حجت‌الاسلام‌والمسلمین سعید صلح‌میرزایی، نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم با اشاره به جایگاه فاطمیه در جامعه اسلامی و نقش امام شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در احیای این مناسبت، به تبیین درس‌های خطبه فدکیه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) درباره وفاداری به پیمان، مسئولیت‌پذیری و پایداری در مسیر حق پرداخت.
وی با پیوند دادن آموزه‌های فاطمیه با سخنان امام حسن مجتبی(علیه‌السلام)، بیانات امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه و اندیشه امام خمینی(ره)، بر ضرورت همراهی مقاومت و روشنگری تأکید کرد و با اشاره به تجربه‌های تاریخی جامعه اسلامی، عافیت‌طلبی، خستگی از مسیر حق و کناره‌گیری از مسئولیت‌های اجتماعی را از آسیب‌هایی دانست که می‌تواند دستاوردهای مجاهدت‌های پیشین را در معرض خطر قرار دهد.
احیای فاطمیه و بازخوانی مسئولیت تاریخی انصار
صلح‌میرزایی فاطمیه را یکی از نعمت‌های الهی برای جامعه اسلامی دانست و اظهار کرد: فاطمیه یکی از نعمت‌های خداوند برای جامعه ماست و امام خامنه‌ای به‌حق احیاگر فاطمیه بودند. برخی تصور می‌کردند پرداختن به مسئله فاطمیه با راهبردهای انسجام و وحدت اسلامی منافات دارد؛ اما پس از آغاز رهبری امام شهید و برپایی روضه فاطمیه در حسینیه امام خمینی(ره) در بیت رهبری، این مسئله به‌تدریج عمومی‌تر شد.
وی افزود: پیش از آن، شاید چند هیئت مهم در تهران وجود داشت و در سطح کل کشور نیز هیئت‌های مردمی چندانی فعال نبودند. البته مراجع و علما برنامه‌هایی داشتند، اما در سطح ملی، این کار با ابتکار و پیگیری امام شهیدمان به‌سمت گسترش و فراگیری حرکت کرد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به روایتی درباره جایگاه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در قیامت گفت: در روایتی آمده است که هنگامی که محشر برپا می‌شود و انسان‌ها در آنجا اجتماع می‌کنند، فرمان می‌رسد که سرهای خود را پایین بیندازند؛ زیرا حضرت فاطمه کبری(سلام‌الله‌علیها) قرار است قدم در محشر بگذارند. در این روایت، جداکردن دوستان حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) از میان جمعیت به پرنده‌ای تشبیه شده است که دانه برمی‌چیند. اگر حضرت در آن عالم دوستان خود را جدا می‌کنند، می‌توان دریافت که در این دنیا نیز دوستانشان را تحت تربیت قرار می‌دهند و هدایت می‌کنند.
صلح‌میرزایی با اشاره به خطبه فدکیه، این خطبه را یکی از منابع مهم برای شناخت مسئولیت اجتماعی و آسیب‌شناسی رفتار جامعه اسلامی دانست و گفت: حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) پس از بیان مباحث بلند معرفتی، خطاب به انصار سخن می‌گویند. در متن خطبه آمده است: «یا مَعْشَرَ النَّقیبَةِ وَ اَعْضادَ الْمِلَّةِ وَ حَضَنَةَ الْاِسْلامِ» یعنی ای انصار، شما که اسلام را یاری کردید، بازوان نیرومند اسلام بودید و از اسلام محافظت کردید. شما کسانی بودید که در شکل‌گیری جامعه اسلامی نقش داشتید و خدمات بسیاری انجام دادید.
وی با اشاره به مفهوم برگزیدگی در قرآن کریم تصریح کرد: فضیلت‌یافتن و برتری‌دادن، موضوعی است که درباره بنی‌اسرائیل نیز در قرآن کریم مطرح شده است؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «وَأَنِّی فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِینَ»
یعنی شما را بر جهانیان برتری دادم.
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: این برتری به دلیل ژن، نسب یا فرزند حضرت یعقوب(علیه‌السلام) بودن نیست؛ بلکه فضیلت‌های الهی بر اساس کارنامه انسان‌ها و قبولی آنان در امتحان‌ها شکل می‌گیرد.
وی با اشاره به آیه 137 سوره اعراف گفت: قرآن کریم درباره بنی‌اسرائیل می‌فرماید: «وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنَىٰ عَلَىٰ بَنِی إِسْرَائِیلَ بِمَا صَبَرُوا» یعنی وعده نیکوی پروردگارت به بنی‌اسرائیل، به‌سبب صبری که پیشه کردند، تحقق یافت.
صلح‌میرزایی خاطرنشان کرد: اگر بنی‌اسرائیل توفیق یافتند که امت برگزیده باشند، این امر به دلیل مقاومت و ایستادگی آنان و پایداری‌شان در مسیر حرکت حضرت موسی(علیه‌السلام) بود.
