به گزارش گروه بین‌الملل تسنیم، یکی از پیامدهای بزرگ عملیات طوفان الاقصی بر پیکره رژیم صهیونیستی، تشدید گسل‌های سیاسی، افزایش مخالفت افکار عمومی با سیاست‌های جناح راست و به ویژه نخست‌وزیر و آشکار شدن رویکرد نتانیاهو در پذیرش مسئولیت بود. کابینه اخیر نتانیاهو کار خود را از ابتدای سال 2023 آغاز کرد.
از همان آغاز این کابینه تندروی راستگرا با ارائه طرحی در چارچوب اصلاحات قضائی تلاش داشت تا قدرت قوه قضائیه را کاهش دهد و بر حوزه اختیارات قوه مجریه بیفزاید. این موضوع موجب واکنش شدید بخش‌های مختلف رژیم از دانش آموزان تا اتحادیه مشاغل حوزه فناوری و حتی خلبانان نیروی ذخیره شد. برگزاری اعتراضات هفتگی در شنبه عصرها که پس از چهار سال تبدیل به نمادی برای اعلام مخالفت با جناح راست شده، در همین دوره پایه‌گذاری شد.
این تجمعات گاهی با حضور بیش از دویست هزار نفر فقط در تلآویو صورت می‌گرفت. همچنین تحصن‌ها، اعتصاب‌ها و تهدیدات گروه‌های شغلی مختلف از معلمان تا کادر درمانی و کارمندان حوزه فناوری در 9 ماه نخست سال 2023 به یک اتفاق روتین مبدل شد. اما زمانی که این اعتراضات بخش نظامی را درگیر کرد و موجب اعلام انصراف دویست خلبان نیروی ذخیره از انجام تمرین‌های معمول شد، مقامات ارتش رژیم نسبت به این وضعیت ابراز نگرانی کردند. با این حال کابینه و شخص نتانیاهو نپذیرفت که از لایحه اصلاحات قضائی خود که مخالفانش آن را «کودتای قضائی» نامیده بودند، دست بکشد. در چنین فضایی عزم نیروهای مقاومت فلسطین برای نشان دادن قدرت عملشان در میدان، اجرایی شد و هفت اکتبر 2023 رقم خورد.
با توجه به چنین پیشنیه‌ای طوفان الاقصی، نه‌تنها ساختار و حتی دکترین امنیتی اسرائیل، بلکه روابط میان کابینه و جامعه، جایگاه نخست‌وزیر، مناسبات احزاب ائتلافی، رابطه ارتش با رهبری سیاسی، مناقشه بر سر دستگاه قضایی و رقابت احزاب برای کسب قدرت را نیز تحت تأثیر قرار داد. این تحولات اکنون در آستانه انتخابات پارلمانی که قرار است 5 آبان (27 اکتبر) برگزار شود، اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
7 اکتبر؛ مولد بحران مشروعیت کابینه نتانیاهو
حمله 7 اکتبر به اعتبار امنیتی کابینه بنیامین نتانیاهو ضربه زد و مطالبه پاسخ‌گویی را به یکی از محورهای سیاست داخلی تبدیل کرد که تا امروز با پافشاری اپوزیسیون بر تشکیل «کمیسیون تحقیق دولتی» ادامه دارد. از این رو آنچه در بعد سیاسی اسرائیل رخ داد، شکل‌گیری بحرانی طولانی بر سر مسئولیت، مشروعیت و آینده رهبری این رژیم بود.
نتانیاهو در سال‌های طولانی فعالیت سیاسی خود که از دهه 90 میلادی آغاز شده است، بر توانایی‌اش برای مقابله با تهدیدهای امنیتی و مدیریت روابط تلآویو با قدرت‌های منطقه‌ای تأکید کرده بود. با این حال، حمله حماس نشان داد ساختار امنیتی اسرائیل تحت مدیریتش نتوانسته از وقوع بزرگ‌ترین حمله غافلگیرکننده در تاریخ این رژیم جلوگیری کند.
پیامد سیاسی این شکست، شکل‌گیری پرسشی درباره مسئولیت رهبری سیاسی بود: آیا مسئولیت اصلی متوجه فرماندهان نظامی و رؤسای دستگاه‌های اطلاعاتی است یا نخست‌وزیر نیز باید به دلیل سیاست‌های پیش از حمله و نحوه مدیریت بحران پاسخ‌گو باشد؟ این پرسش به یکی از محورهای اصلی مناقشه سیاسی در اسرائیل تبدیل شد. مخالفان نتانیاهو خواستار پذیرش مسئولیت سیاسی و تشکیل کمیسیون مستقل تحقیق شدند؛ در مقابل، نتانیاهو و متحدانش بر ضرورت بررسی عملکرد دستگاه‌های امنیتی و پرهیز از داوری نهایی پیش از تکمیل تحقیقات تأکید کرده‌اند.[1]
متأثر از فشارهای افکار عمومی، رئیس ستادکل ارتش، رئیس اطلاعات نظامی (آمان) و رئیس شین بت مسئولیت خود را پذیرفتند و استعفا دادند، اما نتانیاهو از پذیرش مسئولیت مستقیم خودداری کرد و تا امروز هم تلاش دارد به نحوی از این مسئولیت فرار کند.
