به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، پس از برگزاری انتخابات پارلمانی در ارمنستان، میزان تنشها میان مسکو و ایروان به طرز چشمگیری رو به افزایش نهاده است. نشانههای این تیرگی روابط در مواضع اخیر مقامات ارشد دو کشور، به ویژه اظهارات صریح و بیپرده «سرگئی لاوروف» وزیر امور خارجه روسیه، کاملاً مشهود است.
لاوروف در جریان کنفرانس مطبوعاتی خود پس از نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO)، به تندی از رفتارهای مقامات ارمنستان انتقاد کرد و یادآور شد که ایروان به طور سیستماتیک در حال توسعه و تقویت مناسبات خود با سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) است.
طعنه سنگین لاوروف به بازی دوگانه ارمنستان
وزیر خارجه روسیه با اشاره به وضعیت مبهم عضویت ارمنستان در سازمانهای منطقهای تحت رهبری مسکو اظهار داشت: «همکاران ارمنی ما با وجود اینکه بیش از دو سال است به صورت صوری و اسمی عضو سازمان پیمان امنیت جمعی باقی ماندهاند، در رویدادها و نشستهای این سازمان شرکت نمیکنند. اما همزمان، شاهد هستیم که آنها به طور فعال در حال افزایش همکاریهای خود با کشورهای عضو ناتو هستند؛ رزمایشهای نظامی مشترک برگزار میکنند، محصولات و تجهیزات نظامی میخرند و تبادل هیئتهای نظامی میان ایروان با ناتو و اتحادیه اروپا—که اکنون خود در حال تبدیل شدن به یک ساختار نظامی است—جریان دارد.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که پیش از این، وزارت امور خارجه ارمنستان صراحتاً اعلام کرده بود که ایروان به دنبال تقویت روزافزون مشارکت خود با ناتو، از جمله از طریق تداوم حضور در برنامه "مشارکت برای صلح" است.
واکاوی پیامدهای خروج احتمالی ایروان از چتر امنیتی مسکو
در بررسی ابعاد این بحران، «ایشان وردیان»، تحلیلگر سیاسی و روزنامهنگار ارمنی، معتقد است که سخنان سیاستمداران روس و به ویژه سرگئی لاوروف از یک منطق صوری برخوردار است؛ چرا که ارمنستان واقعاً نمیتواند همزمان هم در سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا حضور داشته باشد و هم مسیر همگرایی با ساختارهای اروپایی را دنبال کند.
وردیان میافزاید: «در خصوص سازمان پیمان امنیت جمعی، ارمنستان هیچ تمایلی برای باقی ماندن در این ائتلاف نشان نمیدهد. رفتار مقامات ارمنی گویای این است که کشور دیگر مزیت یا امتیاز خاصی برای عضویت خود قائل نیست. علاوه بر این، نیکول پاشینیان بارها تأکید کرده که حضور ایروان در این سازمان، مانعی بزرگ در مسیر اجرای قراردادهای نظامی مختلفی بود که ارمنستان موفق شد پس از تعلیق مشارکت خود با این سازمان، آنها را منعقد کند. تا جایی که من اطلاع دارم، مکانیسمهایی در این پیمان برای لغو عضویت کشورها وجود دارد و اگر اعضا تصمیم به اخراج ارمنستان بگیرند، این امر مایه تأسف یا ناراحتی مقامات رسمی ایروان نخواهد شد.»
تفاوتهای بنیادین میان پیمان امنیتی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا
این کارشناس ارمنی با اشاره به وضعیت متفاوت اتحادیه اقتصادی اوراسیا تصریح میکند که در این اتحادیه نظام تصمیمگیری متفاوتی حاکم است. تصمیمات در اوراسیا بر اساس اجماع اتخاذ میشوند و این یعنی ارمنستان یکی از بازیگران اصلی فرآیند تصمیمگیری است. برخلاف پیمان امنیت جمعی، در اتحادیه اقتصادی اوراسیا مکانیسم مشخص و مدونی برای اخراج یک عضو تعبیه نشده است.
