1. صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  2. سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  3. امام و رهبری
  4. ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  5. بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  6. فضا و نجوم
  7. اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  8. اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  9. فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  10. حوزه و روحانیت
  11. استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  12. رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  13. بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  14. عکس
  15. فیلم
  16. گرافیک و کاریکاتور
    • english
    • عربی
    • Türkçe
    • עברית
    • Pусский
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  •  
    آپارات
  •  
    سروش
  •  
    آی‌گپ
  •  
    گپ
  •  
    بله
  •  
    روبیکا
  •  
    ایتا
  • قیمت ارز و طلا
    لیگ ایران و جهان
  • صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  • سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  • امام و رهبری
  • ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  • بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  • فضا و نجوم
  • اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  • اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  • فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  • حوزه و روحانیت
  • استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  • رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  • بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  • عکس
  • فیلم
  • گرافیک و کاریکاتور

حکمرانی پژوهش حوزوی نیازمند شبکه آزمایشگاهی

  • 25 آبان 1405 - 10:28
  • اخبار ویژه نامه‌ها
  • اخبار حوزه و روحانیت
حکمرانی پژوهش حوزوی نیازمند شبکه آزمایشگاهی

گذار از مقاله نویسی به حل مسأله، بدون عبور از ابتکارهای پراکنده به شبکه‌ای نهادی ممکن نیست.

ویژه نامه‌ها

 خبرگزاری تسنیم ـ محمدرضا آتشین صدف*؛ امروز پژوهش های حوزوی، بیشتر تولید متن است تا حل مسئله. سازوکارهای پژوهشی حوزه نیز عمدتاً در خدمت تولید متن اند: از آموزش مقاله نویسی و پایان نامه نویسی تا برگزاری همایش ها، جشنواره ها و نشریات. نتیجه، انبوه و انباشتی از متون است که کمتر به میز تصمیم یا میدان عمل می رسد.

حال آنکه رسالت حوزه در گام دوم انقلاب، پاسخگویی به مسائل زنده جامعه و امتداد اجتماعی معارف دینی است؛ همان رسالتی که منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» آن را چنین صورت بندی کرده است: «فقه روشن بین و پاسخگو و به روز… دارای امتداد اجتماعی و صاحب نظر در شاکله زندگی جامعه»؛ بنابراین گذار از «تولید متن» به «حل واقعی مسئله» نه انتخابی سلیقه ای، بلکه ضرورتی راهبردی است.

در سال های اخیر، خوشبختانه اراده حل مسئله در حوزه شکل گرفته و نمونه هایی نیز به ثمر رسیده است؛ برای نمونه پژوهشکده محمدیه یزد خود را «آزمایشگاه نوآوری پژوهش دینی» معرفی کرده و کار خود را بر نظام مسائل بومی استان یزد بنا نهاده است؛ مدرسه راهبری حل مسئله بنیاد شیخ انصاری، تربیت «طلبه مسئله مند» را در دستور کار قرار داده است؛ سال گذشته نیز رویداد «پاسخ» در استان مرکزی نیز با مشارکت حدود صد پژوهشگر، با هدف جایگزینی رویدادهای حل مسئله به جای همایش های نمادین برگزار شده است. این تجربه ها ارزشمندند و امکان چنین الگویی را اثبات کرده اند؛ اما آنچه اکنون جای آن خالی است، نظام مند شدن همین تجربه هاست.

سه ویژگی ساختاری باعث می شوند این تجربه ها در حد ابتکار بمانند. نخست، موردی و پروژه ای بودن: هر تجربه حول یک مدرسه، مرکز، شهر، دوره یا رویداد شکل گرفته و به همان نقطه و همان نیاز محدود می ماند؛ نه بخشی از یک برنامه فراگیر. دوم، جزیره ای بودن: میان این تجربه ها هیچ پروتکل مشترک، زبان مشترک یا مسیر اتصالی وجود ندارد؛ خروجی هیچ یک به دیگری و به نظام تصمیم گیری حوزه وصل نمی شود. سوم، غیرنهادی و تا حد زیادی فردمحور بودن: پایداری این تجربه ها به افراد، اراده ها و بودجه های غیرپایدار وابسته است، نه به شخصیت حقوقی، اساس نامه و سازوکار تخصیص منابع پایدار؛ در نتیجه با تغییر مدیریت یا قطع بودجه چه بسا متوقف شوند. این تجربه ها، در شرایط دشوار و با محدودیت های بسیار، گام های مهمی بوده اند؛ اما برای تبدیل شدن به نظام، به پشتیبانی ساختاری نیاز دارند.

پیشنهاد ما، گذار از چند تجربه پراکنده به شبکه ای نهادی از آزمایشگاه های حل مسئله است. این گذار سه کار به هم پیوسته را در بر می گیرد: نخست، تأسیس آزمایشگاه هایی در مراکز و مؤسسه های پژوهشی؛ دوم، اتصال آن ها به یکدیگر با پروتکل مشترک و قالب واحد؛ سوم، هدایت آن ها از سوی ستادی هماهنگ کننده. این ستاد می تواند در قالب دبیرخانه هماهنگی ذیل معاونت پژوهش حوزه شکل بگیرد.

