به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، وقوع سلسله حملات پهپادی اخیر به تاسیسات و مراکز داده شرکت فناوری «یاندکس» در روسیه، پیامدهای زنجیره‌ای و گسترده‌ای را به دنبال داشته و نه تنها ساختارهای دیجیتال داخلی این کشور، بلکه شریان‌های حیاتی اقتصاد دیجیتال و خدمات شهری در کشورهای آسیای مرکزی نظیر قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان را با اختلالات جدی مواجه ساخته است.
این رویداد بار دیگر آسیب‌پذیری ساختاری و وابستگی شدید اقتصادهای نوظهور منطقه را به زیرساخت‌های پردازشی و سرورهای فراملی عیان ساخت؛ وابستگی که با وجود قوانین سخت‌گیرانه بومی‌سازی داده‌ها، همچنان پاشنه آشیل امنیت دیجیتال این کشورها به شمار می‌رود.
ضربات پهپادی به قلب زیرساخت‌های پردازشی یاندکس در روسیه
بر اساس گزارش‌های رسمی منتشر شده، میان روزهای هشتم تا یازدهم اکتبر، سه مرکز داده کلیدی و استراتژیک متعلق به شرکت یاندکس در مناطق مختلف روسیه هدف حملات پهپادی قرار گرفتند.
نخستین مرکز هدف‌گرفته‌شده در منطقه «ساسوو» واقع در استان ریازان قرار داشت؛ جایی که دو ابررایانه بسیار قدرتمند تخصصی توسعه هوش مصنوعی در آن مستقر بودند و در پی این اصابت، کل این مجموعه پردازشی به‌طور کامل از مدار فعالیت خارج شد.
موج دوم این حملات، تاسیسات داده‌ای شرکت را در منطقه «کالوگا» هدف قرار داد که به از کار افتادن بخش قابل‌توجهی از تجهیزات سخت‌افزاری آن منجر شد. همچنین در تاریخ یازدهم اکتبر، حمله پهپادی دیگری مرکز داده مجهز این شرکت در منطقه «ولادیمیر» را وادار به تعطیلی اضطراری کرد.
شرکت یاندکس با تایید خسارت‌های وارده اعلام کرد که خوشبختانه هیچ‌گونه آسیبی به کارکنان این مراکز وارد نشده، اما تیم‌های تخصصی و مهندسی شرکت بلافاصله روند توزیع و انتقال بار پردازشی را به سایر سایت‌های فعال عملیاتی آغاز کردند.
با این وجود، مدیران این شرکت هنوز زمان دقیقی برای بازسازی کامل و بازگشت تجهیزات آسیب‌دیده به مدار سرویس‌دهی اعلام نکرده‌اند.
به گزارش رویترز، این حملات بخشی از روند رو به رشد هجوم به زیرساخت‌های اقتصادی و فناوری در جریان مناقشه اوکراین محسوب می‌شود.
فلج‌شدن خدمات روزمره در کشورهای آسیای مرکزی
پژواک این حملات و قطعی سرورهای روسیه به سرعت از مرزهای این کشور عبور کرد و زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند در کشورهای منطقه را تحت‌الشعاع قرار داد.
در تاریخ یازدهم اکتبر، کاربران شبکه‌های حمل‌ونقل و توزیع در قزاقستان با مشکلات گسترده‌ای برای درخواست تاکسی‌های اینترنتی، سفارش غذا و اقلام مصرفی از طریق اپلیکیشن‌های معروف «یاندکس گو»، «یاندکس ایتس» و «یاندکس لاوکا» مواجه شدند. اختلالات سراسری همچنین سیستم‌های اجاره اسکوترهای برقی و سایر پلتفرم‌های خدماتی وابسته را از کار انداخت.
رانندگان و پیک‌های موتوری به دلیل قطعی ارتباط سرورها قادر به دریافت سفارش‌های جدید نبودند و در مقابل، رستوران‌ها و فروشگاه‌های محلی دسترسی حیاتی خود به پایگاه مشتریان را از دست دادند.
