حنیف غفاری، کارشناس و تحلیلگر مسائل سیاسی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در قزوین با گرامیداشت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، به تبیین ماهیت انقلاب اسلامی و بررسی ابعاد مذاکرات اخیر مسقط پرداخت و اظهار کرد: انقلاب اسلامی ایران از بدو شکلگیری تاکنون، پدیدهای منحصربهفرد در معادلات بینالمللی بوده و بسیاری از نظریهپردازان و استراتژیستهای غربی نیز اذعان کردهاند که این انقلاب قابل مقایسه با دیگر انقلابهای جهان نیست.
ماهیت فرامادی انقلاب اسلامی و راز ماندگاری آن
وی افزود: در سال 1357 زمانی که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، اتاقهای فکر غربی تلاش کردند علل شکلگیری این حرکت عظیم مردمی را تحلیل کنند، اما در نهایت به این جمعبندی رسیدند که عناصر معنوی و فرامادی همچون فرهنگ عاشورا، مفهوم شهادت، مهدویت و پیوند عمیق مردم با رهبری دینی، نقشی اساسی در پیروزی انقلاب داشته است؛ مؤلفههایی که اساساً در محاسبات مادیگرایانه قابل سنجش و پیشبینی نبود.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: امروز پس از گذشت 47 سال، همان علل مُحدثه انقلاب، علل مُبقیه آن نیز هستند. یعنی همان مؤلفههای معنوی که موجب شکلگیری انقلاب شدند، ضامن بقای آن نیز بودهاند. قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران صرفاً در تجهیزات و امکانات خلاصه نمیشود، بلکه بخش مهمی از آن در اراده مردم و در نگاه راهبردی امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب نسبت به نقش مردم نهفته است.
غفاری ادامه داد: ما با سه سطح از قدرت مواجه هستیم؛ قدرت سخت، قدرت نرم و قدرت اغنایی. قدرت نرم ما همان سرمایه اجتماعی، گفتمان انقلاب و نفوذ معنوی آن در منطقه و جهان است و قدرت سخت ما نیز در حوزههای دفاعی، موشکی و بازدارندگی متجلی میشود. این دو در هم تنیدهاند و مکمل یکدیگرند.
ریشههای شکلگیری مذاکرات مسقط
وی در ادامه با اشاره به روند شکلگیری مذاکرات مسقط گفت: مبدا این مذاکرات به حدود پنج ماه قبل بازمیگردد؛ زمانی که پس از حمله به برخی تأسیسات هستهای ایران در جریان جنگ 12 روزه، جمهوری اسلامی ایران سطح همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را محدود کرد و اجازه دسترسی به برخی مراکز از جمله نطنز و فردو را نداد.
غفاری افزود: در همان مقطع، وزیر امور خارجه فرانسه پیامی به ایران منتقل کرد مبنی بر اینکه اگر تهران اجازه دسترسی بازرسان آژانس را بدهد، از فعالسازی مکانیزم ماشه جلوگیری خواهد شد. در ادامه، گفتوگوهایی میان ایران و آژانس انجام شد و حتی سندی موسوم به «تفاهم قاهره» نیز مطرح شد، اما این تفاهم هرگز نهایی و اجرایی نشد؛ چراکه طرفهای غربی در ادامه مسیر زیر تعهدات خود زدند و خواستههای جدیدی مطرح کردند.
به گفته وی، یکی از مطالبات اصلی طرف مقابل، تعیین تکلیف حدود 470 کیلوگرم اورانیوم غنیشده 60 درصدی ایران بود. همچنین بحث محدودسازی توان موشکی و پذیرش بازرسیهای فرازمانی و فرامکانی نیز به عنوان شروط جدید مطرح شد؛ شروطی که به گفته این کارشناس، عملاً فراتر از چارچوبهای حقوقی بینالمللی و ناقض حقوق مسلم ایران بود.
