به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، در جنوبشرق ایران سرزمینی پهناور گسترده شده که در دل خود، هم زخمی از خشکسالی دارد و هم امیدی برای احیا؛ سیستان و بلوچستان، استانی که بیش از هر نقطهای در کشور، همزمان با بحرانهای محیطزیستی و ظرفیتهای بیبدیل طبیعی شناخته میشود؛ استانی که از یکسو با طوفانهای گرد و غبار، فرسایش خاک، خشکسالیهای ممتد و تهدید گسترش بیابان دستوپنجه نرم میکند و از سوی دیگر، میلیونها هکتار مرتع، جنگل و عرصههای طبیعی را در خود جای داده که حفظ و احیای آنها، نه فقط یک وظیفه اداری، بلکه ضرورتی ملی برای تضمین آینده زیستمحیطی و اقتصادی منطقه به شمار میرود.
با توجه به اینکه تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و افت منابع آبی، فشار مضاعفی بر زیستبومهای شکننده وارد کرده، نگاهها بیش از گذشته به سمت پروژههایی معطوف شده که میتوانند مسیر این فرسایش خاموش را تغییر دهند؛ از آبخیزداری و پخش سیلاب گرفته تا احیای مراتع، توسعه پوشش گیاهی، مهار شنهای روان و مقابله با بیابانزایی؛ اقداماتی که اگرچه کمتر در قاب رسانهها دیده میشوند، اما نقشی تعیینکننده در حفظ حیات این سرزمین دارند.
ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان در خط مقدم جهادی ایستاده است که ثمره آن، نه امروز که سالها بعد در امنیت آب، پایداری خاک، رونق کشاورزی و ماندگاری جمعیت در روستاها نمایان خواهد شد؛ جهادی خاموش اما حیاتی برای نجات سرزمین.
برای بررسی ابعاد این تلاشها، چالشهای پیشرو و چشمانداز آینده منابع طبیعی در پهناورترین استان کشور، خبرنگار تسنیم گفتوگویی تفصیلی با حسین سرگزی، معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان انجام داد که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
تسنیم: آقای سرگزی، برای آغاز بحث، تصویری کلی از وضعیت منابع طبیعی استان سیستان و بلوچستان ارائه دهید. این استان چه جایگاهی در نقشه منابع طبیعی کشور دارد؟
سیستان و بلوچستان از حیث وسعت، تنوع اقلیمی و گستره عرصههای طبیعی یکی از مهمترین استانهای کشور محسوب میشود. حدود 94 درصد از مساحت این استان را عرصههای طبیعی تشکیل میدهد که این آمار بهتنهایی اهمیت فوقالعاده منابع طبیعی در این منطقه را نشان میدهد.
ما در این استان حدود هشت میلیون هکتار مرتع داریم؛ مراتعی که بخش قابل توجهی از اقتصاد معیشتی روستاییان و دامداران به آن وابسته است. همچنین بیش از یک میلیون و 400 هزار هکتار جنگل در مناطق مختلف استان پراکنده شده که از جنگلهای گرمسیری جنوب تا پوششهای جنگلی پراکنده در نواحی شمالی را شامل میشود.
از سوی دیگر، بیش از پنج میلیون و 600 هزار هکتار عرصه بیابانی در استان وجود دارد که همین موضوع باعث شده مقابله با بیابانزایی و کنترل فرسایش بادی، به یکی از مأموریتهای اصلی ما تبدیل شود.
در واقع، منابع طبیعی در سیستان و بلوچستان فقط یک مسئله محیطزیستی نیست؛ بلکه مستقیماً با معیشت مردم، امنیت غذایی، امنیت اجتماعی، کاهش مهاجرت و حتی امنیت ملی پیوند خورده است.
تسنیم: مهمترین تهدیدهایی که امروز منابع طبیعی استان با آن روبهرو است چیست؟
مهمترین چالش، بدون تردید خشکسالیهای متوالی و کاهش شدید منابع آبی است. تغییر الگوی بارش، کاهش نزولات جوی و افزایش دما، فشار مضاعفی بر پوشش گیاهی و خاک وارد کرده است.
در کنار آن، پدیده فرسایش بادی بهویژه در مناطق شمالی استان و حوزه سیستان، یکی از جدیترین تهدیدهاست. طوفانهای گرد و غبار، علاوه بر آسیب به محیط زیست، زندگی روزمره مردم را نیز مختل میکند.
از طرف دیگر، فرسایش آبی و وقوع سیلابهای ناگهانی نیز چالش مهمی است. ممکن است در دورهای با خشکسالی شدید مواجه باشیم، اما در یک بازه کوتاه، بارشهای رگباری و سیلابهای مخرب رخ دهد. اگر زیرساختهای آبخیزداری آماده نباشد، این آب ارزشمند بهجای ذخیره شدن، تبدیل به خسارت میشود.
همچنین فشارهای انسانی نظیر چرای بیرویه دام، تخریب پوشش گیاهی، تصرف اراضی ملی و بهرهبرداریهای غیرمجاز نیز از دیگر چالشهای جدی ماست.
تسنیم: اشاره کردید به پروژههای آبخیزداری. این پروژهها دقیقاً چه نقشی در مدیریت بحرانهای استان دارند؟
آبخیزداری را میتوان ستون فقرات مدیریت منابع طبیعی در استان دانست.در شرایط اقلیمی سیستان و بلوچستان، هر قطره آب ارزش فوقالعادهای دارد. هدف آبخیزداری این است که اجازه ندهیم آبهای سطحی بهصورت مخرب از دست بروند.
از طریق احداث بندهای خاکی، سازههای کنترل سیلاب، گابیونها و سامانههای پخش سیلاب، ما روانآبها را مهار میکنیم، سرعت آنها را کاهش میدهیم و فرصت نفوذ آب به خاک را افزایش میدهیم.
