به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، از تاریخ 30 می، فدراسیون روسیه واردات اقلامی چون گوجهفرنگی، خیار، فلفل، سبزیجات تازه و توتفرنگی از جمهوری ارمنستان را ممنوع خواهد کرد. از بهار سال 2026، مسکو به طور مستمر و پیدرپی محدودیتهای وارداتی متعددی را علیه محصولات ارمنی اعمال کرده است.
این محدودیتها در ابتدا گریبانگیر آب معدنی معروف «جرموک» شد و سپس به برخی نوشیدنیهای دیگر تعمیم یافت. کمی بعد، سرویس فدرال نظارت بر بهداشت حیوانی و گیاهی روسیه (روسسلخوزنادزور) ممنوعیت موقت واردات گل و گیاهان زینتی از ارمنستان را اعلام کرد. این نهاد نظارتی روس همچنین از بروز مشکلاتی در روند تامین سبزیجات، میوهها و برخی محصولات دامی ارمنستان خبر داده است.
سایه سنگین سیاست بر صادرات کشاورزی
مقامات روسیه به طور رسمی دلیل اتخاذ این تصمیمات را تخلفات بهداشتی و نقض استانداردهای قرنطینه گیاهی عنوان میکنند. با این حال، جامعه کارشناسان و تحلیلگران در ارمنستان بر این باورند که فشارهای اقتصادی فزاینده روسیه، ریشهها و انگیزههای کاملاً سیاسی دارد.
لازم به ذکر است که مسکو پیش از این نیز اقدامات مشابهی را به عنوان اهرم فشار علیه کشورهای گرجستان و مولداوی به کار گرفته بود.
افزون بر این، ایروان اخیراً نامه هشدارآمیزی از سوی مسکو دریافت کرده که در آن به احتمال تعلیق توافقنامههای دوجانبه در زمینه تامین گاز طبیعی، فرآوردههای نفتی و الماس تراشنخورده اشاره شده است.
هشدار مسکو و واکنش محتاطانه ایروان
به گزارش خبرگزاری «اینترفاکس»، در متن این نامه آمده است: «اقدامات عملی و مستمر ارمنستان در راستای تعمیق تعاملات با اتحادیه اروپا و تمایل اعلامشده از سوی دولت این کشور برای پیوستن به این اتحادیه، حفظ و توسعه سطح بالای همکاریهای تجاری، اقتصادی و سرمایهگذاری روسیه و ارمنستان را که یکی از پایههای اصلی آن توافقنامههای بینالمللی دوجانبه است، با تهدید مواجه میکند.»
در واکنش به این تحولات، وزارت امور خارجه ارمنستان اعلام کرد که این نامه «مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت و طرف ارمنی در صورت لزوم به آن پاسخ مقتضی خواهد داد.»
آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان، در واکنش به این وضعیت خاطرنشان کرد که مشکلات مشابهی در گذشته نیز به طور مکرر بروز کرده است.
وی تاکید کرد که ایروان مصمم است ضمن ادامه سیاست تنوعبخشیدن به اقتصاد و جستجوی بازارهای جدید، چالشهای به وجود آمده را در یک «فضای سازنده و مبتنی بر مشارکت» حل و فصل نماید.
پاشینیان: قصد خروج از اتحادیه اوراسیا را نداریم
اخیراً ابراز نگرانیها از سوی مقامات روسیه پیرامون مسیر اروپایی ارمنستان شدت گرفته است. برخی از نمایندگان بلوک قدرت در روسیه خواستار تصمیمگیری سریع و شفاف ایروان شدهاند: آیا این کشور تحت چتر حمایتی روسیه در اتحادیه اقتصادی اوراسیا باقی میماند یا به امید پیوستن به اتحادیه اروپا، آن را ترک خواهد کرد؟
مقامات ارشد ارمنستان بارها تصریح کردهاند که از غیرممکن بودن عضویت همزمان در هر دو سازمان به خوبی آگاهند. آنها همچنین همواره تاکید داشتهاند که در زمان مناسب، انتخاب نهایی خود را انجام خواهند داد. در تبیین این موضع، توضیح داده شده که ارمنستان هنوز باید مسیر طولانی و دشواری را برای انطباق با استانداردهای اروپایی طی کند و به محض آمادگی اقتصاد کشور، مردم ارمنستان انتخاب تاریخی خود را خواهند کرد.