قرآن چگونه از جایگاه مهاجران و انصار یاد می‌کند؟
وی با اشاره به آیات 72 تا 74 سوره انفال اظهار کرد: خداوند در این آیات از مهاجران و انصار یاد می‌کند و جایگاه آنان را در حمایت از اسلام و یاری مؤمنان بیان می‌فرماید. در آیه 74 سوره انفال آمده است:
«وَالَّذِینَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالَّذِینَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا»
یعنی کسانی که ایمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا جهاد نمودند و کسانی که مهاجران را پناه دادند و یاری کردند، مؤمنان حقیقی‌اند.
وی افزود: همچنین خداوند در آیه 9 سوره حشر درباره انصار می‌فرماید: «وَالَّذِینَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِیمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ یُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَیْهِمْ وَلَا یَجِدُونَ فِی صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَیُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ ۚ وَمَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» یعنی کسانی که پیش از مهاجران در سرای هجرت و ایمان جای گرفتند، مهاجرانی را که به‌سوی آنان آمدند دوست دارند، در دل خود نسبت به آنچه به مهاجران داده شده است احساس نیاز و حسادت نمی‌کنند و آنان را بر خود ترجیح می‌دهند، هرچند خودشان نیازمند باشند؛ و کسانی که از بخل و حرص نفس خویش مصون بمانند، رستگاران‌اند.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به پیمان عقبه بیان کرد: انصار در جریان پیمان عقبه، طی دو سال پیاپی در منا به محضر رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) آمدند و با ایشان پیمان بستند که اگر پیامبر به سرزمین آنان بیاید، از ایشان حمایت کنند. آنان تعهد کردند که پای کار پیامبر باشند، از ایشان محافظت کنند و مدافع و پشتیبان آن حضرت باشند؛ همچنین عهد کردند که از خانواده پیامبر نیز دفاع کنند.
هشدار حضرت زهرا(س) به کسانی که پس از مجاهدت، از مسئولیت فاصله گرفتند
صلح‌میرزایی با اشاره به بخش دیگری از خطبه فدکیه گفت: حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) همان افرادی را مخاطب قرار می‌دهند که جمعیت، امکانات، سلاح، سپر و ظرفیت‌های فراوانی داشتند؛ اما در موقعیتی که باید به یاری حق می‌شتافتند، از انجام وظیفه خودداری کردند.
وی با نقل عبارت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) افزود: «اُهْضَمُ تُراثَ اَبی وَ اَنْتُمْ بِمَرْأی مِنّی وَ مَسْمَعٍ وَ مُنْتَدی وَ مَجْمَعٍ، تَلْبَسُكُمُ الدَّعْوَةُ وَ تَشْمَلُكُمُ الْخُبْرَةُ، وَ اَنْتُمْ ذَوُو الْعَدَدِ وَ الْعُدَّةِ وَ الْاَداةِ وَ الْقُوَّةِ، وَ عِنْدَكُمُ السِّلاحُ وَ الْجُنَّةُ، تُوافیكُمُ الدَّعْوَةُ فَلاتُجیبُونَ، وَ تَأْتیكُمُ الصَّرْخَةُ فَلاتُغیثُونَ، وَ اَنْتُمْ مَوْصُوفُونَ بِالْكِفاحِ، مَعْرُوفُونَ بِالْخَیرِ وَ الصَّلاحِ، وَ النُّخْبَةُ الَّتی انْتُخِبَتْ، وَ الْخِیرَةُ الَّتِی اخْتیرَتْ لَنا اَهْلَ الْبَیتِ.» یعنی آیا میراث پدرم مورد ظلم قرار گیرد، درحالی‌که شما مرا می‌بینید، سخنم را می‌شنوید و در اجتماعات خود حضور دارید؟ شما از جمعیت، امکانات، ابزار و قدرت برخوردارید و نزد شما سلاح و سپر وجود دارد؛ اما هنگامی که شما را فرا می‌خوانم، پاسخ نمی‌دهید و وقتی فریاد یاری‌خواهی سر می‌دهم، به فریادم نمی‌رسید؛ درحالی‌که به شجاعت، خیرخواهی و صلاح معروف هستید و از برگزیدگانی بودید که برای ما اهل‌بیت انتخاب شده‌اید.
وی ادامه داد: حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در ادامه، وضعیت جامعه را آسیب‌شناسی می‌کنند و می‌فرمایند: «بُؤْساً لِقَوْمٍ نَكَثُوا اَیمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ، وَ هَمُّوا بِاِخْراجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُكُمْ اَوَّلَ مَرَّةٍ، اَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّـهُ اَحَقُّ اَنْ تَخْشَوْهُ اِنْ كُنْتُمْ مُؤمِنینَ.» یعنی وای بر گروهی که پس از پیمان‌بستن، پیمان خود را شکستند و تصمیم گرفتند پیامبر را اخراج کنند، با آنکه آنان آغازگر جنگ بودند. آیا از آنان می‌ترسید، درحالی‌که اگر مؤمن هستید، خداوند سزاوارتر است که از او بترسید؟
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: حضرت در ادامه می‌فرمایند: «اَلا، وَ قَدْ أَری اَنْ قَدْ اَخْلَدْتُمْ اِلَی الْخَفْضِ»؛ این عبارت، از وضعیتی انتقاد می‌کند که انسان به پستی و فرومایگی تن می‌دهد و از جایگاه و آرمان‌های خود فاصله می‌گیرد.
