به گزارش خبرگزاری تسنیم| یادداشت از زهرا سلیمی فعال رسانهای و خبرنگار| سالهاست هر زمان صحبت از اقتصاد ایران میشود، ذهنها مستقیم به سمت نفت میرود؛ طلای سیاهی که دههها ستون اصلی درآمد کشور بوده است. اما جهان امروز دیگر مثل گذشته فقط بر پایه فروش منابع زیرزمینی نمیچرخد. بسیاری از کشورها فهمیدهاند که ثروت واقعی فقط در دل چاههای نفت نیست؛ گاهی در خیابانهای قدیمی یک شهر، در ساحل یک جزیره، در فرهنگ مردم، در غذا، موسیقی، معماری و حتی لبخند یک میزبان پنهان شده است.حالا سؤال مهم اینجاست؛ آیا ممکن است روزی درآمد گردشگری ایران از نفت و گاز بیشتر شود؟شاید چند سال قبل این حرف شبیه یک شعار احساسی بهنظر میرسید، اما امروز بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند این موضوع نهتنها ممکن است، بلکه اگر ایران مسیر درستی را انتخاب کند، کاملاً قابل تحقق خواهد بود.
ایران؛ کشوری که تقریباً همهچیز دارد اما سهم کمی میبرد
کمتر کشوری در جهان پیدا میشود که همزمان کویر، جنگل، دریا، کوهستان، آثار تاریخی، شهرهای باستانی، گردشگری مذهبی، طبیعت چهار فصل و فرهنگ متنوع داشته باشد. ایران از این نظر جزو کشورهای خاص دنیاست.از شمال تا جنوب کشور، صدها مقصد گردشگری وجود دارد که بسیاری از مردم جهان حتی نام آنها را نشنیدهاند. شهری مثل اصفهان برای بسیاری از گردشگران خارجی شبیه یک موزه زنده است. شیراز، یزد، تبریز، ماسوله، هرمز، قشم و دهها نقطه دیگر میتوانند بهتنهایی مقصد سفر میلیونها گردشگر باشند.اما با وجود این ظرفیت عظیم، سهم ایران از بازار جهانی گردشگری همچنان بسیار پایین است. بازار گردشگری جهان امروز یکی از بزرگترین صنایع اقتصادی دنیاست و سالانه هزاران میلیارد دلار گردش مالی ایجاد میکند، اما ایران هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در این بازار پیدا کند.این در حالی است که بسیاری از کشورها با امکاناتی کمتر از ایران، درآمدهای بسیار بزرگی از گردشگری دارند.
ترکیه چه کاری انجام داد که ایران انجام نداد؟
برای درک بهتر موضوع فقط کافی است ایران را با ترکیه مقایسه کنیم؛ دو کشوری که از نظر جغرافیا، تاریخ و حتی فرهنگ شباهتهای زیادی دارند.ترکیه در سالهای اخیر توانسته دهها میلیون گردشگر جذب کند و درآمد گردشگری این کشور به بیش از 50 میلیارد دلار رسیده است. این عدد برای بسیاری از اقتصاددانان مهم است، چون در بعضی سالها تقریباً با درآمد نفتی ایران برابری میکند.اما تفاوت فقط در داشتن ساحل یا هتلهای لوکس نیست. ترکیه سالها روی «تصویر جهانی» خود کار کرده است. این کشور گردشگری را فقط یک تفریح نمیبیند؛ بلکه آن را یک صنعت بزرگ اقتصادی میداند.تبلیغات گسترده، سرمایهگذاری در زیرساختها، توسعه حملونقل، ساخت هتل، جذب سرمایه خارجی و حضور جدی در بازار جهانی گردشگری باعث شد ترکیه به یکی از قطبهای توریسم منطقه تبدیل شود.در مقابل، ایران با وجود ظرفیت بالا هنوز نتوانسته تصویر قدرتمندی از خود در ذهن گردشگران جهان ایجاد کند. بسیاری از مردم دنیا ایران را کشوری ناشناخته میدانند؛ در حالی که کسانی که به ایران سفر کردهاند، معمولاً تصویری متفاوت و حتی شگفتزده از کشور دیدهاند.