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، بار دیگر بر موضع رسمی دولت تاکید کرد و گفت که ارمنستان هیچ قصدی برای خروج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا ندارد.
وی فراتر از این رفت و اظهار داشت کسانی که در تلاش برای اعمال فشار بر ارمنستان هستند، در واقع «در حال کندن گور اتحادیه اوراسیا» میباشند.
پاشینیان با بیان اینکه ارمنستانِ امروز هم به شرق و هم به غرب، و هم به شمال و هم به جنوب نیاز دارد، تصریح کرد که قدرتهای جهانی باید برای ارائه بهترین شرایط به ارمنستان با یکدیگر رقابت کنند و تصمیم نهایی در این عرصه تنها بر عهده مردم ارمنستان خواهد بود.
وی افزود: «هیچ خطری اقتصاد ارمنستان را تهدید نمیکند؛ ما در انتظار سرمایهگذاریهای میلیارد دلاری هستیم و استراتژی کلان ما بدون تغییر باقی میماند. ما در اتحادیه اوراسیا ظرفیتهای بالایی میبینیم و باز هم تکرار میکنم: ما بدون تنش، در فضایی آرام و دوستانه کار خواهیم کرد و تمام مسائل را حل و فصل خواهیم کرد.»
پشتپرده تحریمها؛ بازی با کارت انتخابات
محافل کارشناسی در ایروان، تحولات و فشارهای اخیر را به طور مستقیم با قصد مسکو برای تشدید فشارها بر دولت ارمنستان در آستانه انتخابات پارلمانی این کشور مرتبط میدانند.
احزاب و نیروهای سیاسی متمایل به روسیه نیز برای شرکت در انتخاباتی که قرار است در 7 ژوئن برگزار شود، ثبتنام کردهاند. به نظر میرسد مقامات کرملین در تلاشند تا با استفاده از اهرمهای اقتصادی، پایگاه اجتماعی و محبوبیت این نیروها را در داخل ارمنستان تقویت کنند. با این حال، تحلیلگران سیاسی معتقدند که این استراتژی بیشتر نتیجه معکوس در پی دارد.
رابرت غوندیان، کارشناس مسائل سیاسی، بر این باور است که فشارهای اقتصادی روسیه علیه ارمنستان ماهیتی کاملاً موقت و گذرا دارد.
وی در عین حال تاکید میکند که این فشارها تنها به دلیل وابستگی ساختاری اقتصاد ارمنستان به بازار روسیه امکانپذیر شده و برای برونرفت از این وضعیت، تداوم مسیر فعلی در جهت تنوعبخشیدن به پیوندهای اقتصادی امری حیاتی است.
محدودیتهای اقتصادی؛ ابزار کلاسیک فشار سیاسی
غوندیان در تشریح این وضعیت میگوید: «ما باید وقایع سالهای 2004-2005 را به خاطر بیاوریم؛ زمانی که پس از روی کار آمدن میخائیل ساکاشویلی در گرجستان، روسیه به ناگاه شروع به طرح ادعاهایی مبنی بر وجود مواد مضر در آب معدنی "بورجومی" گرجستان کرد. در آن مقطع، آب معدنی "جرموک" ارمنستان به عنوان یک جایگزین باکیفیت در بازار روسیه مطرح شد. اکنون سناریو کاملاً برعکس شده است. امروز این مقامات ارمنستان هستند که گامهایی برخلاف میل مسکو برمیدارند و در نتیجه، "جرموک" به یک محصول دردسرساز تبدیل شده است!»
این تحلیلگر سیاسی میافزاید: «این دست از سیاستهای روسیه برای ارمنستان پدیده جدیدی نیست. من معتقدم این وضعیت نهایتاً چند هفته به طول خواهد انجامید. پس از برگزاری انتخابات پارلمانی، مسکو احتمالاً محدودیتهای اعمالشده بر کالاهای ارمنی را به صورت تدریجی یا یکباره لغو خواهد کرد. تولیدکنندگان ارمنی تنها باید کمی صبوری کنند.»
وی تصریح کرد: «به اعتقاد من، این محدودیتها ارتباط مستقیمی با انتخابات پیش رو دارد. روسیه در تلاش است تا با افزایش فشار بر ارمنستان، به نیروهای روسگرا در داخل حمایت برساند و بهانههای جدیدی برای انتقاد از دولت به آنها بدهد. مسکو همزمان میخواهد به افکار عمومی ارمنستان پیام دهد که از مسیر فعلی ایروان ناراضی است و سعی دارد بر آرای شهروندان تاثیر بگذارد.»