وی تصریح کرد: حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) با آن جایگاه و منزلت، در برابر مردم ایستاده‌اند و از باب وظیفه فریاد می‌زنند؛ درحالی‌که پیش از این، مردم حتی صدای ایشان را نمی‌شنیدند و سایه ایشان را نیز نمی‌دیدند. اکنون این پرسش مطرح است که چرا با وجود این فریاد و مطالبه، کسی برای یاری ایشان اقدام نمی‌کند؟
صلح‌میرزایی با اشاره به عبارت «وَ اَبْعَدْتُمْ مَنْ هُوَ اَحَقُّ بِالْبَسْطِ وَ الْقَبْضِ» گفت: در ادامه خطبه، حضرت به دور نگه‌داشتن امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) از جایگاه شایسته خود اشاره می‌کنند. ایشان همچنین با عبارت «وَ خَلَوْتُمْ بِالدَّعَةِ» از راحت‌طلبی و آسایش‌خواهی انتقاد می‌کنند؛ وضعیتی که می‌تواند انسان را از مسئولیت‌های مهم خود دور سازد.
وی افزود: حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در ادامه به این آیه قرآن کریم استناد می‌کنند: «إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ حَمِیدٌ» یعنی اگر شما و همه کسانی که در زمین هستند کفر بورزید، خداوند بی‌نیاز و ستوده است.
عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار کرد: مضمون این سخن آن است که ما آمده‌ایم دست شما را بگیریم و به مسیر حق بازگردانیم؛ اما اگر نخواهید همراهی کنید، خداوند به شما نیاز ندارد. بااین‌حال، شما کسانی بودید که زحمت کشیدید، تلاش کردید و ظرفیت‌های بزرگی داشتید؛ حیف است که پس از آن‌همه مجاهدت، خسته شوید و از ادامه مسیر دست بکشید.
مقاومت و روشنگری؛ دو رکن اساسی در اندیشه امام خمینی(ره)
صلح‌میرزایی با پیوند دادن این آموزه‌ها با تجربه انقلاب اسلامی گفت: قرآن کریم در ماجرای اصحاب اخدود از مؤمنانی سخن می‌گوید که به‌خاطر ایمانشان شکنجه شدند و در آتش افکنده شدند؛ اما از اعتقاد خود دست نکشیدند. پیام این آموزه‌ها آن است که نباید به‌دلیل طولانی‌شدن مسیر، سختی‌ها یا تکرار شرایط دشوار، از مسئولیت خود دست بکشیم و تصور کنیم که ادامه راه دیگر ضرورتی ندارد.
وی افزود: سخنان حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در سال یازدهم هجری، با سخنان فرزند برومندشان، امام حسن مجتبی(علیه‌السلام)، حدود سی سال بعد ارتباط دارد. امام حسن(علیه‌السلام) در اجتماع مردم کوفه، درباره توقف جنگ با اهل شام توضیح دادند که این توقف به معنای شک، تردید یا پشیمانی از مواضع پیشین نیست؛ زیرا آنان بر باطل بودند و پیش‌تر نیز با آنان جنگیده بودیم، درحالی‌که میان خودمان از سلامت، انسجام و مقاومت برخوردار بودیم.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: امام حسن مجتبی(علیه‌السلام) به این مسئله اشاره می‌کنند که آن سلامت و همبستگی درونی، به دشمنی تبدیل شده و صبر و پایداری نیز جای خود را به جزع و بی‌تابی داده است. بنابراین، حفظ وحدت، صبر، پایداری و وفاداری به آرمان‌ها، همان‌قدر اهمیت دارد که آغاز حرکت و مجاهدت در مسیر حق اهمیت داشته است.
وی با اشاره به کتاب «خون دلی که لعل شد» شامل خاطرات امام شهید گفت: در صفحات 57، 58 و 59 این کتاب از راهبردی‌ترین صفحات آن است توضیح داده می‌شود که از آغاز نهضت امام خمینی(ره)، یاران امام دو خط را در کنار یکدیگر دنبال می‌کردند: مقاومت و روشنگری. در سال‌های 1355 و 1356، هنگامی که فشار رژیم افزایش پیدا کرد، برخی از یاران امام خط مقاومت را کنار گذاشتند و پیشنهاد کردند که فعلاً باید به سراغ روشنگری و کار فرهنگی رفت؛ یعنی تبلیغ و فعالیت‌هایی که خطر چندانی نداشته باشد.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: امام شهید در ادامه مباحث خود تأکید می‌کنند که از معدود افرادی بودند که در تمام طول نهضت، مقاومت و روشنگری را با یکدیگر ترکیب کردند. اگر مقاومت بدون روشنگری باشد، به ارتجاع و جمود می‌انجامد و اگر روشنگری به‌تنهایی دنبال شود، خشک و بی‌روح خواهد شد. بنابراین، خط انقلاب اسلامی از دو عنصر اساسی مقاومت و روشنگری تشکیل شده است.