مهارت نویسندگی و توانایی نگارش برای طلاب ضروری است
جنگ شناختی و اخلال در سازوکار فهم

آزمایشگاه حل مسئله را نباید با اتاق فکر، جلسه تخصصی یا نشست علمی اشتباه گرفت. آزمایشگاه دو تفاوت اساسی دارد: نخست، بر مدار مسئله ای واقعی و با حضور صاحب مسئله شکل می گیرد، نه پیرامون موضوعی انتزاعی و در فضای بسته کتابخانه؛ دوم، راه حل را پیش از سپردن به میدان می آزماید و حاصل را ثبت می کند. خروجی آن، متن نیست؛ بسته راه حل قابل دفاع است.

آزمایشگاه با پژوهشکده نیز متفاوت است؛ پژوهشکده تولید دانش می کند؛ آزمایشگاه راه حل را در برابر نقدها و محدودیت ها می آزماید، ثبت می کند و به صاحب مسئله پاسخگو است. باید تأکید کرد آزمایشگاه، جایگزین پژوهش های بنیادی و اجتهاد نیست، مکمل آن هاست؛ پژوهش های بنیادی، ماده خام و پشتوانه نظری راه حل ها را فراهم می کنند.

با این تعریف، اما هنوز جای یک پیوند خالی است: نبود کانال رسمی ارتباط با نهادهای اجرایی، قانون گذاری و نظارتی؛ از وزارتخانه ها و مجلس تا استانداری ها و مؤسساتی مانند کمیته امداد و بانک مرکزی. اگر این ارتباط شکل نگیرد، مسائل واقعی دستگاه ها وارد شبکه نمی شوند و خروجی ها به صاحب مسئله نمی رسند. ستاد مرکزی باید با این نهادها ارتباطی دوسویه و پایدار برقرار کند. این ستاد مسائل اولویت دار را مداوم دریافت و پس از غربالگری به پرسش پژوهشی تبدیل می کند. سپس این پرسش ها را بر اساس دامنه جغرافیایی یا تخصص موضوعی به آزمایشگاه ها می سپارد. خروجی نیز از همان مسیر بازمی گردد تا بازخورد کامل شود. در کنار این مسیر، جریان دیگری نیز لازم است فعال شود: مدارس و پژوهشگران خودشان مسائل میدانی را شناسایی کنند و در بانک مسائل ثبت کنند تا تصویر کامل تری از نظام مسائل حوزه به دست آید.

برای روشن شدن مسیر، این نمونه را در نظر بگیرید. نهاد سپارنده گزارش می دهد که نرخ طلاق در سال های نخست زندگی بالا رفته و مشاوره های موجود پیش از ازدواج در کاهش آن اثرگذار نبوده اند. ستاد این گزارش را به پرسشی پژوهشی تبدیل می کند: الگوی فقهی- اخلاقی مشاوره پیش از ازدواج، با توجه به علل طلاق در سال های نخست، چگونه بازطراحی شود؟ سپس این پرسش را به آزمایشگاهی می سپارد. در میز این آزمایشگاه، پژوهشگران فقه و اخلاق خانواده در کنار نماینده نهاد سپارنده می نشینند. راه حل با بازخورد صاحب مسئله شکل می گیرد و پیش از تحویل، در برابر نقد و محدودیت های اجرایی آزموده می شود.

این آزمایشگاه ها لازم نیست حتماً در شهرهای بزرگ مانند قم یا تهران متمرکز باشند؛ در هر مرکز استان یا شهرستانی که ظرفیت پژوهشی حوزوی دارد، می توان چنین آزمایشگاه هایی تأسیس کرد. تمرکز جغرافیایی، به معنای محدودیت موضوعی نیست: آزمایشگاه های شهرستان ها می توانند به مسائل ملی هم بپردازند و چه بسا به راه حلی برسند که پژوهشگران شهرهای بزرگ به آن نرسیده اند.

گذار از مقاله نویسی به حل مسئله، بدون عبور از ابتکارهای پراکنده به شبکه ای نهادی ممکن نیست؛ شبکه ای که ستاد آن را هدایت می کند؛ ولی ابتکار عمل آزمایشگاه ها را محدود نمی کند. مسئله را از میدان می گیرد و پاسخ را به میدان بازمی گرداند. منشور حوزه پیشرو و سرآمد نیز همین را با تعبیر فقه پاسخگو و دارای امتداد اجتماعی و طراحی نظامات اداره جامعه صورت بندی کرده است.

*پژوهشگر و استاد حوزه علمیه قم

انتهای پیام/

 
R7422/P
قیمت ارز و طلا
لیگ ایران و جهان
واژه های کاربردی مرتبط
  • حوزه علمیه
  • وحدت حوزه و دانشگاه
  • صدسالگی حوزه علمیه قم
  • حوزه پیشرو و سرآمد
  • حوزه انقلابی
  • پژوهش
  • پژوهشگاه
  • نویسندگان
  • کتاب
  • کتابخانه ملی
بیشتر بخوانید
رسانه جامعه‌پرداز لازمه تمدن‌سازی است
معرفی مقاله| فقه امنیت با بررسی موردی سلاح هسته‌ای
فاطمیه، مدرسه مقاومت و مسئولیت‌پذیری در بزنگاه‌های تاریخی است
tasnim
tasnim
tasnim
  • درباره ما
  • ارتباط با ما
  • پربیننده‌ترین اخبار
  • پیوندها
  • بازار
  • قیمت ارز و طلا
  • لیگ ایران و جهان
  • آرشیو اخبار ؛ جدیدترین اخبار لحظه به لحظه امروز
ما را دنبال کنید:
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  • آپارات
  • سروش
  • آی‌گپ
  • گپ
  • بله
  • روبیکا
  • ایتا

All Content by Tasnim News Agency is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.