به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دیدار اخیر «آلن سیمونیان»، رئیس مجلس ملی ارمنستان با «سرگئی لاوروف»، وزیر امور خارجه روسیه، در فضایی به دور از عرفهای معمول دیپلماتیک و با مکالماتی ناخوشایند همراه بود. رئیس دستگاه دیپلماسی روسیه در ابتدا ارمنستان را «متحد و شریک استراتژیک» خواند، اما بلافاصله با لحنی آکنده از نارضایتی آشکار، به مجموعهای از بیانیههای اخیر مقامات ارمنی که روابط با روسیه را هدف قرار داده بود، تاخت.
به طور خاص، لاوروف درخواستهای ایروان از اتحادیه اروپا برای «محافظت از کشور در برابر مداخله خارجی» در آستانه انتخابات را که اشارهای غیرمستقیم به روسیه دارد، از دیدگاه مسکو «تحریکآمیز» توصیف کرد.
علاوه بر این، وزیر خارجه روسیه با لحنی کنایهآمیز خاطرنشان کرد که برای طرف روسی شنیدن سخنانی درباره «تهدیدات افسانهای از جانب شمال» عجیب و غیرقابلقبول است.
در مقابل، آلن سیمونیان تلاش کرد تا فضا را تلطیف کند و با بیان اینکه در ارمنستان درک روسیه به عنوان دشمن وجود ندارد و نخواهد داشت، چنین رویکردی را با توجه به روابط موجود نادرست خواند. با این حال، وی اذعان کرد که ایروان همچنان سوالات جدی از سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) دارد که تاکنون بیپاسخ ماندهاند.
هراس مسکو از حذف شدن از معادلات قفقاز
اما در محافل سیاسی ارمنستان و سایر کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا درباره این لفاظیها چه میاندیشند؟
«ساموئل ملیکستیان»، کارشناس مرکز مطالعات سیاست امنیتی و عضو هیئت ابتکار «پل صلح»، معتقد است که نکته کلیدی در این میان، فضای حاکم بر این دیدار است که از تنش فزاینده و نارضایتی طرف روسی از تحولات منطقه، به ویژه پروژه «TRIPP» (مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی) نشأت میگیرد؛ چرا که روسیه عملاً از این پروژه کنار گذاشته شده است.
در این زمینه باید به اظهارات ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه و الکسی اوورچوک، معاون نخستوزیر این کشور اشاره کرد که بارها بر لزوم در نظر گرفتن منافع و مشارکت روسیه در این پروژه تأکید کردهاند. علاوه بر این، تشدید روابط ارمنستان و آمریکا و پیوندهای رو به رشد ایروان با اتحادیه اروپا، نگرانی جدی مسکو را برانگیخته است.
ملیکستیان میگوید: «یکی دیگر از مسائل مشکلساز برای روسیه، انتخابات پیش رو در ارمنستان است. طرف روسی تلاش میکند با روشهای مختلف مواضع خود را تقویت کند تا بر نتایج انتخابات تأثیر بگذارد و نفوذ خود را در منطقه حفظ کند. مسکو روندهای توسعه در دولت ارمنستان را خطرناک میبیند و به مقامات این کشور اعتماد ندارد. تحلیل نشریات رسانههای نزدیک به کرملین، مانند مقاله انتقادی اخیر "مسکووسکی کومسومولتس" درباره عدم مشارکت روسیه در پروژه TRIPP و مشکلات روابط با ایروان، موید این ادعاست.»
به گفته این کارشناس، در جریان مذاکرات اخیر، سیاستهای به اصطلاح غربگرایانه مقامات ارمنی، تقابل با کلیسای ارمنی و آنچه مسکو تعقیب سیاسی «ساموئل کاراپتیان» (تجار روس که اکنون در ایروان بازداشت است) مینامد، مورد انتقاد شدید قرار گرفت. سوالات تند والنتینا ماتوینکو، رئیس شورای فدراسیون روسیه از سیمونیان نیز در همین راستا قابل ارزیابی است.
