به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، بحرانهای انرژی در سطح جهانی و راههای غلبه بر آنها، امروزه به موضوع شماره یک برای اکثر کشورهای جهان تبدیل شده است. پنجمین مجمع دیپلماسی آنتالیا در ترکیه که با حضور الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان برگزار شد نیز از این قاعده مستثنی نبود.
در گزارشی تحلیلی به قلم «خزر آخوندوف»، ژورنالیست و تحلیلگر آذربایجانی، ابعاد مختلف این اتحاد راهبردی مورد بررسی قرار گرفته است.
باکو و آنکارا به عنوان شرکای استراتژیک تجاری و اقتصادی، سه دهه است که در زمینه ترانزیت نفت و گاز و همچنین لجستیک همکاری تنگاتنگی دارند. در این میان، جنبههای مختلف امنیت انرژی به موضوع اصلی سخنرانیهای شرکتکنندگان در نشست آنتالیا، از جمله نمایندگان هیئت جمهوری آذربایجان، تبدیل شد.
توسعه زیرساختها و سرمایهگذاریهای کلان دوجانبه
سیاستی که با هدف تقویت مستمر ارتباطات انرژی و حملونقل میان جمهوری آذربایجان و ترکیه دنبال میشود، بیش از سه دهه است که پایه و اساس روابط تجاری دوجانبه را شکل داده است.
خطوط لوله صادراتی نفت و گاز از خاک دو کشور برای تامین مواد اولیه هیدروکربنی استخراج شده در جمهوری آذربایجان و کشورهای آسیای مرکزی به بازارهای خارجی احداث شده است.
علاوه بر این، حملونقل ریلی و دریایی فرآوردههای نفتی و سوخت نیز به صورت مستمر انجام میگیرد و زیرساختهای جدیدی نظیر خطوط انتقال برق و پستهای فشار قوی برای گسترش صادرات برق «سبز» در حال شکلگیری است.
یکی از اقدامات مهم در زمینه اتصال شبکههای انرژی دو کشور، افتتاح خط لوله گاز «ایغدیر-نخجوان» در ماه مارس سال گذشته بود. این خط لوله نه تنها امکان انتقال گاز طبیعی به جمهوری خودمختار نخجوان را فراهم میکند، بلکه با ظرفیت انتقال بالا (تا 2 میلیون متر مکعب گاز در روز)، در آینده میتواند برای جریان معکوس گاز نیز مورد استفاده قرار گیرد.
نکته قابل توجه در گزارش خزر آخوندوف این است که همکاریهای سرمایهگذاری باکو و آنکارا نیز به میزان قابلتوجهی در بخش انرژی و پالایش نفت متمرکز شده است.
به طور خاص، بخش عمدهای از سرمایهگذاریهای جمهوری آذربایجان در اقتصاد ترکیه توسط شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (سوکار - SOCAR) انجام شده است. رقمی در حدود 19 میلیارد دلار در مجتمع پتروشیمی «پتکیم» در ازمیر، پالایشگاه «استار»، یک ترمینال کانتینری و یک نیروگاه برق سرمایهگذاری شده است.
این شرکت همچنین در زیرساختهای گازی ترکیه نظیر «کایسریگاز» و «بورساگاز» مشارکت مالی داشته و اخیراً قرارداد جدیدی برای خرید 100 درصد سهام نیروگاه 870 مگاواتی «گاما انرژی» ترکیه به ارزش 225 میلیون دلار امضا کرده است.
در مقابل، سرمایهگذاریهای کلان ترکیه نیز بخش استخراج جمهوری آذربایجان را در بر میگیرد. شرکت دولتی نفت ترکیه (TPAO) مالک 5.73 درصد از سهام میدان فراساحلی «آذری-چراغ-گونشلی» است و در ژوئن 2025 نیز 30 درصد از سهام میدان «شفق-آسمان» را خریداری کرد. این ارقام نشاندهنده درهمتنیدگی عمیق منافع اقتصادی دو کشور در حوزه انرژی است.
