به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، صنعت چاپ و بستهبندی در دهه 90 مسیری متفاوت را طی سالهای پس از پیروزی انقلاب گذرانده است، در همان سالهای ابتدایی دهه 90 عمده نگرانی فعالان این صنعت و مسئولان فرهنگی این بود که اساساً این صنعت بهعنوان یک صنعت در ایران شناخته نمیشود و واردات بیرویه محصولات چاپی و خروج ارز ناشی از آن اجازه نمیداد که این صنعت نفس بکشد.
شرکتهای داخلی عمده سفارشات خود را به کشورهایی از جمله ترکیه میدادند و شرکتهای ترک که بازار خوبی در ایران داشتند، اقدام به تأسیس شعبه در ایران میکردند. واردات محصولات چاپی در سالهای ابتدایی دهه 90 بنا به گفته مدیرکل ارشاد وقت ماهانه 3 هزار میلیارد تومان بوده است، اما در یک حرکت ناگهانی و سالهای پایانی دهه 90 ورق برگشت و واردات محصولات چاپی در کشور بهشدت کاهش یافت و از واردات یکمیلیارددلاری به کمتر از 50 میلیون دلار رسید، حالا این شرکتهای ایرانی بودند که نهتنها عمده محصولات موردنیاز را در داخل تولید میکنند بلکه چرخ صادرات را نیز اگرچه کُند ولی به گردش انداخته بودند، از سال 1402 دوباره این روند سرعت کند به خود گرفت و آمارهای واردات محصولات چاپی رفته رفته نگرانکننده شدند، باز نیز محصولاتی به کشور وارد میشدند که نهتنها در همین کشور خودمان تولید میشدند بلکه اساساً نیازی به واردات آنها نبود.
پس از آن در سال 1403 وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مصمم شد که آمار واردات محصولات چاپی را حداقل با 40 درصد کاهش مواجه کند، آمارها در این سال نشان داد که در مجموع، 46 هزار تن محصولات چاپی به کشور وارد شده است، در مقابل حجم صادرات محصولات چاپی از ایران به خارج از کشور، نصف این رقم یعنی 23 هزار تن بوده است.
اما آمارهای صادرات و واردات محصولات چاپی در سال 1404 نشان میدهد که خوشبختانه در سال گذشته نیز با کاهش واردات روبهرو بودهایم.
صرفهجویی 4.6همتی در صنعت چاپ
بر اساس آخرین آمارهای موجود از صنعت چاپ و بستهبندی، مجموع کاهش واردات و افزایش صادرات سال 1404 با در نظرگرفتن نرخ ارز ثابت و در مقایسه با سال پیش از آن (1403) برابر با 4/6 همت صرفهجویی ارزی است.
بهگفته مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1404 واردات محصولات چاپی با 13.5 هزار تن در مقایسه با سال 1403 با وزنی معادل 27 هزار تن با کاهش 50درصدی مواجه بوده است.
صادرات 38هزار تن محصولات چاپی ایران به 19 کشور
وی ادامه میدهد: در بخش صادرات محصولات چاپی در سال 1404 نیز با وزن 38 هزار تن نسبت به 23 هزار تن در سال 1403 شاهد افزایشی بالغ بر 65 درصد هستیم که این افزایش کنار تنوع محصولات و تنوع کشورهای مقصد همراه بوده است.
1.7همت کاهش واردات و 2.9همت افزایش صادرات در 1404
زارع میگوید: مقایسه ارزش واردات سالهای 1403 و 1404 با نرخ ثابت ارز سال 1403 بهمیزان 1.7 همت کاهش واردات و برای صادرات 2.9 همت افزایش را نشان میدهد. (مجموع 4.6 همت)
بررسی آمارهای موجود نشان میدهد که ارزش ریالی صادرات محصولات چاپی در سال 1404 نسبت به سال پیش از آن 230 درصد افزایش داشته است.
افزایش تنوع محصولات چاپی صادراتی
همچنین تنوع محصولات چاپی در سال 1404 نسبت به سال 1403، 15 نوع افزایش داشته است، بهعبارت دیگر از 26 نوع محصول صادراتی به 41 نوع محصول صادراتی دست پیدا کردهایم. در حوزه واردات نیز تنوع محصولات 8 نوع کاهش داشته است و از 38 نوع به 30 نوع رسیدهایم.
افزایش کشورهای مقصد محصولات چاپی ایران
در سال 1404 محصولات چاپی ایران به 19 کشور صادر شدهاند، این در حالی است که در سال پیش از آن محصولات چاپی به 14 کشور ارسال شده بود، اما در حوزه واردات همان 14 کشور سال 1403 بدون تغییر مانده است.