صلح‌میرزایی خاطرنشان کرد: مقاومت همان صبر قرآنی است؛ اما صبر قرآنی به معنای تحمل منفعلانه نیست، بلکه معنایی فراتر دارد و با مفهوم مقاومت که امروز در ادبیات ما مطرح است، ارتباط پیدا می‌کند.
مقاومت فقط به میدان نظامی محدود نیست
وی با تأکید بر گستردگی مفهوم مقاومت گفت: مقاومت را نباید صرفاً به جبهه مقاومت محدود کرد؛ این مفهوم گسترده‌تر است و ابعاد مختلف زندگی انسان را دربرمی‌گیرد. مقاومت یعنی انسان ابتدا هدفی را به‌درستی انتخاب کند، سپس برای رسیدن به آن حرکت کند و در برابر موانع تسلیم نشود.
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: نخستین مانع در مسیر حرکت، موانع درونی است؛ خواب، عافیت‌طلبی، تنبلی و عواملی که انسان را از حرکت بازمی‌دارند. حتی اگر انسان بر این موانع غلبه کند، حرکت به‌سمت هدفی بزرگ دشوار است؛ همان‌گونه که صعود به قله، پذیرش دشواری‌های مسیر را می‌طلبد.
وی ادامه داد: پس از موانع درونی، موانع دیگری نیز ممکن است در مسیر انسان قرار بگیرند؛ از جمله موانع شیطانی، چه از سوی شیاطین انسی و چه از سوی شیاطین جنی. عبور از این موانع به تلاش و تدبیر نیاز دارد.
صلح‌میرزایی تأکید کرد: مقاومت به این معناست که اگر هدف خود را به‌درستی انتخاب کرده‌اید، با مشاهده نخستین مانع، مسیر را رها نکنید. البته مقاومت به معنای عمل‌کردن به یک شیوه در همه شرایط نیست؛ بلکه باید هدف را حفظ کرد و متناسب با شرایط، راه درست عبور از موانع را یافت.
وی با اشاره به سخنان امام حسن مجتبی(علیه‌السلام) اظهار کرد: امام حسن(علیه‌السلام) به کسانی که پیش‌تر همراه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) به‌سوی صفین حرکت می‌کردند، یادآوری می‌کنند که امام شما پیشوای دینی و دنیایی شما بود و دین و دنیای خود را در مسیر همراهی با ایشان می‌دیدید؛ اما پس از آن، شرایط تغییر کرد و دنیا جایگاه دین را گرفت؛ به‌گونه‌ای که خواسته‌های دنیوی بر دین و مسئولیت‌های دینی غلبه پیدا کرد.
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: این مسئله امروز نیز ممکن است تکرار شود. گاهی برخی افراد با طرح دوگانه‌های کاذب، میان زندگی و مقاومت یا میان خواسته‌های روزمره مردم و ایستادگی در مسیر حق تعارض ایجاد می‌کنند. این افراد گاهی به نام مردم سخن می‌گویند، درحالی‌که ممکن است خودشان از مقاومت خسته شده باشند و بی‌صبری خود را به مردم نسبت دهند.
مردم با وجود مشکلات اقتصادی، در میدان حضور دارند
صلح‌میرزایی با اشاره به تجربه حضور خود در اجتماعات شبانه و شهرهای مختلف کشور گفت: یکی از برکاتی که خداوند نصیب بنده کرده، حضور در بیش از دویست شب اجتماع و سفر به شهرهای مختلف کشور بوده است. در این مدت به بسیاری از شهرستان‌ها رفتم و در میدان‌های مختلف حضور پیدا کردم.
وی افزود: مردمی که در این اجتماعات حضور داشتند، غالباً از اقشار مستضعف و کوخ‌نشین جامعه بودند. در یکی دو محل نیز توفیق حضور در میان اقشار متنوع‌تری را داشتم؛ اما معمولاً مردم با امکانات محدود و ظرفیت‌های مردمی خود فعالیت می‌کردند، زحمت می‌کشیدند و پای کار ایستاده بودند.
عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: اینها همان مردمی هستند که درآمدشان گاهی تا پایان ماه کفاف هزینه‌های زندگی‌شان را نمی‌دهد؛ برخی از آنان اجاره‌بهای عقب‌افتاده دارند و با مشکلات اقتصادی متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بااین‌حال، همین مردم در میدان حضور پیدا می‌کنند و برای آنچه به آن اعتقاد دارند، هزینه می‌دهند و زحمت می‌کشند.
