به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری تسنیم، نشست «پیامدهای اخلاقی هوش مصنوعی: ملاحظات اخلاقی در توسعه مسئولانه نظامهای هوش مصنوعی»، 16 اردیبهشت 1405 در تالار ملل دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، به همت کمیسیون ملی یونسکو در ایران و با همکاری کرسی یونسکو در فضای مجازی و فرهنگ: دوفضایی شدن جهان برگزار شد. هدف محوری این برنامه، ایجاد فرصت برای بررسی و تبیین ابعاد گوناگون «توصیهنامه اخلاق در هوش مصنوعی یونسکو» بود که در سال 2021 منتشر شده است. همچنین، دو هدف محوری دیگر این نشست، ایجاد امکانی برای ارتقای دانش ملی-بومی در این حوزه نوظهور و فراهمسازی بستری برای هماهنگسازی آراء و دیدگاههای صاحبنظران حوزههای مختلف اعلام شدند.
این نشست با حضور و سخنرانی حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، سعیدرضا عاملی، رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، حمید شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، علی کرمانشاه، عضو هیئت علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، حسین حسنی از پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و محمد سروی، مدیر گروه ارتباطات کمیسیون ملی یونسکو در ایران، برگزار شد.
در ابتدای این نشست، حسن فرطوسی ضمن خیرمقدم به سخنرانان و حاضران، به اهمیت فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی، در جهان امروز اشاره کرد و گفت: تحولات شتابان فناوری در حوزه هوش مصنوعی و گسترش کاربردهای آن در عرصههای اجتماعی، فرهنگی، رسانهای و حکمرانی، توجه نهادهای ملی و بینالمللی را به پیامدهای اخلاقی این فناوری جلب کرده است.
وی در ادامه با تأکید بر جایگاه تحولآفرین این فناوری افزود: هوش مصنوعی در سالهای اخیر از یک ابزار فناورانه فراتر رفته و به عنصری اثرگذار در فرآیندهای تصمیمگیری، تولید دانش و سیاستگذاری عمومی تبدیل شده است؛ امری که ضرورت توجه نظاممند به ملاحظات اخلاقی آن را برجسته میسازد.
نقش یونسکو در تدوین چارچوبهای اخلاقی
فرطوسی با اشاره به نقش یونسکو در این حوزه تصریح کرد: یونسکو بهعنوان نهاد پیشرو در تدوین اسناد بینالمللی اخلاق هوش مصنوعی، نقش مهمی در هدایت گفتوگوهای جهانی پیرامون توسعه مسئولانه این فناوری ایفا کرده و بر اصولی چون عدالت، شفافیت، مسئولیتپذیری، احترام به کرامت انسانی و شمول اجتماعی تأکید دارد. تحقق عملی این اصول، مستلزم انطباق آنها با شرایط و اولویتهای ملی است.
وی افزود: جمعبندی این رویکرد در یونسکو، در سال 2021 و در قالب «توصیهنامه اخلاق در هوش مصنوعی» منتشر شد. این نهاد در این سند تلاش کرده است چارچوبی جامع مبتنی بر حفظ کرامت و حقوق انسانها و دفاع از آزادیهای اساسی ارائه دهد.
تأکید بر گفتوگوی میانرشتهای و ظرفیتسازی ملی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با قدردانی از همکاری دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران و کرسی یونسکو در فضای مجازی و فرهنگ: دوفضایی شدن جهان، اظهار داشت: این سند بستری برای گفتوگوهای میانرشتهای میان متخصصان فراهم میکند. همچنین امکان شناسایی ظرفیتها و چالشها را در این حوزه به وجود میآورد و به تبیین بایستهها و هنجارها در سطح ملی و بینالمللی کمک میکند.
وی ادامه داد: این برنامه در امتداد مأموریتهای کمیسیون ملی یونسکو در ایران طراحی شده است تا از خلال بررسی این سند توسط کارشناسان و صاحبنظران برجسته ایرانی، ظرفیت نهادی در سطح ملی ارتقا یابد.