به گفته وردیان، ایروان نه تنها عضویت خود را در اوراسیا حفظ کرده، بلکه به عنوان یکی از شرکتکنندگان فعال در برنامهها و فرآیندهای اقتصادی آن باقی مانده است. از این رو، این سؤال جدی مطرح میشود که خروج ارمنستان چه پیامدهایی برای خود اتحادیه خواهد داشت، به ویژه اگر زنجیرههای اقتصادی فعال و کارآمد کنونی از هم گسسته شوند؟
وی معتقد است که ارمنستان تا حدودی آسیبپذیر است، چرا که اتحادیه اوراسیا تا به امروز پلتفرم کلیدی برای تضمین امنیت اقتصادی و به خصوص امنیت غذایی این کشور بوده است. با این حال، تحولات سالهای اخیر نشان میدهد که ارمنستان مسیر تنوعبخشی به اقتصاد خود را در پیش گرفته و مصمم به ادامه این راه است.
پاشینیان بارها اعلام کرده که جمهوری ارمنستان دیگر نباید بدون گزینه جایگزین بماند. بر اساس این منطق، در صورت اعمال هرگونه فشار اقتصادی، ایروان تلاش خواهد کرد تا زیانهای احتمالی را از طریق بازارهای جایگزین جبران کند.
وردیان رفتار فعلی روسیه را ناشی از لجاجت ساختاری میداند و هشدار میدهد که مسکو در این میان داراییهای استراتژیک زیادی را در ارمنستان از دست خواهد داد و قطع روابط تجاری دوجانبه، علاوه بر ایروان، آسیبهای جدی به منافع خود کرملین نیز وارد خواهد ساخت.
هشدارهای سخت کارشناس روس درباره فروپاشی امنیت ارمنستان
در جبهه مقابل، «الکساندر رازوفایف»، کارشناس روس در مسائل اوراسیا، نگاه متفاوتی به این بحران دارد. او معتقد است که روسیه در بستر مناقشه جاری در اوکراین، نسبت به تغییر جهتگیری سیاسی ایروان بسیار حساس عمل میکند.
رازوفایف میگوید: «در اوکراین نیز همه چیز با ایده پیوستن به اتحادیه اروپا آغاز شد. اگرچه ارمنستان برای مسکو اهمیت بسیار کمتری نسبت به اوکراین دارد، اما با این حال کرملین واکنش سختی نشان خواهد داد که نمود آن در کاهش شدید صادرات و تراز تجاری است؛ مسئلهای که میتواند به سقوط ارزش پول ملی ارمنستان منجر شود. من فکر نمیکنم پس از انتخابات اخیر، لحن تند روسیه علیه ایروان تغییر کند، مگر اینکه مقامات ارمنستان رسماً اعلام کنند که مسیر حرکت به سمت اروپا لغو شده است.»
این تحلیلگر روس تأکید میکند که ارمنستان موفق شده روابط خود را نه تنها با روسیه، بلکه با بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان نیز تیره کند.
او هشدار میدهد: «اگر روسیه رژیم تعرفههای ترجیحی و امتیازات اقتصادی ارمنستان را لغو کند، سقوط شدیدی در سطح زندگی مردم ارمنستان رخ خواهد داد و اتحادیه اروپا نیز هرگز هزینه معیشت این کشور را تأمین نخواهد کرد. از نظر من، بدون چتر حمایتی روسیه، ثبات سیاسی و امنیت ارمنستان در منطقه به طور کامل فرو میپاشد. فراموش نکنیم که اگر نیروهای نظامی آمریکا یا اروپا در خاک ارمنستان مستقر شوند، ایران کاملاً این پتانسیل را دارد که آنها را هدف قرار دهد. در مجموع، آینده روشنی برای ارمنستان متصور نیستم و پاشینیان باید عاقلانهتر رفتار میکرد و با مسکو وارد دعوا نمیشد.»
انتهای پیام/