چالش بر سر تشکیل کمیسیون حقیقت‌یاب طوفان‌الاقصی
یکی از مهمترین پیامدهای سیاسی 7 اکتبر، تبدیل موضوع تشکیل کمیسیون تحقیق به مناقشه‌ای بر سر حدود قدرت کابینه و نحوه پاسخ‌گویی مقام‌های ارشد است. در واقع این مناقشه نشان داد میزان مسئولیت پذیری در بین سیاستمداران اسرائیلی تا چه اندازه ضعیف است و هیچ نهادی هم نمی‌تواند کابینه حاکم را مجبور به پذیرش تشکیل کمیسیون تحقیق شکست هفت اکتبر کند. البته اختلاف بر سر تشکیل کمیسیون تحقیق درباره 7 اکتبر فقط به اصل تحقیق محدود نمانده است؛ اینکه چه نهادی اعضای کمیسیون را تعیین کند و آیا کابینه مستقر به رهبری نتانیاهو در تعیین سازوکار تحقیق نقش داشته باشد، خود به موضوعی سیاسی تبدیل شده است. در این خصوص اکثریت قریب به اتفاق حامیان احزاب اپوزیسیون خواستار تشکیل چنین نهادی هستند اما نتانیاهو بی‌توجه به این مطالبه، در حال فرافکنی درباره ماهیت این شکست است.
انتخابات 2026؛ نخستین آوردگاه کابینه نتانیاهو پس از 7 اکتبر
انتخابات پیش رو اولین رقابت سیاسی پس از حمله 7 اکتبر 2023 است و به همین دلیل، ارزیابی عملکرد کابینه در قبال این حمله و جنگ پس از آن در مرکز رقابت و بحث و جدل‌های سیاسی قرار گرفته است. اگرچه همه رأی‌دهندگان صرفاً بر اساس مسئولیت 7 اکتبر تصمیم نمی‌گیرند و موضوعاتی مانند امنیت آینده، خدمت نظامی، وضعیت اقتصادی، هزینه زندگی، رابطه با آمریکا و اختلافات دینی و قضایی نیز بر انتخاب رأی‌دهندگان اثر می‌گذارند. اما نظرسنجی مؤسسه دموکراسی اسرائیل در مرداد نشان داد 68 درصد صهیونیست‌ها (و 60 کل جمعیت شامل اعراب و یهودیان) وقایع 7 اکتبر را عاملی مهم در تصمیم‌گیری درباره حزب مورد حمایت خود در انتخابات می‌دانند.[2]
مخالفان نتانیاهو بر این نکته تأکید می‌کنند که حمله 7 اکتبر در دوره مسئولیت او رخ داده و کابینه باید پاسخ‌گوی ضعف‌های امنیتی و تصمیم‌های پیش از حمله باشد. آنها همچنین خواستار تغییر رهبری و اصلاح سازوکارهای تصمیم‌گیری امنیتی شده‌اند. در مقابل، نتانیاهو و حامیانش بر عملکرد کابینه در جریان جنگ و عملیات‌های نظامی بعدی تأکید می‌کنند. از منظر این جریان، ارزیابی عملکرد کابینه نباید تنها بر شکست اولیه متمرکز باشد، بلکه باید دستاوردهای بعدی و تغییر وضعیت امنیتی منطقه نیز در نظر گرفته شود.
این اختلاف، رقابت سیاسی را از یک بحث درباره عملکرد گذشته به رقابتی درباره تعریف امنیت آینده تبدیل کرده است. پرسش اصلی برای رأی‌دهندگان این است که آیا تغییر رهبری سیاسی برای جلوگیری از تکرار 7 اکتبر ضروری است، یا ادامه رهبری فعلی با اتکا به تجربه جنگ می‌تواند امنیت بیشتری ایجاد کند.
این اختلاف دیدگاه از نظر سیاسی مهم است؛ زیرا نشان می‌دهد مسئله تحقیق درباره 7 اکتبر صرفاً درباره بررسی یک شکست نظامی نیست، بلکه با اعتماد به کابینه، برداشت از استقلال نهادهای عمومی و ارزیابی عملکرد رهبران سیاسی پیوند خورده است.
