به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سفر «جی. دی. ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا و همسرش «اوشا ونس» به ایروان، که قرار بود نمادی از همبستگی واشنگتن با ارمنستان باشد، به یک رسوایی سیاسی و دیپلماتیک تبدیل شده است.
ونس روز سهشنبه با حضور در مجموعه یادمان «سیتسرناکابرد» (Tsitsernakaberd)، به قربانیان وقایع سال 1915 ادای احترام کرد. وی بلافاصله پس از این بازدید، پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» (توئیتر سابق) منتشر کرد که در آن صراحتاً از واژه «نسلکشی» برای توصیف کشتار ارامنه استفاده شده بود. اما این پیام تنها مدت کوتاهی بر روی صفحه او باقی ماند و به سرعت حذف شد؛ اقدامی که خشم افکار عمومی در ارمنستان و انتقاد شدید ناظران سیاسی را برانگیخت.
این رفتار متناقض بار دیگر بحثهای دامنهداری را درباره سیاستهای دوگانه کاخ سفید در قبال تاریخ و متحدان منطقهای خود زنده کرده است. مسئله به رسمیت شناختن کشتار ارامنه به عنوان نسلکشی، از آغاز دور دوم ریاستجمهوری «دونالد ترامپ» به یکی از موضوعات چالشبرانگیز تبدیل شده است.
در صد و دهمین سالگرد این وقایع، نهادهای رسمی آمریکا از به کار بردن واژه «نسلکشی» در بیانیههای خود خودداری کردند؛ رویکردی که بلافاصله توسط رسانهها و گروههای مدافع حقوق ارامنه محکوم شد.
بازی با کلمات؛ از «نسلکشی» تا سکوت
ماجرا از آنجا آغاز شد که ونس ابتدا توئیتی را به اشتراک گذاشت که حاوی عکسهایی از بازدید او از یادمان و استفاده صریح از کلمه ممنوعه «نسلکشی» بود. اما ساعاتی بعد، این پست ناپدید شد.
ونس سپس توئیت دیگری را بازنشر کرد که در ابتدا توسط «تیلور ون کرک»، سخنگوی مطبوعاتیاش منتشر شده بود. در این پیام جدید و «اصلاحشده»، نه تنها خبری از واژه نسلکشی نبود، بلکه هیچ توضیحی درباره ماهیت و زمینه بازدید از این مکان تاریخی ارائه نشده بود.
کاربران شبکههای اجتماعی و خبرنگاران به سرعت متوجه این تغییر موضع آشکار شدند. بسیاری ونس را متهم کردند که برای دلجویی از ترکیه و جلوگیری از تنش با آنکارا در آستانه سفرش به جمهوری آذربایجان، دست به این خودسانسوری زده است.
معاون رئیسجمهور آمریکا در آخرین مصاحبه خود با رسانهها پیش از ترک ایروان به مقصد باکو، با سوالات صریح خبرنگاران مواجه شد. وقتی از او پرسیده شد که چرا از این یادمان بازدید کرده است، ونس تنها به گفتن اینکه آنجا یک «مکان مهم» است بسنده کرد و بار دیگر از به کار بردن واژه «نسلکشی» امتناع ورزید.
سیاست زیگزاگی واشنگتن در قبال تاریخ
این چرخش ناگهانی یادآور طوفان رسانهای است که در سال 2025 و در روز یادبود قربانیان ارمنی به پا شد.
در آن زمان، کاخ سفید در بیانیهای اعلام کرد: «امروز ما یاد "متس یقرن" (Meds Yeghern) را گرامی میداریم و به خاطره آن ارواح شگفتانگیزی که در یکی از بدترین فجایع قرن بیستم رنج بردند، ادای احترام میکنیم.»
در ادامه آن بیانیه آمده بود: «از سال 1915، یک و نیم میلیون ارمنی تبعید شدند و در سالهای پایانی امپراتوری عثمانی به سوی مرگ رانده شدند.»
عبارت ارمنی «متس یقرن» به معنای «جنایت بزرگ»، اصطلاحی است که سیاستمداران آمریکایی اغلب برای فرار از بیان مستقیم کلمه «نسلکشی» و تبعات حقوقی و سیاسی آن استفاده میکنند. این در حالی است که در سال 2021، «جو بایدن»، رئیسجمهور سابق آمریکا، نخستین رئیسجمهور این کشور بود که رسماً از واژه نسلکشی برای توصیف این وقایع استفاده کرد. پیش از او، باراک اوباما نیز قبل از رسیدن به قدرت از این واژه استفاده کرده بود، اما پس از ورود به کاخ سفید، وعدههای خود را فراموش کرد و به استفاده از همان عبارت «متس یقرن» بازگشت.
اولویتهای ژئوپلیتیک بر وقایع تاریخی
رویکرد دولت ترامپ حتی با مصوبات نهادهای قانونگذاری آمریکا نیز در تضاد است. شناسایی رسمی نسلکشی توسط بایدن پس از آن صورت گرفت که مجلس سنا و مجلس نمایندگان در سال 2019 و در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، قطعنامههایی را در این زمینه تصویب کرده بودند.
با این حال، پس از رای سنا در آن زمان، وزارت خارجه دولت ترامپ بیانیهای صادر کرد و گفت که موضع دولت در این باره «تغییر نکرده است» و این کشتارها را صرفاً «یکی از بدترین قساوتهای جمعی» نامید.
جیمز هویت، سخنگوی وقت شورای امنیت ملی آمریکا، در پاسخ به اینکه چرا این واژه حذف شده است، مدعی شد: «این رویدادهای وحشتناک یکی از بدترین قساوتهای قرن بیستم بودند. به همین دلیل است که دولت آمریکا اذعان میکند که 1.5 میلیون ارمنی قومی در روزهای پایانی امپراتوری عثمانی تبعید، قتلعام یا به سوی مرگ رانده شدند.»
تحلیلگران معتقدند رفتار جی. دی. ونس در ایروان نشاندهنده اولویت قطعی منافع ژئوپلیتیک بر ارزشهای ادعایی حقوق بشری در سیاست خارجی آمریکا است.
سفر ونس به جمهوری آذربایجان بلافاصله پس از ارمنستان و نیاز واشنگتن به همکاری باکو و آنکارا برای پیشبرد پروژههایی نظیر «مسیر ترامپ» (TRIPP)، معاون رئیسجمهور را وادار کرد تا حتی توئیت شخصی خود را سانسور کند؛ اقدامی که نشان میدهد واشنگتن همچنان تاریخ را به عنوان ابزاری برای معاملههای سیاسی میبیند.
انتهای پیام/