به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، با حذف ارز ترجیحی و تبدیل کالابرگ الکترونیک به ستون اصلی حمایت معیشتی، حجم و هزینه این سیاست به رقمی بیسابقه رسیده است. دولت ماهانه متعهد به تأمین بیش از 70 هزار میلیارد تومان کالای اساسی برای جمعیت ایران است.
این رقم، نه تنها یک بار مالی سنگین بر دوش بودجه عمومی وارد میکند، بلکه از نظر منطق تأمین و تدارکات نیز در بلندمدت با چالشهای جدی روبروست. تجربه تاریخی و محدودیتهای تولید داخلی و واردات نشان میدهد که تضمین پایداری و کیفیت این حجم از عرضه ماهانه کالاهای اساسی، عملاً در گرو شرایط متغیر ارزی، اقلیمی و بینالمللی است و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین میتواند مسیر کالابرگ را با چالش مواجه کند.
از سبد محدود کالابرگ به انتخاب گستردهتر برای کاهش ریسک و افزایش رضایت
در چنین شرایطی، تداوم سیاست محدود به 11 قلم کالای خاص، که البته در مدل دوم به 9 قلم محدود میشود، نهتنها مطالبه مردم برای حق انتخاب را نادیده میگیرد، بلکه یک ریسک استراتژیک برای ثبات سیاستهای حمایتی محسوب میشود. راهکار عملی و کارآمد برای کاهش این بار سنگین و افزایش پایداری سیستم، باز کردن دامنه انتخاب در چارچوب کالاهای اساسی و ضروری است.
به عبارت دیگر، به جای آنکه دولت متعهد به تأمین دقیق 11 قلم کالا برای همه شود، میتواند امکان استفاده از اعتبار ماهانه یک میلیون تومانی را از میان طیف گستردهتری از کالاهای اساسی تعریفشده (مثلاً 30 تا 50 قلم)، بر اساس نیاز واقعی فراهم کند.
مزایای کلیدی گسترش سبد کالابرگ برای دولت و مردم
مهم ترین مزیت چنین طرحی کاهش فشار تأمین متمرکز خواهد بود به این معنا که دولت دیگر مجبور نیست برای همه افراد، دقیقاً همان 11کالای ثابت را در مقادیر مشخص فراهم کند. این امر از بار لجستیکی، انبارداری و توزیع متمرکز میکاهد و احتمال کمبود در تدارکات را کاهش میدهد.
در عین حال ریسک توزیع نیز کاهش پیدا میکند. با متنوعشدن سبد خرید مردم، تقاضا روی کل کالاهای اساسی پخش میشود. اگر در تأمین یک کالا (مثلاً روغن) اختلالی پیش آید، فشار متمرکز بر آن یک قلم نخواهد بود و خانوارها میتوانند جایگزینهای دیگری را از سبد گستردهتر انتخاب کنند.
اجتناب از هدررفت منابع؛ همسویی یارانه با الگوی مصرف واقعی خانوارها
همانطور که نظرسنجیها نشان میدهد، بسیاری از خانوارها (بهویژه در مناطق روستایی یا با سبک زندگی متفاوت) همه آن 11 قلم را نیاز ندارند. اجبار به خرید آنها سبب هدررفت پنهان منابع میشود. با آزادی انتخاب، هر خانواده بر اساس الگوی مصرف واقعی خود خرید میکند و یارانه به صورت مؤثرتری به حمایت از سبد معیشتی آنان تبدیل میشود.
این مدل، لزوماً به معنای افزایش هزینه کل نیست. بلکه تخصیص بودجه 70 هزار میلیارد تومانی را منعطفتر و کارآمدتر میکند. پول همان پول است، اما حالا به جای هزینه شدن روی اقلامی که ممکن است به زحمت تأمین شوند یا مورد نیاز نباشند، صرف خرید اقلام اساسی واقعاً مورد تقاضا میشود.
دولت احتمال اضافه شدن پوشک و باز شدن کامل سبد کالابرگ را بررسی میکند
به نظر میرسد که این مسیر نیز مورد توجه دولت قرار گرفته است چرا که براساس اعلام سخنگوی دولت، این احتمال وجود دارد تا کالاهای دیگری نیز به سبد کالابرگ اضافه شوند و اولین کاندیدای آن نیز پوشک است.
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت از بررسی تغییرات جدید در طرح کالابرگ خبر داد و گفته است که احتمال اضافه شدن پوشک به اقلام کالابرگ برای خانواده هایی که کودک دارند وجود دارد، هرچند این موضوع هنوز نهایی نشده است.
همچنین امکان باز شدن کلی سبد کالابرگ نیز در دست بررسی قرار دارد این تصمیم می تواند به بهبود معیشت خانوارها و افزایش قدرت انتخاب آنها کمک کند.
گسترش سبد کالابرگ؛ یک ضرورت فنی برای پایداری حمایتهای اجتماعی
ادامه سیاست فعلی با رقم 70 هزار میلیارد تومان در ماه، غیرپایدار و پرریسک است. گسترش سبد کالابرگ به طیفی از کالاهای اساسی و دادن حق انتخاب به مردم، راهکاری است که هم فشار مالی و اجرایی بر دولت را کاهش میدهد، هم رضایت و مشارکت مردم را افزایش میدهد و هم سیستم را در برابر شوکهای تأمینی مقاومتر میکند.
این تغییر، نه یک امتیاز فرعی، بلکه یک ضرورت فنی و اجتماعی برای تضمین تداوم حمایت از اقشار آسیبپذیر در بلندمدت است.
انتهای پیام/