شعبه شرکت یاندکس در قزاقستان با انتشار اطلاعیه‌ای ضمن تایید بروز مشکلات فنی گسترده اعلام کرد که اگرچه با تلاش مهندسان، سامانه رزرو تاکسی تا غروب همان روز نسبتاً به حالت عادی بازگشت، اما بخش عمده‌ای از قابلیت‌ها و عملکردهای فرعی همچنان با محدودیت شدید مواجه بود.
مسئولان یاندکس توضیح دادند که هنگام از کار افتادن سرورهای اصلی، انتقال وظایف محاسباتی به منابع جایگزین نیازمند زمان است و این تاخیر گریزناپذیر است.
مشابه این اختلالات گسترده در کشورهای قرقیزستان و ازبکستان نیز گزارش شد. کاربران این کشورها با خطاهای مکرر در هنگام درخواست خودرو، ثبت سفارش‌های تحویل کالا و همچنین اختلال در نمایش تعرفه‌های کرایه مواجه شدند.
در قرقیزستان، بخش محلی یاندکس با اذعان به بروز بحران، رسماً تایید کرد که وارد آمدن صدمه به زیرساخت‌های فناوری در یک کشور می‌تواند به فلج شدن اپلیکیشن‌ها در کشورهای همجوار منجر شود.
پارادوکس بومی‌سازی داده‌ها؛ جدایی ذخیره‌سازی از پردازش
برای کشورهای آسیای مرکزی، این بحران فراتر از یک نارضایتی موقت بود؛ چرا که پلتفرم‌های دیجیتال امروزی به بخش جدایی‌ناپذیری از اقتصاد شهری و معیشت هزاران راننده، پیک، رستوران‌دار و کسب‌وکارهای کوچک تبدیل شده‌اند. با این حال، وسعت این قطعی‌ها پرسش‌های بنیادینی را درباره تناقض میان قوانین حفظ حریم خصوصی و واقعیت‌های معماری ابری مطرح کرد.
در قزاقستان، پس از بروز اختلالات گسترده، این سوال به طور جدی مطرح شد که چرا با وجود قوانین سخت‌گیرانه ملی مبنی بر لزوم ذخیره‌سازی داده‌های شخصی شهروندان در داخل خاک کشور، آسیب دیدن سرورها در روسیه توانست اپلیکیشن‌ها را در آستانه فروپاشی قرار دهد؟
مدیریت یاندکس در قزاقستان تاکید کرد که این شرکت کاملاً به قوانین حفاظت و ذخیره‌سازی داده‌ها در این کشور پایبند است.
با این حال، کارشناسان و مهندسان حوزه فناوری بر این نکته انگشت گذاشتند که «ذخیره محلی داده‌های کاربران» لزوماً به این معنا نیست که تمام عملیات و محاسبات پردازشی نیز در داخل خاک قزاقستان انجام می‌شود.
پلتفرم‌های دیجیتال مدرن وظایف و الگوریتم‌های خود را در سرورهای مختلف در سراسر جهان توزیع می‌کنند. پایگاه داده حاوی اطلاعات شخصی ممکن است در آلماتی یا قره‌گنده قرار داشته باشد، اما الگوریتم‌های پیچیده‌ای که مسافران را به رانندگان متصل می‌کنند، نرخ کرایه را محاسبه می کنند و سفارش‌ها را تخصیص می‌دهند، به منابع پردازشی مستقر در خارج از مرزها وابسته‌اند.
اگر این منابع خارجی از دسترس خارج شوند، اپلیکیشن از کار می‌افتد؛ حتی اگر پایگاه داده محلی کاملاً سالم و دست‌نخورده باقی بماند.
نوربک سادیکوف، بنیانگذار شرکت ابری «کی‌کلاد»، در گفتگو با رسانه‌های تخصصی توضیح داد که این معماری میان تمام پلتفرم‌های بین‌المللی رایج است.