سیاست چماق و هویج کرملین
ملیکستیان با اشاره به برگزاری تجمعاتی در شهرهای مختلف روسیه علیه دولت ارمنستان، تأکید کرد که مقامات روس تلاش دارند ارامنه ساکن روسیه را علیه ایروان بسیج کنند.
وی افزود: «روسیه در این مرحله سعی دارد با سیاست "چماق و هویج" با ایروان کار کند. از یک سو، اوورچوک با زبانی دیپلماتیک از مزایای عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا سخن میگوید (هویج) و به نرمی نسبت به گرایش به غرب هشدار میدهد. اما جناح دیگری نیز وجود دارد که با لحنی تندتر بر تهدیدات ادعایی از جانب جمهوری آذربایجان و ترکیه تأکید میکند تا با ترساندن رأیدهندگان ارمنی، آنها را از حمایت از روند صلح با باکو بازدارد.»
وی تصریح کرد: «واقعیت این است که عادیسازی روابط به معنای از دست رفتن بسیاری از اهرمهای فشار روسیه در قفقاز جنوبی است. درگیری ارمنستان و جمهوری آذربایجان و بسته بودن مرزهای ترکیه، دلایل اصلی معماری امنیتی دهه 90 بود که وابستگی شدید منطقه به روسیه را تضمین میکرد.»
پایان دوران میانجیگری انحصاری روسیه
از سوی دیگر، «فرهاد کاسنوف»، رئیس مرکز تحقیقاتی A+Analytics و کارشناس سیاسی قزاق، بر این باور است که عصبانیت مسکو از اقدامات رهبری فعلی ارمنستان منطقی است.
کاسنوف میگوید: «از سال 2020 و پس از جنگ 44 روزه و عملیات ضدتروریستی سپتامبر 2023، رهبری ارمنستان تنها انتخاب درست را به نفع حل مسالمتآمیز مناقشات و حرکت به سوی صلح پایدار انجام داد. برای اولین بار در مدت طولانی، شرایط واقعی برای صلح در قفقاز جنوبی فراهم شده است. جمهوری آذربایجان ممنوعیت ترانزیت کالا به ارمنستان را لغو کرده و قطارهای حامل گندم، از جمله از روسیه، به سمت ارمنستان در حرکتاند.»
به گفته وی، ارمنستان در حال خروج از انزوای اقتصادی است و «حزب صلح» در داخل این کشور در حال قدرت گرفتن است؛ روندی که با توافقات واشنگتن و پروژههایی نظیر «مسیر ترامپ» تقویت میشود.
امنیت در گرو صلح با همسایگان، نه پایگاههای خارجی
کاسنوف در ادامه تحلیل خود خاطرنشان کرد: «برقراری صلح در قفقاز جنوبی، به طور متناقضی باعث آزار رهبری روسیه میشود، زیرا مسکو اهرمهای سنتی خود را از دست میدهد. روسیه پیشتر نقش داور را بازی میکرد و از این طریق منافع سیاسی کسب مینمود، اما اکنون با راهاندازی مسیرهای لجستیکی جدید، از جمله خط آهن از طریق زنگهزور، مشخص میشود که روسیه دیگر یک میانجی ضروری نیست.»
این کارشناس قزاق تأکید کرد: «در این شرایط، سوال ایروان کاملاً منطقی است: "اگر نمیتوانیم از مکانیزم سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) در لحظات بحرانی استفاده کنیم، چه نیازی به آن داریم؟" این پرسش، ضرورت وجود پایگاههای نظامی روسیه در خاک ارمنستان را نیز زیر سوال میبرد.»
وی در پایان نتیجهگیری کرد که طرف ارمنی به طور فزایندهای درک میکند که ضامن اصلی امنیت در قفقاز جنوبی، نه یک حامی خارجی، بلکه سیاست صلحآمیز و به رسمیت شناختن مرزها و روابط سالم با همسایگان است. همین تغییر رویکرد است که ارمنستان را برای بخشی از نخبگان سیاسی روسیه به یک عامل «نامطلوب» تبدیل کرده و لفاظیهای تند مسکو را توضیح میدهد.
انتهای پیام/