در ادامه این نشست، سایر سخنرانان نیز به ارائه دیدگاههای تخصصی خود پرداختند.
هوش مصنوعی، جنگ و چالش حذف ادراک انسانی
سعیدرضا عاملی، رئیس دانشکده مطالعات جهان و رئیس کرسی یونسکو در فضای مجازی و فرهنگ: دوفضایی شدن جهان، در سخنرانی خود با عنوان «ظرفیتها و مخاطرات هوش مصنوعی و فناوریهای نو، اخلاق جنگ و احترام به انسان» با اشاره به این نکته که الگوریتمها فاقد روح انسانیاند، اظهار داشت: در جنگهای امروزی با «نامرئی شدن کشتار انسانها» مواجه هستیم.
وی با مرور تاریخی نسبت میان فناوری و جنگ افزود: در آخرین مرحله از این تحول، جنگ مبتنی بر الگوریتم و کشتار رایانهای شکل گرفته است؛ وضعیتی که موجب کنار گذاشته شدن حس و ادراک انسانی در تصمیمگیریهای جنگی شده است.
عاملی همچنین بر ضرورت ایجاد «قفل اخلاقی» و نظارت معنادار بر عملکرد سامانههای هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: اگر یک سیستم هوش مصنوعی نتواند با دقت 99.9 درصدی غیرنظامی بودن یا نبودن را تشخیص دهد، نباید اجازه حمله داشته باشد.
ضرورت بازنگری در مسئولیت اجتماعی بنگاهها
علی کرمانشاه، عضو هیئت علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، نیز در سخنرانی خود با عنوان «هوش مصنوعی اخلاقی و مسئولانه: طرح موضوع و چارچوبی مقدماتی» تأکید کرد که بحث هوش مصنوعی باید در امتداد مفهوم تاریخی مسئولیت اجتماعی بنگاهها بررسی شود.
وی با انتقاد از رویکردهای رایج در این حوزه گفت: مسئولیت اجتماعی در بسیاری از موارد به سودآوری تقلیل یافته و نتوانسته به تعهدات واقعی خود عمل کند. به گفته وی، در عصر جدید باید با تکیه بر مفهوم «مسئولیت اجتماعی دیجیتال»، اصولی چون شفافیت و مسئولیتپذیری بهصورت جامع دنبال شود.
بررسی تطبیقی اسناد ملی و بینالمللی
در ادامه، حسین حسنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، در سخنرانی خود با عنوان «مقایسه تطبیقی سند ملی هوش مصنوعی ایران با توصیهنامه اخلاق هوش مصنوعی یونسکو از منظر اخلاقی» به بررسی نقاط همگرایی و واگرایی این دو سند پرداخت.
وی حوزههایی مانند کرامت انسانی، شفافیت، حریم خصوصی، عدالت، حاکمیت و بومیسازی اخلاق را از محورهای اصلی این مقایسه دانست و خاطرنشان کرد: تفاوتهای فرهنگی، سیاسی و حقوقی موجب ارائه تعاریف متفاوتی از هوش مصنوعی شده است که نیازمند بررسی بیشتر است.
واکاوی فلسفی اصول اخلاق در هوش مصنوعی
در بخش پایانی این نشست، حمید شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و رئیس سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت)، با رویکردی فلسفی به بررسی توصیهنامه اخلاق در هوش مصنوعی یونسکو پرداخت.
وی با تأکید بر دو اصل بنیادین کرامت و عدالت، بر ضرورت تفکیک حوزههای خاص و عام اخلاق تأکید کرد و اصولی همچون خودتنظیمگری، توجه به وجدانیات، آیندهنگری، شفافیت، رعایت برابری و انصاف، حمایت از حیات، سلامت و رفاه عمومی، توجه به عواطف انسانی و ضرورت تدوین سازوکارهای نظارتی دقیق را از جمله محورهای اساسی در این حوزه برشمرد.
انتهای پیام/