به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، «تاریخ تکرار میشود» شاید از جمله عباراتی باشد که از گذشته به یادگار مانده و همه آن را شنیدهاند یا در گفتار و نوشتار خود به کار میبرند.
اگرچه بر اساس علم تاریخ و سنتهای الهی، تاریخ عیناً تکرار نمیشود، اما آزمونهای آن تکرار میشوند.
بر اساس اندیشههای استاد شهید مرتضی مطهری و نگاه تاریخی دکتر علی شریعتی، تاریخ را نمیتوان یک خط مستقیم یا یک دایره بسته دانست؛ بلکه حرکت تاریخ بیشتر به یک مارپیچ شباهت دارد.
جامعه در حالی که به پیش میرود، بار دیگر با موضوعاتی چون عدالت و استبداد، آزادی و اسارت، ظلم و ستم، ایمان و کفر و دیگر مفاهیم بنیادین روبهرو میشود.
این مفاهیم در تاریخ تکرار میشوند، اما هر بار در شرایطی جدید و در مقیاسی بزرگتر. از این رو، تاریخ نه کاملاً تکرار میشود و نه کاملاً گسسته از گذشته است؛ بلکه الگوهای پیشین در قالبها، شرایط و ساختارهای تازه ظهور میکنند و انسانها را بار دیگر در برابر همان انتخابهای سرنوشتساز قرار میدهند.
این حرکت مارپیچی تاریخ بیانگر آن است که تاریخ در یک دایره بسته و محدود حرکت نمیکند، بلکه در یک مسیر تکاملی و دورانی بزرگ پیش میرود. چهرهها و شرایط تغییر میکنند، اما آزمونها و انتخابهای انسان در لباسی نو تکرار میشوند.
بر اساس این گزاره که «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا»، مقصود آن نیست که واقعه عاشورا در کربلا بار دیگر تکرار میشود، بلکه این عبارت بیانگر تداوم حقیقتی ماندگار در زندگی انسان است.
عاشورا را نباید صرفاً در محرم سال 61 هجری جستوجو کرد؛ زیرا پیام آن محدود به یک زمان و یک مکان نیست.
عاشورا مکتب انتخاب میان حق و باطل، عدالت و ظلم، عزت و ذلت است و انسان امروز نیز همانند انسان دیروز در برابر انتخابهای سرنوشتساز قرار دارد.
نامها تغییر کردهاند، ابزارها دگرگون شدهاند و شرایط متفاوت شده است. آنچه روزگاری با شمشیر و نیزه نمود مییافت، امروز ممکن است در قالب رسانهها، شبکههای اجتماعی، فضای مجازی یا قدرتهای نظامی و اقتصادی ظهور کند؛ اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: در هنگام آزمون، در کنار حقیقت میایستیم یا در برابر آن سکوت میکنیم؟
بر این اساس، کربلا تنها یک مکان جغرافیایی نیست؛ هر جایی که انسان میان حق و باطل دست به انتخاب بزند، کربلاست. عاشورا نیز تنها یک روز در تقویم هجری قمری نیست؛ بلکه هر روزی که انسان در معرض انتخاب میان حق و باطل قرار گیرد، عاشوراست.
شاید مهمترین پیام عاشورا را بتوان در این جمله تاریخی امام حسین(ع) یافت: «هیهات منا الذله»؛ یعنی انسان آزاده نمیتواند به ظلم، انحراف و بیعدالتی مشروعیت ببخشد. همچنین جمله «مثل من با مثل او بیعت نمیکند» که در بیانات اخر رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز مورد تأکید قرار گرفت، بیانگر آن است که پیام عاشورا تنها متعلق به یک دوره تاریخی نیست، بلکه برای همه عصرها و نسلهاست.
یکی از نکاتی که در تحلیل عاشورا باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان صلح و بیعت است. صلح، تدبیری سیاسی برای جلوگیری از جنگ و حفظ مصالح جامعه است؛ اما بیعت، نوعی اعلام وفاداری، پذیرش مشروعیت و تأیید حاکمیت محسوب میشود. از همین رو ممکن است در شرایطی صلح صورت گیرد، اما بیعت انجام نشود.
در منطق عاشورا، مسئله اصلی امام حسین(ع) صرفاً پرهیز از جنگ یا ورود به جنگ نبود، بلکه خودداری از اعطای مشروعیت به حکومتی بود که آن را منحرف از مسیر اسلام میدانست. بر همین اساس، جمله تاریخی «مثلی لا یبایع مثل یزید» بیش از آنکه نفی صلح باشد، نفی مشروعیتبخشی به ظلم و انحراف است؛ زیرا صلح میتواند یک تاکتیک سیاسی باشد، اما بیعت یک موضع اعتقادی، اخلاقی و هویتی است.
از همین رو، عاشورا بیش از آنکه رویدادی تاریخی درباره جنگ، صلح یا بیعت باشد، معیاری برای سنجش انتخابهای امروز انسان است. هر نسل باید پاسخ خود را به پرسش عاشورا بدهد و جایگاه خویش را در این میدان مشخص کند.
عصر روز عاشورا پایان یک تراژدی نبود؛ آغازی بود بر رسالتی که در هر عصر و هر سرزمینی بر دوش انسانها نهاده میشود. تاریخ تکرار نمیشود، اما آزمونهای آن تکرار میشوند و عاشورا بزرگترین آزمون تکرارشونده تاریخ انسان است.
محمدعلی فتح الهی کارشناس سیاسی و فعال رسانه
انتهای پیام/