به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، راه‌آهن شرق کشور یکی از مهمترین طرح‌های زیربنایی و راهبردی ایران برای توسعه شبکه حمل‌ونقل ریلی، اتصال مناطق شرقی کشور به شبکه سراسری و ایجاد دسترسی به آب‌های آزاد و بازارهای آسیای میانه است؛ پروژه‌ای که تحقق آن علاوه بر ایجاد تحول در زیرساخت‌های حمل‌ونقل خراسان جنوبی، می‌تواند زمینه‌ساز توسعه اقتصادی، تجاری و ترانزیتی منطقه باشد.
این پروژه در حالی امروز به یکی از اولویت‌های مهم دولت تبدیل شده که مردم خراسان جنوبی سال‌ها برای برخورداری از شبکه ریلی انتظار کشیده‌اند و مسیر اجرای آن نیز در مقاطع مختلف با چالش‌های اعتباری و اجرایی متعددی مواجه بوده است.
مطالبه ریلی خراسان جنوبی از دهه 80 آغاز شد
اگر بخواهیم به نقطه آغازین مطالبه اتصال خراسان جنوبی به شبکه ریلی کشور بازگردیم، باید ردپای این مطالبه را در رسانه‌ها و مکاتبات مسئولان در دهه 80 جست‌وجو کنیم. پس از تقسیم استان خراسان و تأسیس خراسان جنوبی، اتصال این استان به شبکه ریلی کشور به یکی از مطالبات جدی مردم و مسئولان تبدیل شد. در سال 1387 نیز مجمع نمایندگان استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان طی نامه‌ای از رئیس‌جمهور وقت خواستار پیگیری و اجرای این طرح شدند.
با وجود پیگیری‌های متعدد، اجرای عملیاتی پروژه با فراز و نشیب‌های فراوان همراه بود تا اینکه در سال 1398 عملیات اجرایی قطعه 16 این مسیر به سمت یونسی، به طول حدود 32 کیلومتر، آغاز شد. در ادامه، با تصویب مصوبات هیئت وزیران و پیش‌بینی منابع مالی از محل فاینانس داخلی برای اتصال بیرجند به شبکه راه‌آهن سراسری در ایستگاه یونسی و همچنین فاینانس خارجی به میزان 700 میلیون یورو برای احداث مسیر زاهدان به بیرجند، روند پیگیری و تأمین منابع مالی پروژه وارد مرحله جدیدی شد.
دستور رئیس‌جمهور شهید برای تشکیل کنسرسیوم ریلی
موضوع تسریع در اجرای راه‌آهن بیرجند ـ یونسی در سفر رئیس‌جمهور شهید آیت‌الله رئیسی به خراسان جنوبی در ابتدای دولت سیزدهم به‌صورت جدی مطرح شد. در این سفر، با تأکید رئیس‌جمهور شهید، وزارت راه و شهرسازی مأمور پیگیری اجرای پروژه شد و تشکیل کنسرسیوم ریلی با مشارکت بانک‌های عامل و مجموعه‌های مرتبط در دستور کار قرار گرفت تا زمینه تأمین منابع مالی و تسریع در عملیات اجرایی فراهم شود.
با این حال، اختلاف‌نظرها و مسائل مربوط به تضامین میان طرف‌های تأمین مالی، از جمله صندوق توسعه ملی، سازمان برنامه و بودجه و بانک‌های عامل، در مقاطعی روند تأمین اعتبار را با وقفه مواجه کرد.در ادامه، جواد قناعت، استاندار وقت خراسان جنوبی، در 23 اردیبهشت سال 1402 از رفع موانع تأمین مالی و پیش‌بینی 18 هزار میلیارد تومان منابع از محل تهاتر نفتی برای اجرای پروژه راه‌آهن بیرجند ـ قاین ـ یونسی خبر داد؛ موضوعی که زمینه واگذاری قطعات مختلف این مسیر به پیمانکاران را فراهم کرد.
با آغاز دولت چهاردهم نیز موضوع استمرار تأمین اعتبارات و جلوگیری از کند شدن روند اجرای پروژه به یکی از محورهای پیگیری نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی و مدیریت اجرایی خراسان جنوبی تبدیل شد. در این میان، سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، با قرار دادن راه‌آهن در اولویت پیگیری‌های استانی، موضوع تأمین منابع مالی و رفع موانع اجرایی را در جلسات مختلف و همچنین سفر رئیس‌جمهور دنبال کرد.
