به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، در جریان سفر کاری خود به جمهوری آذربایجان و حضور در شهر قبله، این کشور را بهعنوان بستری مناسب برای انجام مذاکرات با روسیه پیشنهاد داد. در این سفر 6 سند همکاری امضا و 5 دستگاه اتوبوس نیز به اوکراین اهدا شد. این رویدادها تنها 10 روز پس از توافق مهم مرتبط با شرکت هواپیمایی «آذال» به وقوع پیوسته است.
روز 25 آوریل، سفر کاری ولودیمیر زلنسکی به جمهوری آذربایجان در شهر قبله انجام شد. وی در ابتدا دیداری خصوصی و سپس نشستی در قالب هیئتهای عالیرتبه با الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان برگزار کرد. این نخستین سفر زلنسکی به آذربایجان در دوران جنگ و هفتمین دیدار این دو رهبر طی کمی بیش از چهار سال گذشته به شمار میرود. در دستور کار این مذاکرات، موضوعات امنیتی، انرژی و همکاریهای بشردوستانه جایگاه ویژهای داشتند.
زلنسکی از جمهوری آذربایجان به دلیل حمایت از حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین قدردانی کرد و علیاف نیز با تأکید بر روابط دوجانبه، خاطرنشان ساخت که همکاری با کییف دارای «پایههای سیاسی بسیار قدرتمندی» است.
مقامات رسمی باکو و کییف طی سالهای اخیر تماسهای مستمر خود را در حوزههایی نظیر کمکهای انرژی، حمایتهای بشردوستانه و توانبخشی کودکان حفظ کردهاند؛ طرف اوکراینی بهطور ویژه به ارسال 11 محموله کمکهای انرژی از سوی آذربایجان و مشارکت بیش از 500 کودک اوکراینی در برنامههای توانبخشی این کشور اشاره کرد.
گسترش همکاریهای دفاعی و امنیتی؛ دستاورد اصلی سفر
ملموسترین نتیجه این سفر، امضای اسناد همکاری میان دو کشور بود. نکته قابلتوجه این است که پیش از این سفر، خبرگزاری «اوکرینفورم» به نقل از زلنسکی از کار بر روی «پنج» توافقنامه بیندولتی خبر داده بود، اما پس از پایان دیدارها، هم دفتر ریاستجمهوری اوکراین و هم خبرگزاری اوکرینفورم اعلام کردند که 6 سند به امضا رسیده است. اگرچه منابع رسمی بلافاصله فهرست کامل این اسناد را منتشر نکردند، اما از اظهارات زلنسکی و علیاف مشخص بود که موضوعات اولویتدار شامل صنایع دفاعی، امنیت، تولید مشترک، انرژی و سایر بخشهای دوجانبه است.
زلنسکی در این دیدار تأکید کرد: «امروز، امنیت اولویت شماره یک ماست.» در همین حال، الهام علیاف نیز بر توسعه مجتمعهای صنایع نظامی در هر دو کشور تأکید ورزید. مهمترین بخش از این دستور کار امنیتی، به اشتراکگذاری تجربیات جنگی اوکراین بود.
در این راستا، رئیسجمهور اوکراین با هیئتی از کارشناسان اوکراینی فعال در جمهوری آذربایجان نیز دیدار کرد. بر اساس اعلام دفتر ریاستجمهوری اوکراین، این گروه در زمینههایی چون حفاظت از حریم هوایی و زیرساختهای حیاتی آذربایجان، دفاع از تأسیسات غیرنظامی در برابر حملات هوایی، ارزیابی ظرفیتهای موجود و تدوین زمینههای جدید همکاری فعالیت میکنند.
طرفین همچنین پتانسیلهای تولید مشترک فناوریهای ضدپهپادی و محصولات صنایع دفاعی را مورد بحث و بررسی قرار دادند. به عبارت دیگر، محور مذاکرات تنها محدود به ژستهای سیاسی نبود، بلکه انتقال عملی تجربیات امنیتی نیز مورد توجه قرار گرفت.
دیپلماسی بشردوستانه و چشمانداز صلح در باکو
رویکرد بشردوستانه نیز در این دیدارها کاملاً مشهود بود. جمهوری آذربایجان پنج دستگاه اتوبوس برقی مسافربری را بهعنوان کمک بشردوستانه به اوکراین، بهویژه برای استفاده در شهر ایرپین، اختصاص داد.
آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، این اقدام را هم کمکی سودمند برای جوامع محلی و هم نمادی از همبستگی میان دو کشور توصیف کرد. زلنسکی نیز بهطور ویژه از علیاف بابت حمایتهای انرژی و اجرای برنامههای توانبخشی برای کودکان اوکراینی تشکر کرد.
با این حال، جلبتوجهترین اظهارنظر سیاسی این سفر به روند صلح مربوط میشد. زلنسکی اعلام کرد که اوکراین برای مذاکرات سهجانبه با روسیه آمادگی دارد و «در صورتی که روسیه آماده دیپلماسی باشد»، چنین دیدارهایی میتواند در آینده نزدیک در جمهوری آذربایجان برگزار شود.
