگیرد. این همان جلوه اجتماعی و مردمی وقف است.
حجت الاسلام احمدزاده با اشاره به نگاه اوقاف نسبت به ایجاد زائرسراها و ظرفیتهای خدماتی در اماکن زیارتی، گفت: در برخی اماکن ظرفیت ایجاد زائرسرا یا امکانات اقامتی وجود دارد، اما ما تمایل نداریم در جاهایی که مردم و بخشهای مردمی ظرفیت و امکان ورود دارند، آستانها یا مجموعههای مرتبط با اوقاف جای مردم را بگیرند. این نوع خدمات باید تا حد امکان با مشارکت مردم شکل بگیرد.
وی افزود: برای مثال در مشهد و اطراف حرم مطهر امام رضا(ع)، مردم، بخش خصوصی، خیران و مجموعههای مختلف، هتل، مهمانپذیر، زائرسرا، مسافرخانه و مراکز اقامتی ایجاد کردهاند. بنابراین ورود مستقیم مجموعههای وابسته به آستانها یا اوقاف به چنین حوزههایی، زمانی ضرورت پیدا میکند که مردم یا بخشهای دیگر امکان ورود نداشته باشند یا آن منطقه فاقد ظرفیت خدماتی لازم باشد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی با تأکید بر اینکه بقاع متبرکه و اماکن مذهبی نیز عمدتاً با کمک مردم اداره میشوند، بیان کرد: هیئتامنا، کمکها، موضوعات فرهنگی و بسیاری از فعالیتهای مربوط به بقاع متبرکه توسط مردم شکل میگیرد و اداره میشود. این مجموعهها بودجه دولتی ندارند و اتکای اصلی آنها به کمکها، نذورات، موقوفات و مشارکتهای مردمی است.
احمدزاده با اشاره به تعداد بقاع و اماکن متبرکه در استان خراسان رضوی، گفت: در استان خراسان رضوی 305 بقعه و مکان متبرکه وجود دارد. البته باید توجه داشت که همه این اماکن لزوماً امامزاده نیستند و در برخی از آنها اساساً شخصی دفن نشده است، بلکه ممکن است آن مکان به عنوان قدمگاه یا محل منسوب به حضور یکی از معصومان(ع) شناخته شود.
وی ادامه داد: برای نمونه، قدمگاه منسوب به امام رضا(ع) یکی از اماکن متبرکه است، اما در آنجا امامزادهای دفن نیست. همچنین برخی از بقاع مربوط به بزرگان دین، علما، شخصیتهای مؤمن و اثرگذار یا بانوان مکرمهای است که جایگاه معنوی و اجتماعی ویژهای در میان مردم داشتهاند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی به جایگاه فضل بن شاذان نیز اشاره کرد و گفت: فضل بن شاذان از علمای بزرگ شیعه است و درباره عظمت و جایگاه علمی و معنوی او تعابیر ارزشمندی از سوی امام عسکری(ع) نقل شده است. چنین شخصیتهایی اگرچه امامزاده نیستند، اما به دلیل مقام علمی، دینی و معنوی خود در میان مردم دارای جایگاه ویژه هستند و بقاع منسوب به آنان مورد احترام مردم قرار دارد.
احمدزاده همچنین با اشاره به بقعه بیبی شطیطه در نیشابور اظهارداشت:بیبی شطیطه نیز امامزاده نیست، بلکه بانویی مؤمنه و مکرمه بوده که به دلیل اخلاص، ایمان و ارتباط معنویاش با امام کاظم(ع)، جایگاه ویژهای در میان مردم پیدا کرده است. امروز بقعه ایشان علاوه بر جایگاه زیارتی و معنوی، به محلی برای فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی نیز تبدیل شده است.
وی افزود: بقعه بیبی شطیطه در نیشابور به عنوان نخستین مرکز «نفس» نیز شناخته میشود؛ مرکزی که در زمینه کمک به پیشگیری از سقط جنین و حفظ جان انسانها فعالیت داشته است.این نمونه نشان میدهد که بقاع متبرکه میتوانند علاوه بر کارکرد زیارتی و معنوی، در حوزههای اجتماعی، فرهنگی و حمایتی نیز نقشآفرین باشند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی در پایان تأکید کرد: وقف یک ظرفیت بزرگ مردمی است که میتواند در همه عرصههای مورد نیاز جامعه وارد شود؛ از عزاداری و فعالیتهای قرآنی گرفته تا رسانه، اشتغال، ازدواج، مسکن، درمان، حمایت از بیماران، کمک به نیازمندان، فرهنگسازی و حتی پیشگیری از آسیبهای اجتماعی. مهم آن است که نیازهای روز جامعه به درستی تبیین شود تا واقفان و خیران بتوانند با آگاهی بیشتر، نیتهای جدید و اثرگذار را در قالب وقفهای ماندگار دنبال کنند.
انتهای پیام/282