تزریق بیش از 9.5 همت اعتبار به پروژه راه‌آهن شرق کشور
اهمیت این پروژه در دولت چهاردهم با پیگیری‌های اعتباری و تخصیص منابع جدید بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، در جریان بازدید از پروژه راه‌آهن شرق کشور با بیان اینکه تاکنون بیش از 9.5 همت برای اجرای این ابرپروژه هزینه شده است، اظهار کرد: حدود 8.5 همت از این منابع طی دو سال گذشته تأمین و هزینه شده و با وجود شرایط دشوار کشور، روند اجرای پروژه متوقف نشده است.
وی با اشاره به نقش سفرهای رئیس‌جمهور در تأمین منابع مالی افزود: در جریان سفر رئیس جمهوری، اعتبار مناسبی برای این پروژه اختصاص یافت و هفته گذشته نیز یک‌هزار و 300 میلیارد تومان به پروژه تزریق شد و پیش‌بینی می‌کنیم در هفته آینده نیز یک‌هزار و 500 میلیارد تومان دیگر به پروژه اختصاص یابد تا مجموع اعتبارات هزینه‌شده به حدود 10 همت برسد.
هاشمی با اشاره به طول بیش از 910 کیلومتری مسیر ریلی شرق کشور گفت: حدود 430 کیلومتر از این مسیر در محدوده استان خراسان قرار دارد و از مجموع 23 قطعه اجرایی پروژه، حدود 12 قطعه در محدوده خراسان جنوبی واقع شده است.
وی پیشرفت فیزیکی پروژه را بیش از 40 درصد اعلام کرد و افزود: عملیات اجرایی در بخش‌های مختلف از جمله احداث پل‌ها، اجرای پایه‌ها و ستون‌های پل و حفاری تونل‌ها با جدیت دنبال می‌شود.
بازدید استاندار از قطعات 18، 19 و 20؛ فعالیت 240 نیروی انسانی
در ادامه پیگیری‌های میدانی برای بررسی وضعیت اجرای پروژه، استاندار خراسان جنوبی روز پنجشنبه از قطعات 18، 19 و 20 راه‌آهن زاهدان ـ بیرجند ـ مشهد در محدوده آرین‌شهر تا قاین بازدید کرد. مبلغ قرارداد اولیه اجرای این سه قطعه به طول مجموع 55 کیلومتر، حدود 3 همت اعلام شده است. این قطعات با میانگین پیشرفت فیزیکی حدود 33 درصد، در حال حاضر با فعالیت 160 دستگاه ماشین‌آلات و 240 نیروی انسانی در حال اجرا هستند.
این بازدید با همراهی امام‌جمعه آرین‌شهر، فرمانده سپاه انصارالرضا(ع)، مدیرکل اطلاعات استان، فرماندار قاین و جمعی از مسئولان و مدیران مرتبط انجام شد. در جریان این بازدید، آخرین وضعیت عملیات خاکی، احداث پل‌ها، تونل‌ها، ایستگاه‌ها، مشکلات پیمانکاران و موانع مربوط به تأمین منابع مالی و مصالح مورد نیاز مورد بررسی قرار گرفت.
فعالیت بیش از 800 دستگاه ماشین‌آلات در مسیر ریلی استان
میرمحمد مودی، مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی نیز با اشاره به روند اجرای پروژه راه‌آهن استان اظهار کرد: در حال حاضر بیش از 800 دستگاه ماشین‌آلات سنگین و حدود 2 هزار نیروی انسانی در طول مسیر 432 کیلومتری راه‌آهن در محدوده استان خراسان جنوبی مشغول فعالیت هستند.
وی با اشاره به بازدیدهای مستمر از قطعات مختلف پروژه افزود: پیمانکاران در جبهه‌های کاری مختلف فعال هستند و عملیات خاک‌برداری، خاک‌ریزی، احداث ابنیه فنی، اجرای پل‌ها و حفاری تونل‌ها با جدیت دنبال می‌شود.
مودی همچنین از تخصیص حدود 7.5 همت اعتبار از ابتدای دولت چهاردهم خبر داد و گفت: از محل مصوبات سفر ریاست‌جمهوری، حدود 3.5 همت اعتبار در سال جاری به این پروژه اختصاص یافته است.
وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای پرداخت مطالبات پیمانکاران تصریح کرد: با پیگیری‌های وزارت راه و شهرسازی، شرکت مجری، استاندار و نمایندگان استان، تأمین نقدینگی پیمانکاران در دستور کار قرار گرفته و پیش‌بینی می‌شود بیش از 90 درصد مطالبات آنان پرداخت شود.
قطعات مختلف با پیشرفت‌های متفاوت؛ از تونل 95 درصدی تا عملیات خاکی
بررسی وضعیت قطعات مختلف پروژه نشان می‌دهد میزان پیشرفت اجرایی در بخش‌های مختلف متناسب با زمان آغاز قرارداد، شرایط جغرافیایی و محدودیت‌های اجرایی متفاوت است. در قطعه 19، به گفته مسئول اجرایی این قطعه، یکی از تونل‌ها به پیشرفت فیزیکی حدود 95 درصد رسیده و در دو تونل دیگر نیز عملیات حفاری با وجود برخورد با لایه‌های سنگی ادامه دارد. همچنین عملیات اجرایی پنج دستگاه پل خاص در این قطعه آغاز شده و برای یکی از این سازه‌ها حدود 900 تن آرماتور و 12 هزار مترمکعب بتن پیش‌بینی شده است. در بخش عملیات خاکی این قطعه نیز از مجموع حدود یک میلیون و 300 هزار مترمکعب عملیات پیش‌بینی‌شده، تاکنون حدود 850 هزار مترمکعب اجرا شده است.
در قطعه 20 نیز سجاد عبداللهی، سرپرست نظارت این قطعه، از پیشرفت فیزیکی حدود 33 درصدی کل پروژه خبر داده و اعلام کرده است که عملیات خاکی به پیشرفت 45 درصدی و بخش فنی به پیشرفت حدود 37 درصدی رسیده است.
وی همچنین از انجام توافق با حدود 70 درصد مالکان در طول مسیر این قطعه خبر داده و گفته است تاکنون حدود 60 میلیارد تومان به مالکان پرداخت شده و حدود 70 میلیارد تومان دیگر از مطالبات آنان باقی مانده است.
در قطعه 17 نیز حمید شبانیان، سرپرست این قطعه، پیشرفت فیزیکی عملیات را حدود 10 درصد اعلام کرده و کمبود آب، نبود منابع مناسب مصالح خاکی، معارضان اراضی کشاورزی و افزایش هزینه‌های ماشین‌آلات را از مهمترین مشکلات اجرای پروژه دانسته است.
از اشتغال 2100 نفر تا ضرورت پرداخت به‌موقع حقوق کارگران
یکی از آثار مهم اجرای این پروژه در کنار توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ایجاد فرصت‌های شغلی در مناطق مختلف استان است. هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، با اشاره به فعالیت بیش از 2 هزار و 100 نفر در بخش‌های مختلف پروژه گفت: این تعداد نیروی انسانی به معنای تأمین معیشت بیش از 2 هزار خانوار در استان است و اشتغال ایجادشده از این محل اهمیت زیادی دارد.
وی پرداخت به‌موقع حقوق کارگران و کارکنان را از اولویت‌های اصلی مدیریت استان دانست و افزود: تأکید ما این است که حقوق عوامل اجرایی به‌روز پرداخت شود و مطالبات کارگران در هیچ شرایطی نادیده گرفته نشود. البته برخی پیمانکاران به دلیل تأخیر در دریافت مطالبات خود با محدودیت نقدینگی مواجه هستند؛ موضوعی که می‌تواند بر تأمین مصالح، تجهیز کارگاه‌ها و سرعت فعالیت ماشین‌آلات تأثیر بگذارد.
کمبود آب، مصالح و معارضان؛ موانع پیش روی پیمانکاران
در کنار تأمین منابع مالی، بررسی وضعیت قطعات مختلف نشان می‌دهد مشکلات اجرایی و محیطی نیز از عوامل تأثیرگذار بر سرعت اجرای پروژه هستند. کمبود منابع آب در برخی محدوده‌ها، نبود معادن و منابع قرضه مناسب برای تأمین مصالح خاکی، افزایش هزینه‌های تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات و مشکلات مربوط به تملک اراضی کشاورزی از جمله موانعی است که پیمانکاران با آن مواجه هستند. در برخی قطعات نیز تأمین سوخت و مصالح مورد نیاز برای اجرای پل‌های خاص و عملیات لاینینگ تونل‌ها به نقدینگی بیشتری نیاز دارد.