این فرآیند چند نتیجه بسیار مهم دارد؛ نخست تغذیه سفرههای زیرزمینی، دوم کاهش خسارات سیلاب، سوم تقویت پوشش گیاهی و چهارم افزایش رطوبت خاک برای کشاورزی و احیای مراتع.در حقیقت، آبخیزداری یک سرمایهگذاری بلندمدت برای آینده استان است.
تسنیم: درباره پروژه پخش آب و توزیع سیلاب در شمال استان بیشتر توضیح دهید.
این پروژه یکی از مهمترین طرحهای امسال ماست.با ورود سیلابهای اخیر، توانستیم پروژه پخش آب را در بیش از چهار هزار هکتار از عرصههای شمال استان اجرایی کنیم.اکنون این طرح در چهار نقطه مهم شمال سیستان و بلوچستان با تلاش جهادی همکاران ما در حال اجراست.
در این طرح، سیلاب بهصورت کنترلشده وارد عرصههای مشخصی میشود تا به جای ایجاد تخریب، در خاک نفوذ کند. این موضوع باعث افزایش ذخیره آب زیرزمینی و بهبود شرایط زیستبوم منطقه میشود.
در مناطق خشک، این نوع پروژهها میتواند حتی به احیای تدریجی پوشش گیاهی از دسترفته منجر شود و از مهاجرت ناشی از بحران آب جلوگیری کند.
تسنیم: در جنوب استان که شرایط اقلیمی متفاوت است، چه پروژههایی در حال اجراست؟
جنوب استان نیز شرایط خاص خود را دارد. بارندگیها در آنجا عمدتاً رگباری و شدید است و همین مسئله خطر سیلابهای ناگهانی را افزایش میدهد.
در این مناطق، پروژههای مختلفی از جمله احداث بندهای خاکی، بندهای سنگیملاتی، سازههای کنترل فرسایش و مدیریت روانآبها در حال اجراست.
هدف این است که هم خسارات سیلاب کاهش یابد و هم از این آب برای تقویت سفرههای زیرزمینی و پوشش گیاهی استفاده شود.
با وجود برخی محدودیتهای اجرایی، پروژهها بدون وقفه ادامه دارد و همکاران ما در سختترین شرایط در میدان حضور دارند.
تسنیم: در حوزه مقابله با بیابانزایی چه اقداماتی انجام شده است؟
بیابانزایی یکی از جدیترین تهدیدهای استان است.ما پروژههای مختلفی از جمله تثبیت شنهای روان، نهالکاری، مدیریت هرزآب، توسعه پوشش گیاهی مقاوم و اقدامات بیولوژیک را در دستور کار داریم.
هدف اصلی، کنترل کانونهای بحرانی گرد و غبار و جلوگیری از پیشروی بیابان است.اگر این اقدامات انجام نشود، تبعات آن فقط محدود به محیط زیست نیست؛ بلکه کشاورزی، سلامت مردم، زیرساختها و حتی سکونتگاههای انسانی نیز تحت تأثیر قرار میگیرند.
تسنیم: احیای مراتع چه جایگاهی در برنامههای شما دارد؟
مراتع ستون اصلی اقتصاد بسیاری از مناطق روستایی استان هستند.برای همین، پروژههای احداث هلالیهای آبگیر، بذرکاری، بذرپاشی، کنترل هرزآب و تقویت پوشش گیاهی با جدیت دنبال میشود.
امسال نیز همزمان با فصل بارش، طرح بذرکاری در بخشهایی از مراتع میانی استان اجرا شد.این پروژهها علاوه بر احیای پوشش گیاهی، باعث افزایش ظرفیت دامداری پایدار و کاهش فشار بر منابع طبیعی میشود.
تسنیم: مشارکت مردم محلی در این پروژهها چقدر اهمیت دارد؟
بدون مشارکت مردم، موفقیت پایدار امکانپذیر نیست.ما تلاش کردهایم جوامع محلی را بهعنوان شریک اصلی حفاظت از منابع طبیعی ببینیم.آموزش، جلب مشارکت بهرهبرداران، همکاری با دامداران و استفاده از ظرفیت شوراها و معتمدان محلی، بخش مهمی از برنامههای ماست.
وقتی مردم احساس کنند منابع طبیعی متعلق به خودشان است، حفاظت از آن نیز جدیتر میشود.
تسنیم: آیا محدودیت اعتبارات مانع اجرای پروژهها شده است؟
طبیعتاً هرچه اعتبارات بیشتر باشد، دامنه اقدامات گستردهتر خواهد شد.وسعت سیستان و بلوچستان بسیار زیاد است و نیازهای این استان در حوزه منابع طبیعی، متناسب با این وسعت باید دیده شود.
با این حال، تلاش کردهایم با اولویتبندی مناطق بحرانی و مدیریت بهینه منابع، بیشترین بهرهوری را از اعتبارات موجود داشته باشیم.
تسنیم: افق آینده منابع طبیعی استان را چگونه میبینید؟
اگر پروژههای آبخیزداری، احیای مراتع و مقابله با بیابانزایی بهصورت مستمر و علمی ادامه یابد، میتوانیم آینده امیدوارکنندهای برای استان متصور باشیم.افزایش نفوذ آب در خاک، بهبود پوشش گیاهی، کاهش گرد و غبار، تقویت کشاورزی و افزایش تابآوری در برابر خشکسالی، همه از نتایج این مسیر است.
منابع طبیعی یک میراث بیننسلی است و ما وظیفه داریم این سرمایه ارزشمند را برای نسلهای آینده حفظ کنیم.این یک جهاد خاموش اما حیاتی است؛ جهادی برای حفظ سرزمین.
انتهای پیام/