وی یادآور شد که تماسهای مشابهی پیشتر در ترکیه و سوئیس با حضور شرکای آمریکایی انجام شده است. از سوی دیگر، علیاف نیز از بررسی پروژههای انرژی، تجارت و فرصتهای سرمایهگذاری خبر داد. این رویکرد، دیدار قبله را به سطح گستردهتری از دیپلماسی منطقهای ارتقا داد.
موازنه قدرت؛ رویکرد محتاطانه باکو در قبال مسکو و کییف
زمانبندی این سفر نیز از اهمیت سیاسی ویژهای برخوردار بود. تنها 10 روز پیش از این سفر، در تاریخ 15 آوریل، وزارتخانههای امور خارجه جمهوری آذربایجان و روسیه اعلام کردند که بر سر پیامدهای سقوط هواپیمای امبرائر 190 شرکت آذال که در 25 دسامبر 2024 در نزدیکی آکتائو رخ داده بود، به «راهحلی مناسب» دست یافتهاند که شامل توافق بر سر پرداخت غرامت نیز میشود.
در بیانیه مشترک دو کشور تأکید شده بود که این سانحه در نتیجه «عملکرد غیرارادی» سیستم پدافند هوایی در حریم هوایی روسیه رخ داده است؛ حادثهای که به جان باختن 38 نفر انجامید. همین بیانیه ابراز امیدواری کرده بود که روابط آذربایجان و روسیه با روحیه «همکاری متقابل سودمند» و «حسن همجواری» تداوم یابد.
دقیقاً در همین بستر است که دیدار قبله بهعنوان تداوم سیاست موازنه کلاسیک باکو تفسیر میشود. از یک سو، جمهوری آذربایجان حمایت خود از تمامیت ارضی اوکراین و ارائه کمکهای بشردوستانه را علنی نگه میدارد و از سوی دیگر، با مدیریت بحران با مسکو، کانالهای ارتباطی خود را با روسیه مسدود نمیکند.
در متون تحلیلی مرتبط با آذربایجان، این خطمشی بهعنوان سیاست خارجی «متوازن» و «چندجانبه» توصیف میشود؛ تحلیلگران تأکید دارند که باکو با اتخاذ چنین رویکردی، خود را بهعنوان یک میانجی بالقوه و طرف گفتگوی قابلاعتماد معرفی میکند.
ولادیمیر جاباروف، سناتور شورای فدراسیون روسیه نیز در این رابطه اظهار داشت که اگر باکو امنیت تمامی شرکتکنندگان را تضمین کند، مسکو ممکن است با برگزاری مذاکرات سهجانبه با آمریکا و اوکراین در جمهوری آذربایجان موافقت کند.
جاباروف ضمن اشاره به روابط حسنه میان مسکو و باکو، آذربایجان را «مکانی عادی و مناسب» برای این منظور توصیف کرد.
این سناتور روس تأکید کرد: «اگر آذربایجان آماده است امنیت همه شرکتکنندگان در روند مذاکرات را تضمین کند، من معتقدم که اعضای گروه مذاکرهکننده ما میتوانند با آرامش به آذربایجان سفر کنند.»
تلاش باکو برای نقشآفرینی در قامت میانجی منطقهای
سفر قبله در سیاست خارجی جمهوری آذربایجان دارای معانی چندلایهای است. نخست آنکه، باکو نشان داد در حال توسعه همکاریهای امنیتی، انرژی و بشردوستانه خود با اوکراین است. دوم آنکه، انجام این سفر بلافاصله پس از توافق با مسکو بر سر سانحه هوایی، این پیام را مخابره کرد که مدیریت روابط با روسیه برای باکو به معنای توقف تماسها با اوکراین نیست. سومین و شاید مهمترین نکته، طرح نام آذربایجان از سوی زلنسکی بهعنوان بستری احتمالی برای مذاکرات است که سیگنالی نمادین اما حائز اهمیت از ادعای باکو برای ایفای نقشهای جدید در دیپلماسی منطقهای به شمار میرود.
چشمانداز آینده این روند، وابستگی زیادی به این موضوع دارد که آیا توافقات روی کاغذ باقی میمانند یا خیر. اگر امضای 6 سند همکاری به پروژههای واقعی صنایع دفاعی، همکاری در زمینه ضدپهپادی، طرحهای انرژی و برنامههای بشردوستانه منجر شود، سفر 25 آوریل میتواند در آینده بهعنوان یک نقطه عطف تاریخی یاد شود.
اما در هر صورت، این دیدار یک واقعیت مسلم را به اثبات رسانده است: جمهوری آذربایجان مایل است در منطقه قفقاز جنوبی نه تنها بهعنوان یک کشور ترانزیتی جغرافیایی، بلکه همزمان در قامت یک شریک امنیتی، کمککننده بشردوستانه و یک بستر دیپلماتیک بالقوه شناخته شود.
انتهای پیام/