دیپلماسی ترانزیتی و کریدورهای ژئوپلیتیک
امروزه در پسزمینه تنشهای ژئوپلیتیک، تغییر توازن قوا، موانع تجاری و فشارهای فزاینده بر لجستیک جهانی، روابط تجاری باکو و آنکارا تلاش میکند خود را به عنوان نقطهای باثبات در حوزه انرژی و حملونقل به نمایش بگذارد.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در مراسم افتتاحیه مجمع دیپلماسی آنتالیا تاکید کرد که ترکیه با هماهنگی نزدیک با جمهوری آذربایجان، روند عادیسازی روابط با ارمنستان را گام به گام پیش میبرد.
وی همچنین بر حمایت فعال آنکارا از توسعه «کریدور میانی» به عنوان مسیری برای تجارت میان آسیا و اروپا از طریق دریای خزر تاکید کرد.
در همین مجمع که با حضور بیش از 500 مقام عالیرتبه از 150 کشور برگزار شد، حکمت حاجیاف، دستیار رئیسجمهور آذربایجان، طی سخنانی در چارچوب سیاستهای توسعهطلبانه باکو در منطقه قفقاز، به مسیر باکو-تفلیس-قارص اشاره کرد و مدعی شد که گام بعدی میتواند مدل کریدور ادعایی زنگهزور باشد؛ پروژهای که باکو در تلاش است آن را به عنوان عاملی برای تقویت ارتباطات منطقهای معرفی کند، هرچند که این طرح با ملاحظات و خطوط قرمز همسایگان از جمله ایران در خصوص تغییرات مرزی و ژئوپلیتیک مواجه است.
با این حال، مقامات گرجستان و اسلوونی حاضر در این نشست از نقش فزاینده منطقه قفقاز جنوبی به عنوان یک قطب ترانزیتی برای جابجایی کالا و انرژی استقبال کردند.
امنیت تامین انرژی اروپا در سایه بحران خاورمیانه
عامل کلیدی در استراتژی باکو و آنکارا، ایفای نقش در امنیت انرژی اروپا از طریق ترانزیت بینمنطقهای است.
آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، با اشاره به خطوط لوله انتقال گاز و نفت از جمله خط لوله کرکوک-جیحان و باکو-تفلیس-جیحان (BTC)، تاکید کرد که «کریدور گازی جنوب» باید به طور کامل مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد که در حال حاضر سالانه 16 میلیارد متر مکعب گاز به اروپا و ترکیه صادر میشود، اما ظرفیت خالی بالغ بر 15 تا 16 میلیارد متر مکعب دیگر نیز وجود دارد که نیازمند سرمایهگذاری است.
پرویز شهبازوف، وزیر انرژی جمهوری آذربایجان نیز با اشاره به تحولات و تنشهای جاری در خاورمیانه و خلیج فارس، به آسیبپذیری اروپا در زمینه تجارت نفت و گاز اشاره کرد.
وی هشدار داد که خروج روزانه میلیونها بشکه نفت از چرخه تامین انرژی جهانی به دلیل بحرانهای منطقه، اهمیت یافتن مسیرهای جایگزین را دوچندان کرده است.
وزیر انرژی جمهوری آذربایجان همچنین از سیاستهای «سبز» اتحادیه اروپا که منجر به کاهش سرمایهگذاری در پروژههای سوختهای فسیلی از جمله کریدور گازی جنوب شده است، انتقاد کرد.
وی استدلال کرد که اقتصاد جهانی همچنان حدود 80 درصد به هیدروکربنها وابسته است و تقاضای جهانی برای انرژی سالانه 3.5 درصد رشد میکند.
به باور مقامات باکو، توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر نمیتواند به سرعت جایگزین هیدروکربنها شود و تنها تکمیلکننده سبد انرژی است. با این وجود، جمهوری آذربایجان در استراتژی انرژی خود توسعه تا 8 گیگاوات انرژی «سبز» را در دستور کار قرار داده است که 2 گیگاوات آن تا سال 2027 به شبکه داخلی متصل خواهد شد.
در نهایت، این گزارش تاکید دارد که ائتلاف انرژی ترکیه و جمهوری آذربایجان با استفاده از خلاءهای ناشی از بحرانهای خاورمیانه، به دنبال تحکیم جایگاه خود در معادلات تامین انرژی قاره سبز هستند.
انتهای پیام/