وی ادامه داد: مطالبی که امروز درباره خستگی، دشواری‌های زندگی و ضرورت توجه به خواسته‌های مردم مطرح می‌شود، از جهاتی شبیه مسائلی است که در زمان امام حسن مجتبی(علیه‌السلام) وجود داشت؛ همان‌گونه که در مواجهه با حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) نیز مسئله فاصله‌گرفتن مردم از مسئولیت و پیمان‌هایشان مطرح بود.
صلح‌میرزایی با اشاره به ماجرای صلح امام حسن(علیه‌السلام) اظهار کرد: هنگامی که معاویه پیشنهاد صلح داد، امام حسن(علیه‌السلام) با مردم سخن گفتند و آنان را در برابر این انتخاب قرار دادند که آیا می‌خواهند با معاویه بجنگند یا خیر. مردم از ادامه جنگ استقبال نکردند و فریاد زدند: «البقیة، البقیة»؛ یعنی ما خواهان زنده‌ماندن هستیم.
انتظار ظهور، به معنای واگذاری مسئولیت‌ها به منجی نیست
وی با اشاره به ماجرای بنی‌اسرائیل و حضرت موسی(علیه‌السلام) گفت: بنی‌اسرائیل به حضرت موسی(علیه‌السلام) می‌گفتند که پیش از آمدن شما مورد آزار و اذیت بودیم و اکنون نیز که شما آمده‌اید، همچنان گرفتار سختی هستیم؛ پس چه باید بکنیم؟ آنان تصور می‌کردند که با آمدن منجی، مشکلات به‌طور کامل برطرف خواهد شد و همه امور به‌تنهایی سامان خواهد یافت.
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: این تصور از جهاتی شبیه برداشتی است که ممکن است برخی افراد امروز از مسئله مهدویت داشته باشند. هرجا مشاهده کردید فردی به‌جای اقدام و انجام وظیفه، صرفاً با خواندن دعایی برای فرج می‌خواهد همه مشکلات را حل‌شده بداند، باید توجه کرد که چنین برداشتی از انتظار ممکن است او را از تلاش و مسئولیت‌پذیری دور کند.
وی تصریح کرد: انتظار برای ظهور منجی به معنای کنارگذاشتن مسئولیت‌های فردی و اجتماعی نیست. انسان نمی‌تواند صرفاً منتظر باشد که دیگری بیاید و همه مشکلات را حل کند، بی‌آنکه خود برای انجام وظیفه‌اش قدمی بردارد.
صلح‌میرزایی با اشاره به روایتی از امام صادق(علیه‌السلام) اظهار کرد: روزی امام صادق(علیه‌السلام) در کنار کعبه نشسته بودند و یکی از یاران ایشان نیز حضور داشت. آن فرد با مشاهده شکوه، جلال و امکانات صاحبان خلافت، به امام عرض کرد که ای کاش شما نیز صاحب چنین جایگاهی بودید و حکومت به شما می‌رسید.
وی ادامه داد: امام صادق(علیه‌السلام) در پاسخ توضیح دادند که اگر حکومت در اختیار ما قرار می‌گرفت، زندگی ما با آسایش و راحتی همراه نبود؛ بلکه شب‌ها به برنامه‌ریزی و تدبیر امور می‌پرداختیم و روزها را صرف رسیدگی به مسئولیت‌ها و انجام وظایف می‌کردیم. غذای ما ساده بود، فرصت استراحت چندانی نداشتیم و لباس ما نیز خشن و ساده بود.
عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: حکومت اهل‌بیت(علیهم‌السلام) به معنای برخورداری از زندگی راحت و آسوده نیست؛ بلکه مسئولیت حکومت با تلاش مستمر، برنامه‌ریزی، رسیدگی به امور مردم و تحمل سختی‌ها همراه است. بنابراین، نباید تصور کنیم با آمدن منجی یا قرارگرفتن افراد شایسته در جایگاه حکومت، همه مسئولیت‌ها از دوش مردم برداشته می‌شود.
امیرالمؤمنین(ع)؛ نمونه پایداری در دشوارترین میدان‌ها
صلح‌میرزایی با اشاره به خطبه 56 نهج‌البلاغه گفت: امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) در خطاب به یارانی که سستی کرده بودند، به تجربه دوران پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) اشاره می‌کنند و می‌فرمایند: «وَلَقَدْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ(صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ) نَقْتُلُ آبَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا وَإِخْوَانَنَا وَأَعْمَامَنَا» یعنی ما در کنار رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) با پدران، فرزندان، برادران و عموهای خود می‌جنگیدیم.