خط قرمزهای ایران در مذاکرات اخیر
کارشناس مسائل سیاسی در ادامه با تشریح ابعاد مذاکرات مسقط اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران از ابتدا تأکید داشت که مذاکرات صرفاً در چارچوب موضوع هستهای و بهصورت غیرمستقیم انجام شود. انتخاب مسقط نیز در امتداد مذاکرات پیشین و با هدف جلوگیری از تعریف دستورکار جدید از سوی آمریکا صورت گرفت.
وی افزود: در جریان مذاکرات، سه مطالبه اصلی از سوی نماینده آمریکا مطرح شد؛ نخست، پذیرش غنیسازی صفر درصدی در خاک ایران؛ دوم، انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از کشور؛ و سوم، پذیرش بازرسیهای گسترده و نامحدود آژانس.
غفاری تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران با غنیسازی صفر درصدی مخالفت صریح کرد، چراکه حق غنیسازی طبق ماده چهارم معاهده NPT یک حق ذاتی برای کشورهاست. همچنین ایران اعلام کرد که ذخایر اورانیوم خود را از کشور خارج نخواهد کرد، بلکه در صورت لزوم آن را اکسید کرده و در مصارف صلحآمیز داخلی استفاده میکند.
وی تأکید کرد: در خصوص بازرسیها نیز موضع ایران روشن بود؛ تا زمانی که توافقی تضمینشده حاصل نشود، دسترسیهای جدیدی اعطا نخواهد شد. تضمین با تعهد متفاوت است. تجربه خروج آمریکا از برجام نشان داد که صرف امضای یک سند کافی نیست و باید سازوکارهای عملی برای اجرای تعهدات وجود داشته باشد.
نقش بازیگران خارجی و تحرکات منطقهای
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به تحرکات همزمان برخی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای گفت: کشورهای اروپایی بهویژه فرانسه تلاش دارند موضوع موشکی را وارد مذاکرات کنند، اما ایران این موضوع را خط قرمز خود میداند. همچنین رژیم صهیونیستی با نگرانی تحولات را دنبال میکند و تلاش دارد از طریق رایزنی با آمریکا بر روند مذاکرات اثر بگذارد.
وی افزود: برخی کشورهای عربی منطقه نیز در وضعیت دوگانهای قرار دارند؛ از یک سو نگران گسترش جنگ احتمالی هستند و از سوی دیگر نسبت به توافقی که موقعیت ایران را تثبیت کند، دغدغه دارند. به همین دلیل شاهد مواضع متناقض از سوی برخی از این کشورها هستیم.
غفاری همچنین به رونمایی از موشک خرمشهر 4 همزمان با مذاکرات اشاره کرد و گفت: این اقدام حامل پیام روشن بازدارندگی بود. جمهوری اسلامی ایران مذاکره را از موضع ضعف دنبال نمیکند، بلکه با دست بر ماشه و با اتکا به قدرت سخت وارد گفتوگو شده است.
پیوند قدرت سخت و نرم در معادلات آینده
وی در جمعبندی سخنان خود تصریح کرد: آنچه امروز در پرونده هستهای و مذاکرات مسقط مشاهده میکنیم، جلوهای از پیوند قدرت نرم و سخت جمهوری اسلامی ایران است. قدرت نرم ما در انسجام ملی، مشروعیت مردمی و گفتمان انقلاب متجلی است و قدرت سخت ما در توان دفاعی و بازدارندگی منطقهای نمود دارد.
غفاری خاطرنشان کرد: شورای عالی امنیت ملی به عنوان نهاد راهبردی، مدیریت کلان مذاکرات را برعهده دارد و وزارت امور خارجه مجری این سیاستهاست. رویکرد کلی نظام بر پایه بدبینی واقعبینانه نسبت به طرف مقابل و پرهیز از خوشبینی سادهانگارانه استوار است.
این کارشناس مسائل سیاسی در پایان گفت: انقلاب اسلامی ایران با اتکا به مردم، رهبری حکیمانه و ترکیب هوشمندانه قدرت نرم و سخت توانسته 47 سال در برابر فشارها ایستادگی کند. در شرایط کنونی نیز هرگونه توافق یا عدم توافق، تابعی از منافع ملی و عزت کشور خواهد بود و مسیر آینده نیز با همین منطق دنبال میشود.
انتهای پیام/