استاندار خراسان جنوبی در جریان بازدیدها با اشاره به ضرورت همکاری دستگاه‌های اجرایی گفت: دستگاه‌هایی همچون محیط زیست، منابع طبیعی و شرکت آب منطقه‌ای باید در چارچوب مسئولیت‌های خود برای رفع موانع پروژه همکاری کنند.
وی همچنین با قدردانی از همراهی مردم استان در زمینه تملک اراضی تأکید کرد: حقوق مالکان باید به‌طور کامل و در زمان مناسب پرداخت شود تا عملیات اجرایی با کمترین مشکل ادامه پیدا کند.
زیرساخت‌های تجهیز کارگاه پس از پایان پروژه تخریب نمی‌شوند
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در بازدید استاندار، نحوه استفاده از امکانات و زیرساخت‌هایی بود که پیمانکاران برای تجهیز کارگاه‌های خود احداث کرده‌اند. هاشمی با اشاره به هزینه‌های قابل توجه ایجاد سوله‌ها، ساختمان‌ها و امکانات پشتیبانی کارگاه‌ها گفت: پس از پایان عملیات اجرایی هر قطعه نباید این زیرساخت‌ها تخریب و بلااستفاده شوند.
وی افزود: تأکید کرده‌ایم فضاها و امکانات ایجادشده پس از پایان پروژه در اختیار اداره کل و دستگاه‌های مربوطه قرار گیرد تا با برنامه‌ریزی مناسب برای مصارف عمومی و اجرایی مورد استفاده قرار گیرند.
استاندار خراسان جنوبی با اشاره به امکانات ایجادشده در حاشیه شهر آرین‌شهر خاطرنشان کرد: سوله‌ها، ساختمان‌ها و تجهیزات موجود می‌توانند پس از پایان عملیات، در اختیار مجموعه‌های مرتبط از جمله شهرداری قرار گیرند تا از این ظرفیت‌ها به نحو مطلوب استفاده شود.
راه‌آهن خراسان جنوبی؛ از مطالبه چند دهه‌ای تا ضرورت تکمیل عملیات اجرایی
اکنون پس از سال‌ها پیگیری، تشکیل کنسرسیوم، واگذاری قطعات به پیمانکاران و تزریق منابع مالی، پروژه راه‌آهن شرق کشور در مرحله‌ای قرار گرفته که تداوم آن بیش از هر زمان دیگری به تأمین منظم اعتبارات، پشتیبانی از پیمانکاران و رفع موانع اجرایی وابسته است. اگرچه پیشرفت بیش از 40 درصدی پروژه در محدوده استان و فعالیت صدها دستگاه ماشین‌آلات نشان‌دهنده استمرار عملیات اجرایی است، اما اختلاف سطح پیشرفت قطعات و مشکلات تأمین منابع مالی نشان می‌دهد برای رسیدن به مراحل پایانی کار، برنامه‌ریزی دقیق و نظارت مستمر ضروری است.
از سوی دیگر، هدف‌گذاری برای افزایش جبهه‌های کاری، پرداخت مطالبات پیمانکاران، تعیین تکلیف اراضی معارض و تأمین آب و مصالح مورد نیاز می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در سرعت اجرای این طرح داشته باشد. راه‌آهن زاهدان ـ بیرجند ـ مشهد صرفاً یک پروژه عمرانی نیست؛ این طرح بخشی از آینده اقتصادی و ترانزیتی شرق کشور را رقم می‌زند و تکمیل آن می‌تواند خراسان جنوبی را از بن‌بست ارتباط ریلی خارج کرده و زمینه اتصال این استان به شبکه سراسری حمل‌ونقل و کریدورهای بین‌المللی را فراهم کند.
اکنون انتظار مردم استان این است که اعتبارات پیش‌بینی‌شده در زمان مناسب به پروژه تزریق شود و وعده‌های داده‌شده در زمینه تأمین منابع مالی و رفع موانع اجرایی، در میدان عمل به نتیجه برسد.
انتهای پیام/