در بازه زمانی ابتدای سال 1404 تاکنون، سه کشور مقصد صادرات محصولات چاپی ایران افغانستان، تاجیکستان و عراق بوده است.
واردات محصولات چاپی به ایران نیز عمدتاً از ترکیه، چین و امارات متحده عربی انجام شده است. از این کشورها بیشترین واردات بر اساس وزن عبارت بوده است از پاکت مقوایی چندلایه، قوطی آلومینیومی و کاغذ فیلتر سیگار.
همچنین عمده محصولات چاپی صادراتی نیز عبارت بوده است از پوشش بستهبندی (لفاف) محصولات خوراکی، پاکت مقوایی چندلایه، جعبه مقوایی بستهبندی محصولات خوراکی.
تلاش فعالان صنعت چاپ در سالهای اخیر این بوده است که حجم واردات محصولات چاپی به کشور کاهش پیدا کند، در این میان ایران که در دهههای گذشته بازاری مطمئن برای شرکتهای تولیدی محصولات چاپی ترکیه بود، حالا خود به یکی از صادرکنندگان به کشورهای همسایه مبدل شده است تا جایی که گفته میشود صادرات سالیانه صنعت چاپ 400 میلیون دلار برآورد میشود. بهنظر میرسد سرمایهگذاری و سیاستگذاری در زمینه توسعه بیشتر چاپ بستهبندی میتواند هم از همین حجم واردات فعلی نیز بکاهد و بر حجم صادرات اضافه کند.
سال 1404 و مشکلات صنعت چاپ
سال 1404 سال بسیار دشواری برای صنعت چاپ و بستهبندی کشور بود، مشکلاتی همچون ناترازی انرژی، مسائل ارزی، هزینههای تحمیلی ناشی از عدمثبات در زنجیره تأمین و مشکلات مربوط به ثبت سفارش ماشینآلات و همچنین مسائل مربوط به بازگشت ارز حاصل از صادرات برای صادرکنندگان این صنعت، کنار پشتسر گذراندن دو جنگ از جمله چالشهای مهمی بود که این صنعت با آنها روبهرو شد.
صنعت چاپ در ایران بهعنوان بخشی از زنجیره تأمین بسیاری از محصولات تولیدی و فرهنگی، امکان بالقوهای برای رشد و توسعه در حوزه صادرات دارد. با توجه به افزایش نیازهای منطقهای و تقاضاهای بینالمللی، بررسی وضعیت و فرصتهای صادراتی این صنعت اهمیت ویژهای دارد.
امکانات تولیدی گستردهای در صنعت چاپ ایران وجود دارد، اما بیشتر آنها بهروزرسانی نشده و نیازمند سرمایهگذاری در تکنولوژیهای مدرن است، بیشتر صادرات صنعت چاپ ایران به کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان و کشورهای کشورهای آسیای میانه متمرکز است، این بازارها بهدلیل روابط فرهنگی و جغرافیایی نزدیک، پذیرای محصولات چاپی ایران هستند، محصولاتی که عمدتاً صادر میشوند شامل کتب، مجلات، مواد بستهبندی و محصولات چاپی تبلیغاتی هستند.
رقابتپذیری محصولات چاپی در ایران
با وجود برخی موفقیتها، رقابتپذیری محصولات چاپی ایران در بازارهای جهانی بهدلیل استفاده از ماشینآلات قدیمی و هزینههای بالای تولید پایینتر از استانداردهای جهانی است. تغییرات مداوم نرخ ارز و مسائل اقتصادی داخلی نیز در یک دهه گذشته در کاهش این استانداردها تأثیر داشته و پایداری صادرات را کاهش داده است، همچنین ضعف در زیرساختهای حملونقل و لجستیک نیز به هزینه و زمان تحویل محصولات اثر گذاشته است.
از سوی دیگر، با رشد اقتصادی کشورهای همسایه و توسعه بازارهای نوظهور، تقاضا برای محصولات چاپی باکیفیت و مقرونبهصرفه افزایش یافته است، بنابراین محصولات چاپ بستهبندی، بهویژه در بخش غذایی و دارویی، چشمانداز صادراتی وسیعی را پیشِپای صنعت چاپ ایران قرار داده است،
در این راستا، صنعت چاپ ایران با اتخاذ استراتژیهای مناسب و سرمایهگذاری در زمینههای کلیدی میتواند سهمی قابلتوجه از بازارهای بینالمللی را به خود اختصاص دهد. برای موفقیت در این مسیر، نوسازی فناوری، بهبود زیرساختهای صادراتی و توسعه روابط تجاری با کشورهای هدف ضروری است، با این اقدامات، ایران میتواند جایگاه خود را بهعنوان یک تولیدکننده معتبر در بازارهای جهانی تثبیت کند.
انتهای پیام/+