سناریوی مسکو برای دوران پساانتخابات
غوندیان در ادامه تحلیل خود خاطرنشان کرد: «دلیل اینکه میگویم این وضعیت تنها چند هفته طول میکشد این است که تداوم فشارها پس از پایان انتخابات، دیگر هیچ توجیهی برای مسکو نخواهد داشت. روسیه نهایتاً میتواند منتظر بروز برخی ناآرامیهای پساانتخاباتی بماند، اما بعید میدانم چنین اتفاقی رخ دهد؛ چرا که این امر نیازمند بسیج گسترده مردمی است و نیروهای سیاسی متمایل به روسیه فاقد چنین منابع انسانی هستند.»
این کارشناس ارمنی افزود: «کمپینهای آنلاین در فیسبوک، اینستاگرام یا تیکتاک نمیتوانند جایگزین یک جنبش واقعی مردمی شوند. بنابراین، زمانی که مسکو دریابد حتی فضای پس از انتخابات نیز توازن قوای داخلی در ارمنستان را تغییر نمیدهد، احتمالاً به سراغ "پلان بی" خواهد رفت: یعنی حفظ روابط کاری با دولت نیکول پاشینیان. در آن شرایط، طرف روسی اقداماتی را برای حفظ حداقل سطح فعلی روابط با ایروان آغاز خواهد کرد.»
نیاز متقابل بازار روسیه به محصولات ارمنی
غوندیان با اشاره به پویاییهای بازار دو کشور تاکید کرد: «در واقعیت، حفظ طولانیمدت محدودیتها بر واردات کالاهای ارمنی به سود روسیه نیست. بله، حجم واردات از ارمنستان برای اقتصاد روسیه رقم بحرانی و بزرگی محسوب نمیشود، اما اینها کالاهای خاصی هستند که تقاضای پایداری دارند؛ محصولاتی نظیر آب معدنی، فرآوردههای کشاورزی و نوشیدنیهای ارمنی که همچنان جایگاه خوبی در بازار روسیه دارد.»
وی افزود: «حتی در صورت وجود محدودیتها، بخش قابلتوجهی از این محصولات از کانالهای مختلف به بازار روسیه نفوذ خواهند کرد، زیرا تقاضا همچنان وجود دارد. کرملین این واقعیت را به خوبی درک میکند و میداند که فشارهای طولانیمدت منجر به نتایج سیاسی اساسی در ارمنستان نخواهد شد. از این رو، این اقدامات احتمالاً موقتی خواهند بود.»
ضرورت تنوعبخشیدن به بازارهای صادراتی و رفع موانع لجستیکی
در پایان، این کارشناس ارمنی گفت: «بدیهی است که ارمنستان امروز فاقد بازار جایگزینی است که بتواند فوراً جای خالی بازار روسیه را پر کند. با این حال، وظیفه دولت ایجاد یک سیستم صادراتی متنوع و جستجوی بازارهای جدید است.»
وی تصریح کرد: «همزمان، تولیدکنندگان نیز باید کیفیت محصولات خود را برای رقابت در سایر بازارها ارتقا دهند؛ در وهله اول بازار اروپا، و سپس کشورهای عربی، منطقه آسیا و اقیانوسیه و آمریکای شمالی. به عنوان نمونه، کانادا برای واردات میوههای خشک ارمنستان ابراز تمایل کرد، اما در عمل مشخص شد که ما نمیتوانیم حجم درخواستی را تامین کنیم. با وجود حل مشکلات لجستیکی، شرکتهای ارمنی حتی قادر به تامین 10 درصد از نیاز بازار کانادا نشدند.»
غوندیان نتیجهگیری کرد: «بازارهای بالقوه وجود دارند، اما نیازمند تلاشی سیستماتیک هستند. در بلندمدت، این رویکرد به ارمنستان اجازه میدهد از وابستگی بحرانی به یک بازار رها شود. امروز لجستیک همچنان مانع بزرگی است و بخش عمده صادرات به مسیر "لارس علیا" وابسته است. برای گسترش صادرات، بسیار مهم است که ایروان برای بازگشایی مرزها با ترکیه و جمهوری آذربایجان تلاش کند؛ اقدامی که صادرات به اروپا را تسهیل کرده و هزینههای حملونقل تولیدکنندگان ارمنی را کاهش خواهد داد.»
انتهای پیام/