نفت؛ درآمدی بزرگ اما ناپایدار
اقتصاد نفتی همیشه درآمدزا بوده، اما یک مشکل مهم دارد؛ وابستگی شدید.وقتی اقتصاد یک کشور بیش از حد به نفت وابسته میشود، هر اتفاق سیاسی یا اقتصادی میتواند درآمد آن را دچار بحران کند. تحریمها، کاهش قیمت جهانی نفت یا تنشهای منطقهای خیلی سریع روی اقتصاد اثر میگذارد.اما گردشگری ساختار متفاوتی دارد. وقتی یک گردشگر وارد کشور میشود، فقط به یک بخش پول وارد نمیکند. از فرودگاه و تاکسی گرفته تا هتل، رستوران، صنایعدستی، بازار، مراکز تفریحی و حتی فروشگاههای کوچک شهری از حضور گردشگر سود میبرند.یعنی پول در سطح جامعه پخش میشود، نه فقط در یک صنعت خاص.به همین دلیل بسیاری از کشورها گردشگری را «اقتصاد مردمی» میدانند؛ اقتصادی که اشتغال گسترده ایجاد میکند و درآمد آن بین مردم توزیع میشود.
چرا گردشگری برای ایران اهمیت استراتژیک دارد؟
یکی از مهمترین مشکلات اقتصاد ایران در سالهای اخیر، بحران ارز بوده است. کشور برای واردات، تولید و حتی ثبات بازار به ارز نیاز دارد.گردشگری دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا میکند.هر گردشگر خارجی در عمل ارز وارد کشور میکند؛ بدون اینکه ایران مجبور باشد نفت بفروشد یا وارد بازیهای پیچیده اقتصادی و تحریمی شود. این ارز مستقیم وارد بازار خدمات میشود و به کسبوکارهای مختلف جان میدهد.در حوزه گردشگری سلامت حتی شرایط جذابتر است. بسیاری از کشورهای منطقه بهدلیل هزینه بالای درمان، میتوانند مقصد بیماران خود را ایران قرار دهند. پزشکان متخصص، هزینه پایینتر درمان و توان علمی پزشکی ایران ظرفیت بزرگی ایجاد کرده که هنوز بهصورت کامل فعال نشده است.
مشکل اصلی ایران کمبود جاذبه نیست؛ مدیریت است
واقعیت این است که ایران از کمبود جاذبه گردشگری رنج نمیبرد؛ مشکل اصلی در مدیریت، برنامهریزی و نگاه اقتصادی به این صنعت است.در بسیاری از کشورهای موفق، گردشگری یک پروژه ملی محسوب میشود. دولتها برای جذب گردشگر برنامه بلندمدت دارند، تصویر بینالمللی کشور را مدیریت میکنند و زیرساختها را توسعه میدهند.اما در ایران، گردشگری هنوز به جایگاه واقعی خود در اقتصاد نرسیده است. گاهی تصمیمات متناقض، نبود تبلیغات حرفهای، ضعف زیرساختها و نداشتن برنامه مشخص باعث شده فرصتهای بزرگ از بین برود.در حالی که بسیاری از شهرهای ایران میتوانند قطب گردشگری منطقه باشند، هنوز امکانات اولیه برای حضور گسترده گردشگران خارجی در بعضی مناطق فراهم نیست.
آینده اقتصاد ایران از زیر زمین نمیگذرد
شاید مهمترین نکته این باشد که جهان در حال تغییر است. اقتصاد آینده فقط بر پایه استخراج نفت و گاز شکل نمیگیرد. بسیاری از کشورها به سمت اقتصاد خدمات، گردشگری، فناوری و صنایع خلاق حرکت کردهاند. ایران هم دیر یا زود باید این تغییر را بپذیرد.گردشگری شاید نتواند یکشبه جای نفت را بگیرد، اما میتواند به یکی از مهمترین منابع درآمدی کشور تبدیل شود؛ درآمدی پایدارتر، گستردهتر و کمریسکتر از اقتصاد نفتی.و شاید حالا وقت آن رسیده این سؤال جدیتر از همیشه مطرح شود؛کشوری که این همه جاذبه، تاریخ و ظرفیت دارد، چرا هنوز سهمش از گردشگری جهان اینقدر کم است؟
انتهای پیام/