وی افزود: تصور کنید انسانی در میدان جنگ قرار گرفته و شمشیر در دست دارد، درحالی‌که یکی از نزدیکانش در طرف مقابل ایستاده است. ایستادگی بر حق و انجام وظیفه در چنین شرایطی بسیار دشوار است؛ اما امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در ادامه می‌فرمایند که هنگامی که در کنار رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) بودیم، ایمان و تسلیم ما بیشتر می‌شد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به آیه 22 سوره احزاب اظهار کرد: قرآن کریم درباره مؤمنان در مواجهه با احزاب می‌فرماید: «وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِیمَانًا وَتَسْلِیمًا» یعنی هنگامی که مؤمنان گروه‌های دشمن را دیدند، گفتند: این همان چیزی است که خدا و رسولش به ما وعده داده‌اند و خدا و رسولش راست گفته‌اند؛ و این ماجرا جز بر ایمان و تسلیم آنان نیفزود.
وی ادامه داد: مؤمنان در مواجهه با شرایط دشوار نگفتند که دیگر نمی‌توان ادامه داد؛ بلکه این شرایط بر ایمان و تسلیم آنان افزود. امروز نیز هنگامی که انسان با تجهیزات نظامی پیشرفته، جنگنده‌های اف35، ناوهای هواپیمابر، پهپادها و دیگر امکانات نظامی دشمن مواجه می‌شود، ممکن است در نگاه نخست دچار نگرانی شود؛ اما باید توجه داشت که وجود دشمن و موانع در مسیر حق، امری دور از انتظار نیست.
صلح‌میرزایی با اشاره به سخن امام شهید درباره قدرت ایران بر اساس محاسبات الهی گفت: این مسئله با منطق قرآنی ارتباط دارد؛ زیرا قدرت را نمی‌توان صرفاً با محاسبات مادی و تجهیزات نظامی ارزیابی کرد. ایمان، صبر، مقاومت و پایداری نیز در این محاسبات جایگاه دارند.
وی با اشاره به آیه 65 سوره انفال افزود: خداوند می‌فرماید: «إِنْ یَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ»
یعنی اگر از شما بیست نفر صابر باشند، بر دویست نفر غلبه می‌کنند.
عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: این آیه به نقش صبر و پایداری در قدرت مؤمنان اشاره دارد. هنگامی که انسان ایمان داشته باشد و در مسیر حق مقاومت کند، توانایی او با محاسبات صرفاً مادی قابل سنجش نیست. البته در آیه بعد آمده است: «الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِیكُمْ ضَعْفًا» یعنی اکنون خداوند بر شما تخفیف داد و دانست که در میان شما ضعف وجود دارد.
عالمان دینی نباید در بزنگاه‌های تاریخی از میدان خارج شوند
صلح‌میرزایی با اشاره به مسئولیت طلاب و روحانیون در شرایط دشوار گفت: بخشی از نقش‌آفرینی طلاب در همین عرصه‌ها معنا پیدا می‌کند؛ یعنی باید بتوانیم در شرایط دشوار در کنار مردم باشیم و به وظیفه خود عمل کنیم.
وی با اشاره به تجربه دوره مشروطه افزود: باید مراقب باشیم به سرنوشت برخی از علمای دوره مشروطه دچار نشویم. در آن دوره، برخی جریان‌های روشنفکری و غرب‌گرا تحولات را به‌گونه‌ای پیش بردند که بخشی از علما با مشاهده شرایط و فسادهای پدیدآمده، به این نتیجه رسیدند که آنچه اتفاق افتاده، همان چیزی نیست که انتظارش را داشتند. در نتیجه، برخی از آنان از صحنه فاصله گرفتند و به خانه‌های خود بازگشتند.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: گاهی ممکن است انسان تصور کند که دیگر شأن و جایگاه علما رعایت نمی‌شود و بهتر است به خانه بازگردد و صرفاً به تدریس و فعالیت‌های علمی خود بپردازد؛ اما اگر همه کسانی که وظیفه اجتماعی دارند، در چنین شرایطی از میدان خارج شوند، ممکن است زمینه برای قدرت‌گرفتن جریان‌هایی فراهم شود که پیامدهای آن در آینده خسارت‌های سنگینی به همراه داشته باشد.
وی با اشاره به ظهور رضاخان و استقرار حکومت پهلوی گفت: در این نگاه، بخشی از مسیر تحولات پس از مشروطه به وضعیتی انجامید که در نهایت حکومت رضاخان شکل گرفت و آثار و پیامدهای گسترده‌ای بر جامعه ایران گذاشت. حکومت پهلوی ضربه‌های متعددی به حوزه‌های علمیه وارد کرد و در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز پیامدهای سنگینی بر جای گذاشت؛ از جمله در زمینه حیا و عفاف زنان و مردان. همچنین ایران در دوره پهلوی با سلطه و نفوذ گسترده خارجی مواجه بود و این وضعیت در دوره‌ای طولانی ادامه یافت.
صلح‌میرزایی تأکید کرد: یکی از درس‌هایی که از این تجربه تاریخی می‌توان گرفت، این است که عالمان دینی نباید در شرایط حساس اجتماعی، صرفاً به این دلیل که جایگاهشان رعایت نمی‌شود یا شرایط مطابق انتظارشان پیش نمی‌رود، از میدان کناره‌گیری کنند.
