به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرمآباد، دره خرمآباد فقط یک جغرافیا نیست؛ لایهلایهی زمان است. در این دره، خاک حافظه دارد، سنگها روایت میکنند و رود، تاریخ را در امتداد خود حمل میکند.
هر استقرار، هر سفال شکسته، هر تکه خاکِ پخته، نشانی از عبور انسان است از غار به روستا، از سنگ به فلز، از بقا به ساختن. اکنون، پس از دههها دادههای خام، مقالهای علمی در تازهترین شماره مجله موزه ملی ایران منتشر شده که دورههای مسوسنگی و مفرغ در این دره را بازخوانی میکند.
این پژوهش بهگفته عطا حسنپور، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان، با تمرکز بر دورههای مسوسنگی و مفرغ در دره خرمآباد، خلأیی چند دههای را در ادبیات علمی منطقه پوشش میدهد.
مطالعات پیشین در دره خرمآباد عمدتاً بر دوره پارینهسنگی تمرکز داشت؛ دورانی که حضور نئاندرتالها و انسان هوشمند در غارهای منطقه را مستند میکرد.
اما پس از آن، تصویری گسسته از ادوار مسوسنگی و مفرغ وجود داشت؛ گویی تاریخ در میانه راه، فصلهایی نانوشته باقی گذاشته بود.
مقاله منتشرشده با عنوان «دورههای مس و سنگی و مفرغ در دره خرمآباد: بازخوانی مجموعههای سفالی پژوهشهای برمن و هُل در دهههای 1960 و 1970» دقیقاً بر همین گسست تمرکز دارد.
این پژوهش بهگفته حسنپور بر دو مجموعه شاخص تکیه دارد: بررسیهای میدانی جودیت برمن در سال 1357 که به شناسایی 15 محوطه پیشازتاریخی در دره انجامید و سفالهای بهدستآمده از کاوش فرانک هُل در غار قمری در اوایل دهه 1340 که به بازه زمانی اواخر مسوسنگی جدید تا عصر مفرغ تعلق دارند.
اهمیت این دادهها در آن است که امکان ترسیم یک توالی فرهنگی نسبتاً پیوسته را فراهم میکنند؛ از استقرارهای ابتدایی تا شکلگیری جوامعی با ساختار پیچیدهتر.
تغییر در تکنیک ساخت سفال، ترکیب خمیره، شیوه پخت و الگوهای تزئینی، تنها تحولات هنری نیستند؛ بازتابی از تحول اجتماعی، اقتصادی و حتی شبکههای تبادل منطقهایاند.
جایگاه جغرافیایی دره خرمآباد، آن را به پلی میان دشتهای خوزستان و فلات مرکزی ایران تبدیل کردهاست؛ دو حوزهای که در پیشازتاریخ دارای سنتهای مادی متفاوت بودهاند.
رودخانه خرمرود، ستون زیستمحیطی این دره، امکان کشاورزی، دامداری و استقرار پایدار را فراهم کردهاست. بنابراین، شکلگیری فرهنگهای مسوسنگی و مفرغ در این بستر، نتیجه تعامل همزمان محیط، جغرافیا و تحولات فناورانه بودهاست.
مجموعه سفالهای مورد بررسی، سالها در مخزن موزه ملی ایران نگهداری میشدند. انتشار این مقاله حاصل همکاری نهادی و اخذ مجوزهای رسمی برای دسترسی و مطالعه دوباره این آثار است.
دره خرمآباد، زهدان زمین است؛ جایی که لایههای خاک، تولدهای پیاپی فرهنگ را در خود ثبت کردهاند. مس از دل سنگ برآمد، سفال از دل خاک شکل گرفت، و انسان از دل نیاز، ابزار ساخت.
انتهای پیام/644/.