به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، صنعت خودروسازی جهان در ظاهر یک حوزه کاملاً صنعتی و تکنولوژیک به نظر میرسد، اما در واقع یکی از حساسترین بخشهای اقتصاد جهانی نسبت به تحولات ژئوپلیتیکی است. دلیل این حساسیت نیز ساختار پیچیده و بهشدت جهانیشده زنجیره تأمین آن است؛ زنجیرهای که از استخراج مواد خام آغاز میشود، به صنایع پالایشی و شیمیایی میرسد، سپس وارد تولید قطعات، نیمههادیها و باتریها شده و در نهایت در خطوط مونتاژ خودروسازان به محصول نهایی ختم میگردد. در چنین ساختاری، هر اختلال در هر نقطه از جهان میتواند به سرعت در کل شبکه تولید خودرو بازتاب پیدا کند.
در شرایط کنونی، تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، از جمله جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، این شکنندگی ساختاری را بیش از پیش آشکار کرده است. بخش قابل توجهی از اثرات این بحران نه از مسیر درگیری مستقیم، بلکه از طریق بازار انرژی، حملونقل دریایی و زنجیره تأمین مواد اولیه منتقل میشود. محدود شدن مسیرهای راهبردی انتقال نفت، گاز و محصولات پتروشیمی از منطقه خلیج فارس و تنگههای حیاتی، بهسرعت موجب واکنش بازارهای جهانی انرژی و افزایش قیمتها میشود. این افزایش قیمت صرفاً یک متغیر اقتصادی نیست، بلکه بهصورت مستقیم هزینه تولید صنایع سنگینی مانند فولاد، آلومینیوم، پلاستیک و قطعات خودرو را افزایش میدهد.
در همین چارچوب، هشدارهای صادرشده از سوی شرکتهای بزرگ صنعتی مانند شرکت شیمیایی آلمانی BASF اهمیت ویژهای پیدا میکند. این شرکتها در نقطه کلیدی زنجیره تأمین خودروسازی قرار دارند و مواد شیمیایی، پلیمرها، پوششها و ترکیبات مورد استفاده در باتریها و قطعات داخلی خودرو را تأمین میکنند. زمانی که چنین بازیگرانی از احتمال کمبود مواد اولیه یا افزایش هزینهها سخن میگویند، در واقع از آغاز یک بحران زنجیره تأمین خبر میدهند؛ بحرانی که در ابتدا در سطح صنایع بالادستی دیده میشود اما در ادامه به شکل کاهش تولید، افزایش قیمت خودرو و فشار بر بازار مصرف بروز میکند.
همزمان با این تحولات، صنعت خودرو درگیر یک گذار ساختاری بزرگ به سمت خودروهای برقی (EV) نیز هست. این گذار، وابستگی جدیدی به مواد معدنی حیاتی مانند لیتیوم، نیکل، کبالت و گرافیت ایجاد کرده است. برخلاف تصور اولیه که خودروهای برقی میتوانند وابستگی به منابع سنتی را کاهش دهند، واقعیت این است که این فناوری وابستگی صنعت خودرو را از نفت به مواد معدنی و زنجیرههای جدید و متمرکزتر منتقل کرده است. در نتیجه، حساسیت این صنعت نسبت به اختلالات ژئوپلیتیکی نهتنها کاهش نیافته، بلکه در برخی حوزهها افزایش یافته است.
در اروپا، این وضعیت با مجموعهای از چالشهای ساختاری دیگر ترکیب شده است. خودروسازانی مانند Volkswagen و Mercedes-Benz همزمان تحت فشار سهگانهای قرار دارند: الزام به کاهش آلایندگی، رقابت فزاینده با چین در بازار خودروهای برقی، و حفظ سودآوری در شرایط افزایش هزینهها. در همین حال، هزینه تولید باتری در اروپا همچنان بالاتر از آسیا است و این شکاف هزینهای، روند توسعه ظرفیت تولید داخلی را با کندی مواجه کرده است.
از سوی دیگر، سیاستهای تجاری اتحادیه اروپا و بریتانیا نیز فشار مضاعفی بر صنعت خودرو وارد کردهاند.قوانین جدید تجاری بین اروپا و بریتانیا که درصد مشخصی از تولید باتری و قطعات را به تولید داخل اروپا وابسته میکند، با هدف تقویت استقلال صنعتی طراحی شدهاند، اما در عمل با محدودیت ظرفیت تولید داخلی مواجه شدهاند. این وضعیت شکاف میان اهداف سیاستگذارانه و توان واقعی تولید را آشکار کرده و خودروسازان را به سمت درخواست تعویق در اجرای برخی مقررات سوق داده است.
در سطح جهانی، پیامد مهم این شرایط تغییر در منطق تصمیمگیری شرکتهای خودروسازی است. اگر در گذشته معیار اصلی انتخاب تأمینکنندگان «هزینه کمتر» و «کارایی بالاتر» بود، امروز «امنیت زنجیره تأمین» به یک عامل تعیینکننده تبدیل شده است. این تغییر رویکرد به معنای حرکت تدریجی از جهانیسازی کامل به سمت منطقهایسازی زنجیرههای تولید است؛ تغییری که ساختار صنعت خودرو را در بلندمدت دگرگون خواهد کرد.
در همین حال، رقابت ژئواقتصادی نیز شدت گرفته است. شرکتهایی مانند Toyota و دیگر خودروسازان آسیایی با فشار همزمان افزایش هزینه انرژی، سیاستهای تعرفهای و رقابت شدید خودروسازان چینی مواجه هستند. چین به دلیل دسترسی گسترده به زنجیره تأمین باتری و هزینه تولید پایینتر، توانسته سهم قابل توجهی از بازار جهانی خودروهای برقی را به دست آورد و موقعیت رقابتی خود را تقویت کند.
در نهایت، مجموعه این تحولات نشان میدهد که صنعت خودروسازی جهان در حال عبور از یک نقطه عطف تاریخی است. این صنعت دیگر صرفاً یک بخش تولیدی مبتنی بر فناوری نیست، بلکه به یک سیستم پیچیده و چندلایه تبدیل شده که بهطور همزمان به امنیت انرژی، ثبات ژئوپلیتیکی، تجارت جهانی و نوآوری فناوری وابسته است. در چنین شرایطی، حتی یک بحران منطقهای میتواند اثراتی فراتر از مرزهای جغرافیایی خود ایجاد کند و مسیر سرمایهگذاری، تولید و قیمتگذاری خودرو را در مقیاس جهانی تغییر دهد.
یه صورت کلی میتوان گفت پیامدهای جنگها و تنشهای ژئوپلیتیکی اخیر، محدود به یک منطقه یا یک صنعت خاص نیست، بلکه بهصورت زنجیرهای تمام صنایع کلیدی جهان از جمله صنعت خودروسازی را تحت تأثیر قرار داده است. صنعت خودرو به دلیل وابستگی گسترده به انرژی، مواد خام و زنجیرههای تأمین بینالمللی، در خط مقدم این بحران قرار دارد و بیش از سایر صنایع در معرض فشارهای ناشی از بیثباتی ژئوپلیتیکی و اقتصادی قرار گرفته است.
انتهای پیام/