وی با اشاره به ادامه سخنان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه افزود: «وَاللَّهِ صَدَقْنَا، أَنْزَلَ اللَّهُ الْكَبْتَ عَلَى الْعَدُوِّ وَأَنْزَلَ عَلَیْنَا النَّصْرَ» مضمون این سخن آن است که ما در مسیر خود صادق بودیم و خداوند شکست را بر دشمنان ما و پیروزی را نصیب ما کرد. این تجربه نشان می‌دهد که انسان باید در مسیر حق، امتحان خود را پس بدهد و صداقت و پایداری‌اش را در عمل نشان دهد.
نامه یازدهم نهج‌البلاغه؛ ضرورت آمادگی و مراقبت در شرایط جنگی
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به نامه یازدهم نهج‌البلاغه گفت: به تعبیر رهبر معظم انقلاب، حکیم فرزانه دوران، علامه جوادی آملی، این نامه با شرایط امروز ارتباط دارد. امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) در این نامه توصیه‌ها و سفارش‌هایی را خطاب به سپاهیانی بیان می‌کنند که برای مقابله با دشمن اعزام شده بودند و نکاتی درباره مسائل نظامی، آمادگی نیروها و چگونگی مواجهه با دشمن مطرح می‌فرمایند.
وی افزود: در پایان این توصیه‌ها، به مراقبت و محافظت از نیروها اشاره می‌شود. نیروها باید هنگام استراحت نیز مراقب وضعیت خود باشند و از محافظت و پشتیبانی یکدیگر غافل نشوند. در شرایط جنگی، نباید بدون آمادگی و مراقبت به استراحت پرداخت؛ حتی خوابیدن نیز باید متناسب با شرایط باشد تا انسان از وظیفه مراقبت و آمادگی غافل نشود.
صلح‌میرزایی تصریح کرد: هنگامی که در شرایط جنگی قرار دارید، نمی‌توانید مانند روزهای عادی زندگی کنید. باید مراقب باشید، آمادگی خود را حفظ کنید و متناسب با شرایط برای مقابله با دشمن آماده باشید.
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: اگر وضعیت زندگی کسی مانند قبل از جنگ دوازده‌روزه و پیش از نهم اسفند باشد و هیچ تغییری در سبک زندگی، میزان آمادگی، اولویت‌ها و احساس مسئولیت او ایجاد نشده باشد، باید درباره این وضعیت تأمل کند. البته مقصود این نیست که انسان همه فعالیت‌های عادی زندگی را کنار بگذارد؛ بلکه باید میان شرایط عادی و شرایطی که به آمادگی و مسئولیت‌پذیری بیشتری نیاز دارد، تفاوت قائل شود.
وی ادامه داد: در چنین موقعیتی، لازم است اولویت‌ها و برنامه‌های زندگی متناسب با شرایط تنظیم شوند و انسان در کنار فعالیت‌های علمی، عبادی، خانوادگی و اجتماعی، نسبت به وظایف خود در عرصه جهاد و دفاع از حق نیز توجه داشته باشد.
ایمان و انقلابی‌گری با شعار سنجیده نمی‌شود
صلح‌میرزایی با تأکید بر ضرورت مسئولیت‌پذیری عملی گفت: اگر کسی در شرایطی که جهاد و دفاع از حق ضرورت پیدا کرده است، هیچ مسئولیتی برای خود قائل نباشد و حتی در اندیشه و آرزوهایش نیز دغدغه‌ای برای حضور در این مسیر نداشته باشد، باید وضعیت ایمانی خود را بررسی کند.
وی افزود: نفاق را نیز نباید صرفاً به یک گروه خاص محدود کرد. در این بحث، باید به این احتمال توجه کرد که فردی ظاهر یک مؤمن انقلابی را به خود بگیرد، اما در عمل حاضر نباشد برای دین هزینه بدهد؛ بخواهد جایگاه، آسایش، امکانات و منافع شخصی‌اش محفوظ بماند و درعین‌حال، ظاهر همراهی با مؤمنان و انقلابیون را نیز داشته باشد.
عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: یکی از مهمترین هشدارهای این بحث آن است که ایمان و انقلابی‌گری تنها با شعار و ظاهر سنجیده نمی‌شود؛ بلکه میزان مسئولیت‌پذیری، آمادگی برای تحمل سختی‌ها و پایبندی عملی به وظیفه نیز در آن نقش اساسی دارد.
وی با اشاره به مواضع امام خمینی(ره) در برابر تهدیدهای رژیم پهلوی گفت: امام راحل عظیم‌الشأن اگر می‌خواست از ورود به چنین میدانی خودداری کند، اساساً وارد این عرصه نمی‌شد. پس از حوادث سال 1342، رژیم اعلامیه‌هایی منتشر کرد و با تهدید خانواده‌ها و نوامیس علما تلاش کرد آنان را از ادامه مسیر منصرف کند. امام در پاسخ به این تهدیدها سخنرانی کردند و فرمودند: «ما را از چه چیزی می‌ترسانید؟»
صلح‌میرزایی افزود: اگر امام حسین(علیه‌السلام) می‌خواستند برای اینکه همسر و فرزندانشان به اسارت نروند، از آن میدان خارج شوند و به دنبال تدریس و زندگی عادی خود بروند، حادثه کربلا شکل نمی‌گرفت. بنابراین، نباید با تهدیدها از ادامه مسیر منصرف شد؛ بلکه باید در مسیر حق ایستادگی کرد.