همچنین یکی از نشانه‌های ماندگاری پیامدهای سیاسی 7 اکتبر، ورود مستقیم بازماندگان، خانواده‌های اسرا و کشته شدگان و افرادی است که تجربه شخصی از عملیات داشتند. البته این افراد و خانواده‌ها، دیدگاه‌های متفاوتی درباره مسئولیت کابینه نتانیاهو، نحوه مدیریت جنگ، مسئله اسرا و آینده سیاسی اسرائیل دارند. اهمیت این تحول در آن است که تجربه 7 اکتبر دیگر فقط از طریق سخنان رهبران سیاسی، فرماندهان ارتش یا گزارش‌های رسانه‌ای وارد رقابت نمی‌شود؛ بلکه افرادی که مستقیماً تحت تأثیر حمله قرار گرفته‌اند نیز در تلاش‌اند روایت و مطالبات خود را به عرصه تصمیم‌گیری سیاسی منتقل کنند.[3]
به این ترتیب، انتخابات 2026 به بستری برای رقابت بر سر معنای سیاسی و اجتماعی 7 اکتبر تبدیل شده است: آیا این واقعه باید به تغییر رهبری و بازسازی اعتماد عمومی منجر شود، یا سیاست‌های امنیتی کابینه فعلی می‌تواند به‌عنوان پاسخی اقناع کننده برای صهیونیست‌های خشمگین و سرخورده از طوفان الاقصی باشد؟
براین اساس مسئله «مسئولیت شکست 7 اکتبر» از یک بحث تاریخی فراتر رفته و مستقیماً به رقابت برای کسب قدرت پیوند خورده است. مخالفان کابینه می‌کوشند انتخابات را به فرصتی برای ارزیابی عملکرد رهبری سیاسی تبدیل کنند، در حالی که نتانیاهو بر دستاوردهای نظامی و تحولات امنیتی پس از حمله تأکید می‌کند.
از این رو در یکماه گذشته شاهد انتشار گزارش‌هایی در رسانه‌های مخالف کابینه از جمله هاآرتص هستیم که در آن به نقل از منابع مختلف نشان می‌دهند نتانیاهو هشدارهای پیش از حمله حماس را از سمت اردن، امارات، مصر و آمریکا نادیده گرفته است. همین گزارش‌ها که البته با تکذیبیه حزب لیکود و دفتر نتانیاهو روبرو شده، مؤید تلاش احزاب مخالف برای استفاده از این بحران و شکست سیاسی-امنیتی در راستای حذف وی از قدرت پس از دو دهه هستند. از این رو، انتخابات پیش رو عملاً به همه‌پرسی درباره رهبری نتانیاهو و مسئولیت 7 اکتبر تبدیل شده است.
پیامدهای بلندمدت طوفان الاقصی بر ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی
سه سال پس از حمله 7 اکتبر، چند تغییر نگرشی بزرگ در افکار عمومی رژیم صهیونیستی رخ داده است که در نظرسنجی‌ها به روشنی قابل مشاهده است:
- تضعیف مشروعیت نهادهای امنیتی و سیاسی: بسیاری از شهرک‌نشینان صهیونیست دیگر گزارش‌های رسمی را به‌راحتی باور نمی‌کنند و میزان اعتماد آنها به کابینه، سیاستمداران، و حتی نهادهای امنیتی و در رأسشان ارتش نسبت به قبل از حمله 7 اکتبر کاهش محسوسی پیدا کرده است.
- تشدید شکاف‌های اجتماعی-سیاسی: در نتیجه شکست هفت اکتبر و تبدیل شدن مسئله امنیت به یکی از محوری‌ترین موضوعات برای تصمیم‌گیری سیاسی، مسائل مرتبط با اعزام حریدی‌ها به خدمت نظامی، هزینه‌های جنگ و بازسازی، و آینده نوار غزه به محورهای اصلی اختلافات و رقابت سیاسی تبدیل شده‌اند.
- تغییر در گفتمان امنیتی: شکست هفت اکتبر موجب شد تا دکترین بازدارندگی مبتنی بر برتری مطلق به رویکردی پرریسک‌تر و تهاجمی‌تر تغییر پیدا کند و دیگر راهکارهای پیشین مانند تکیه بر فناوری برای کنترل مرزها محبوبیت چندانی ندارد.
پانوشت:
[1]. https://www.mako.co.il/news-israel-elections/2026/Article-c84d0d6060e01a1026.htm
[2]. https://www.idi.org.il/articles/66114
[3]. https://www.ynet.co.il/news/article/sk7fmtiefg