نگهداری طیف کامل تجهیزات پردازشی سنگین در هر کشور پرهزینه است و شرکت‌ها زیرساخت‌های خود را میان چند سایت توزیع می‌کنند.
با این حال، سرورهای پشتیبان همواره نمی‌توانند به سرعت تمام بارهای پردازشی یک مرکز داده آسیب‌دیده را بر عهده بگیرند. اگرچه یاندکس منطقه ابری خود را با تجهیزاتی در قره‌گنده راه‌اندازی کرده بود، اما وجود یک مرکز داده محلی به این معنا نیست که تمام توابع حیاتی یاندکس روی زیرساخت آن اجرا می‌شود یا در زمان بحران می‌توان کل بار را به آن منتقل کرد.
لزوم بازنگری در مفهوم استقلال دیجیتال و امنیت زیرساختی
حوادث ماه اکتبر نشان داد که مفهوم ساده‌انگارانه «استقلال دیجیتال» صرفاً به معنای قرار دادن کابل‌ها و سرورها در درون مرزهای ملی نیست. ارائه خدمات پایدار و مطمئن مستقیماً به ظرفیت‌های پردازشی پشتیبان، پیوندهای ارتباطی مستقل، همگام‌سازی بی‌وقفه داده‌ها و قابلیت انتقال سریع بار کاری میان تاسیسات مختلف وابسته است.
این چالش تنها به شرکت‌های روسی محدود نمی‌شود؛ بلکه خطرات مشابهی هنگام استفاده از پلتفرم‌های ابری آمریکایی، چینی و سایر ارائه‌کنندگان بین‌المللی نیز وجود دارد.
با این حال، مناقشه جاری در اوکراین ریسک جدیدی تحت عنوان «نابودی فیزیکی مراکز داده» را به تهدیدات فنی معمول اضافه کرده است. نسخه‌های پشتیبان از اطلاعات در برابر گم شدن محافظت می‌کنند، اما اگر چندین مرکز پردازشی بزرگ هم‌زمان از کار بیافتند، تداوم سرویس‌دهی تضمین نخواهد شد.
در قرقیزستان، این بحران موجی از گفتگوها را درباره وابستگی بیش از حد بازار حمل‌ونقل و تحویل به یک پلتفرم انحصاری ایجاد کرد.
دستان بکیشف، یکی از نمایندگان پارلمان، توجه همگان را به آسیب‌پذیری شدید کارگران و رانندگانی جلب کرد که درآمد روزانه آن‌ها به دسترسی به یک اپلیکیشن خارجی گره خورده و پیشنهاد توسعه راهکارهای دیجیتال بومی را مطرح ساخت.
با این حال، منشا داخلی یک اپلیکیشن به تنهایی تضمین‌کننده امنیت نیست، زیرا یک سرویس ملی نیز ممکن است به سرورها و سیستم‌های پرداخت خارجی وابسته باشد.
برای قزاقستان، این موضوع به دلیل سرمایه‌گذاری‌های کلان در ظرفیت‌های پردازشی ملی اهمیت مضاعفی دارد. این کشور قصد دارد با بهره‌گیری از انرژی ارزان و خطوط ارتباطی جدید، به مرکز منطقه‌ای پردازش داده و هوش مصنوعی تبدیل شود. با این حال، ساخت دیتاسنترها با تضمین تاب‌آوری پلتفرم‌های دیجیتال حیاتی دو مقوله کاملاً متفاوت است.
قطع خدمات اخیر نشان داد که مکان ذخیره اطلاعات به اندازه مکان و کیفیت منابع پردازشی اهمیت ندارد. پروژه کلان ساخت بزرگ‌ترین مرکز داده هوش مصنوعی در ایکیباستوز با سرمایه‌گذاری بیش از 10 میلیارد دلار که فاز نخست آن برای سال 2027 برنامه‌ریزی شده، در آینده باید به این چالش‌های بنیادین پاسخ دهد.
انتهای پیام/