به گزارش خبرگزاری تسنیم از ورامین، در هفتههای اخیر، اظهارات برخی مقامات سیاسی ایالات متحده درباره پدیدههای ناشناخته و انتشار اسناد مرتبط، بار دیگر موضوع موجودات غیرقابل رؤیت و پدیدههای توضیحناپذیر را به صدر اخبار بازگردانده است. این طرح رسانهای، صرفاً یک کنجکاوی علمی یا امنیتی نیست، بلکه در لایههای عمیقتر خود میتواند حامل پیامها و کارکردهای فرهنگی، سیاسی و حتی اعتقادی باشد.
در سنت دینی اسلام، اصل وجود موجودات نامرئی نه امری تازه و نه موضوعی حاشیهای است. قرآن کریم به صراحت از ملائکه، جن و شیاطین سخن گفته و نقشآفرینی آنان را در چارچوب اراده الهی تبیین کرده است. در آیه چهلم سوره توبه، سخن از سپاهیانی نامرئی به میان میآید که در یاری پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله مأمور میشوند؛ حقیقتی که نشان میدهد عالم هستی منحصر در محسوسات نیست.
همچنین در سوره انعام به تأثیرگذاری شیاطین بر اولیای خود اشاره شده است؛ جریانی که در برابر حق صفآرایی میکند و میکوشد با القائات و جدال مسیر هدایت را منحرف سازد. این آیات تصویری دوگانه از جبهه خیر و شر در عالم ارائه میدهد که بخشی از آن در ساحت نادیدنی جریان دارد.
با این پیشزمینه طرح گسترده موضوع موجودات فضایی در رسانههای غربی، میتواند صرفاً یک پروژه علمی برای شناخت ناشناختههای کیهان باشد؛ اما از زاویهای دیگر میتوان آن را در چارچوب مدیریت افکار عمومی نیز تحلیل کرد. تاریخ نشان داده است که قدرتهای رسانهای گاه با برجستهسازی برخی مفاهیم، ذهن جامعه را از مسائل اساسیتر منحرف میکنند یا برای تحولات آینده، زمینهسازی روانی انجام میدهند.
از منظر الهیاتی تفاوت مهمی میان مفهوم قرآنی موجودات نامرئی و روایتهای رایج درباره موجودات فضایی وجود دارد. در نگاه دینی، این موجودات در منظومهای معنادار و تحت حاکمیت مطلق الهی تعریف میشوند؛ حال آن که در برخی روایتهای رسانهای، نوعی ابهام، ترس یا حتی اسطورهسازی جایگزین چارچوب عقلانی و توحیدی میشود.
نکته قابل تأمل آن است که در دهههای گذشته هرگونه سخن از موجودات نامرئی در فضای علمی غرب غالباً با برچسب خرافه طرد میشد، اما امروز همان فضا با ادبیاتی تازه از پدیدههای ناشناخته سخن میگوید. این تغییر رویکرد خود نیازمند تحلیل است؛ آیا با کشفهای جدید علمی روبهرو هستیم یا با بازتعریف مفاهیم در بستر رسانه و سیاست.
از سوی دیگر نباید هر پدیده ناشناختهای را بیدرنگ در قالب مفاهیم دینی تفسیر کرد. احتیاط علمی و پرهیز از شتابزدگی، اقتضا میکند که میان دادههای تجربی و گزارههای اعتقادی تمایز قائل شویم. دین وجود عوالم غیب را تأیید میکند، اما همزمان انسان را به تعقل، تحقیق و پرهیز از گمان بیپایه فرا میخواند.
در چارچوب نبرد حق و باطل که قرآن کریم ترسیم میکند، ابزارهای این تقابل همواره متناسب با زمان تغییر مییابد. اگر در گذشته بتهای سنگی نماد انحراف بودند، امروز ممکن است اسطورههای رسانهای یا روایتهای مهندسیشده، کارکردی مشابه پیدا کنند. از این منظر هر موج خبری گسترده میتواند بخشی از یک جنگ روایتها باشد.
همچنین باید توجه داشت که جامعه امروز در عصر تصویر و سرعت زندگی میکند؛ عصری که مرز میان واقعیت و بازنمایی رسانهای گاه کمرنگ میشود. در چنین فضایی، طرح موضوعات رازآلود میتواند هم کارکرد سرگرمی داشته باشد و هم زمینهساز شکلگیری گفتمانهای جدید سیاسی و امنیتی شود.
برای جامعهای که به نصوص قرآنی باور دارد، اصل وجود موجودات نامرئی نه شگفتآور است و نه تهدیدکننده؛ بلکه بخشی از نظام آفرینش الهی محسوب میشود. آنچه اهمیت دارد، حفظ چارچوب توحیدی در تحلیل رویدادها و پرهیز از افتادن در دام هیجانزدگی یا سادهانگاری است.
بنابراین پرداختن به اظهارات اخیر درباره موجودات ناشناخته، زمانی سودمند خواهد بود که در سه سطح همزمان انجام شود؛ تحلیل علمی دقیق، واکاوی رسانهای و بازخوانی الهیاتی. حذف هر یک از این سطوح، تصویر را ناقص میکند و زمینه سوءبرداشت را فراهم میآورد.
در نهایت، عالم هستی گستردهتر از ادراک محدود انسان است و قرآن کریم نیز بر وجود عوالم غیب تأکید دارد؛ اما بهرهبرداری سیاسی یا رسانهای از این حقیقت، موضوعی جداگانه است که نیازمند هوشیاری و بصیرت است. آنچه برای جامعه مؤمن اهمیت دارد، تثبیت ایمان بر پایه عقلانیت و مواجهه سنجیده با روایتهایی است که هر از گاه در سپهر رسانهای جهان برجسته میشود.
یادداشت: حجتالاسلام مهدی حسنی، امام جمعه موقت ورامین
انتهای پیام/