وی با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر ضرورت ایستادگی در شرایط حساس گفت: امام راحل در همین مسیر فرمودند که تقیه حرام است. این همان نکته‌ای است که باید درباره آن تأمل کنیم و از گرفتارشدن به سرنوشت انصار، بنی‌اسرائیل و نیروهای انقلابی پیرامون حضرت موسی(علیه‌السلام) و رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) بترسیم؛ مبادا در بزنگاه‌های تاریخی دچار سستی و عقب‌نشینی شویم.
از رنج حضرت زهرا(س) تا گسترش نهضت اهل‌بیت(ع) در جهان
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به بیانات امام خمینی(ره) در جلد بیستم صحیفه امام، به‌ویژه صفحات چهار تا شش، اظهار کرد: بر اساس این سخن حضرت امام(ره)، داغ رحلت رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) و ظلم گسترده‌ای که پس از آن رخ داد، به‌ویژه ستمی که بر حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) رفت، چنان سنگین بود که وقتی ام‌سلمه از احوال حضرت جویا شدند، ایشان پاسخ دادند که هم پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) را از دست داده‌اند و هم به وصی ایشان ظلم شده است.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، خداوند جبرئیل(علیه‌السلام) را فرستاد و حوادثی را که قرار بود برای ذریه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) تا روز قیامت رخ دهد، برای ایشان بیان کرد تا آن حضرت آرامش یابند.
صلح‌میرزایی با اشاره به برداشت امام خمینی(ره) از این موضوع افزود: امام راحل در ادامه، این مسئله را به‌صورت احتمال مطرح می‌کنند و می‌فرمایند: «شاید یکی از مسائلی که گفته است راجع به مسائلی است که بر عهد ذریه بلندپایه او، حضرت صاحب سلام‌الله علیه، است که مسائل ایران جزو آن مسائل باشد».
وی گفت: به تعبیر بنده، شاید در میان موضوعاتی که برای حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) بیان شد، مسئله امت مبعوث امروز نیز وجود داشته باشد. ما شاهد بودیم که از ذریه حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها)، میرزای شیرازی در برابر استعمار ایستاد و بینی استعمار را به خاک مالید. شخصیت دیگری همچون شهید مدرس در برابر استبداد ایستادگی کرد و در ادامه این مسیر، شخصیت‌هایی مانند شهید نواب صفوی، آیت‌الله کاشانی و آیت‌الله بروجردی ظهور کردند و هرکدام در دوره خود نقشی ایفا کردند. امام خمینی(ره) نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین عالمان عصر غیبت، این مسیر را به مرحله‌ای تازه رساند.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به بیانات امام شهید درباره آثار نهضت امام خمینی(ره) اظهار کرد: به تعبیر امام شهید، امام خمینی(ره) نهضتی را پایه‌گذاری کرد که نام اهل‌بیت(علیهم‌السلام) را به مناطق گسترده‌ای از جهان رساند؛ از بخش‌هایی از آفریقا تا آمریکای شمالی و جنوبی، شرق آسیا، سیبری، هند، پاکستان، افغانستان و دیگر نقاط جهان.
وی افزود: شاید مجموعه این تحولات، از تربیت مؤمنان انقلابی و شکل‌گیری نهضت‌های مقاومت تا گسترش نام اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در جهان، از جمله اموری بوده باشد که به تعبیر امام راحل، در تسلای خاطر حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) نقش داشته است.
حفظ رستاخیز درونی و سرمایه تاریخی روحانیت شیعه
صلح‌میرزایی در پایان تأکید کرد: نکته اساسی این است که باید این مبعوث‌شدگی و برانگیختگی را حفظ کنیم؛ هم در وجود خودمان و هم در عرصه بیرونی جامعه. به تعبیر امام شهیدمان، باید رستاخیز درونی خود را زنده نگه داریم و اجازه ندهیم روحیه مسئولیت‌پذیری، ایستادگی و حرکت در مسیر آرمان‌ها در وجودمان خاموش شود.
وی خاطرنشان کرد: این مسئولیت، به‌ویژه درباره عالمان جلیل‌القدری اهمیت دارد که ادامه‌دهنده راه عالمان عصر غیبت هستند. آنان پشتوانه‌ای تاریخی و سرمایه‌ای ارزشمند در اختیار دارند؛ آبروی هزارساله روحانیت شیعه که در طول قرن‌ها شکل گرفته و با مجاهدت و ایستادگی عالمان حفظ شده است.
خبرنگار: علیرضا سهلانی
انتهای پیام/