به گزارش خبرگزاری تسنیم، خورشید هنوز کاملاً بالا نیامده بود که صدای موتور پمپهای آب در حاشیه دشتهای خراسان رضوی سکوت صبحگاهی را شکست. زمین ترک خورده بود، رودخانهها نحیفتر از همیشه به نظر میرسیدند و سدهایی که روزی پشتوانه امنیت آبی استان بودند، حالا بیش از آنکه به دریاچه شباهت داشته باشند، یادآور خاطره سالهای پربارشاند. مردمی که سالها خشکسالی را تجربه کردهاند، این روزها با پرسشی جدیتر از همیشه روبهرو هستند؛ آیا بحران آب در خراسان رضوی هنوز یک هشدار است یا وارد مرحله بحران واقعی شدهایم؟ و همین پرسش، نقطه آغاز بررسی وضعیت منابع آبی استانی است که طی دو سال اخیر بارها در کانون هشدارهای مسئولان قرار گرفته است.
خراسان رضوی در سالهای اخیر دیگر تنها با مفهوم خشکسالی مواجه نیست؛ بلکه با نوعی «کمآبی ساختاری» روبهروست که هم در منابع زیرزمینی و هم در سدهای تأمینکننده آب شرب مشهد خود را نشان داده است. طی دو سال گذشته، اظهارات رسمی مدیران حوزه آب استان بهتدریج تصویری روشنتر از این وضعیت ارائه کردهاند؛ تصویری که از هشدارهای اولیه آغاز شده و به بحث درباره احتمال محدودیت در مصرف آب رسیده است.
زمستان 1403؛ تثبیت بحران زیرزمینی
در 21 اسفند 1403، محمدعلی نعمتنژاد در گفتوگو با خبرگزاری مهر اعلام کرد سد دوستی تنها حدود 10 درصد پرشدگی دارد و بخش عمده ظرفیت آن خالی است. او تأکید کرد کاهش آورد رودخانهای از افغانستان و برداشتهای گذشته باعث شده نقش این سد در تأمین آب مشهد به شدت کاهش یابد.
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که همزمان نگرانی درباره افت سفرههای زیرزمینی نیز بهعنوان یکی از محورهای اصلی بحران مطرح بود؛ موضوعی که نشان میداد فشار بر منابع آبی استان هم در سطح سدها و هم در سطح آبخوانها همزمان در حال افزایش است.
تابستان 1404؛ ورود سدها به نقطه هشدار
در 5 مرداد 1404، محمدعلی نعمتنژاد در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم اعلام کرد در یکی از خشکترین دورههای سه دهه اخیر، ذخایر سدهای تأمینکننده آب شرب مشهد به نقطه هشدار رسیدهاند و در صورت ادامه روند مصرف، امکان اتمام ذخایر در ماههای پاییز وجود دارد.
این هشدار زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که او همزمان از کاهش محسوس بارشها نسبت به میانگین بلندمدت خبر داد و تأکید کرد میزان بارندگی ثبتشده بهمراتب کمتر از شرایط نرمال اقلیمی استان بوده است.
در همین دوره، روایت رسمی مدیریت آب استان به سمت یک واقعیت جدید حرکت کرد: مسئله دیگر فقط «کاهش بارش» نبود، بلکه «ناتوانی منابع موجود در پاسخ به مصرف فعلی» مطرح شده بود.
پاییز 1404؛ تشدید تنش در منابع زیرزمینی و سدها
در 23 مهر 1404، در گزارشهای رسمی منتشرشده از سوی تسنیم، محمدعلی نعمتنژاد بار دیگر نسبت به وضعیت سد دوستی هشدار داد و اعلام کرد برداشت ایران از این سد محدود شده و بخش عمده ذخایر در بالادست باقی مانده است.
او در همین اظهارات به افت شدید سفرههای زیرزمینی نیز اشاره کرد و برداشت بیرویه را یکی از عوامل اصلی فرونشست زمین در استان دانست.
این بخش از اظهارات نشان داد بحران آب در خراسان رضوی تنها یک مسئله مربوط به سدها نیست، بلکه به ساختار بهرهبرداری از منابع زیرزمینی نیز گره خورده است.
بهمن 1404؛ ورود احتمال محدودیت به ادبیات رسمی
در 26 بهمن 1404، محمدعلی نعمتنژاد در نشست شورای استان اعلام کرد خراسان رضوی در آستانه بحران جدی آب قرار دارد و در صورت تداوم شرایط موجود، احتمال اعمال نوبتبندی آب در برخی مناطق مشهد وجود دارد.
این اظهارنظر نقطه عطفی در ادبیات رسمی مدیریت آب استان محسوب میشود؛ زیرا برای نخستینبار واژه «نوبتبندی» بهصورت مستقیم در سطح مدیریت منابع آب مشهد مطرح شد.
همزمان، تأکید شد که مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده از آب تنها راه جلوگیری از ورود به شرایط سختتر است؛ موضوعی که نشان میدهد راهکارهای زیرساختی همچنان با چالش اجرا مواجهاند.
1405؛ تداوم فشار بر منابع و بازگشت سدها به چرخه محدود
در 7 اردیبهشت 1405، در گزارشی از تسنیم، اعلام شد سدهای تأمینکننده آب مشهد شامل دوستی، طرق، کارده و ارداک همچنان در وضعیت کاهش ذخیره قرار دارند و تأمین آب شرب با اتکا به مدیریت مصرف ادامه دارد.
در 3 خرداد 1405 نیز گزارش شد سد دوستی پس از دورهای کاهش شدید ذخایر، دوباره بهصورت محدود وارد مدار تأمین آب مشهد شده است؛ اما حجم ذخایر همچنان در سطحی پایین قرار دارد و وابستگی به مدیریت مصرف ادامه یافته است.
این وضعیت نشان میدهد که حتی در سال 1405 نیز منابع آبی استان به ثبات نرسیدهاند و همچنان در چرخه نوسانی بین کاهش و بازیابی محدود قرار دارند.
مسئله آب در خراسان رضوی؛ از کمبود منابع تا چالش تصمیمگیری
مرور اظهارات رسمی ثبتشده در بازه 1403 تا 1405 نشان میدهد بحران آب در خراسان رضوی در چند مرحله ادراکی شکل گرفته است: ابتدا بهعنوان کمبود بارش، سپس بهعنوان کاهش ذخایر سدها، و در نهایت بهعنوان فشار بر شبکه توزیع و احتمال محدودیت مصرف.
در تمام این دوره، محمدعلی نعمتنژاد و سایر مدیران حوزه آب بر چند محور مشترک تأکید داشتهاند: افت بارندگی، کاهش منابع زیرزمینی و افزایش وابستگی به مدیریت مصرف.
اما آنچه از دل این اظهارات بیرون میآید، تنها یک مسئله اقلیمی نیست؛ بلکه چالشی مدیریتی نیز هست که در آن فاصله میان هشدار و تصمیم، به یکی از عوامل تعیینکننده آینده آبی استان تبدیل شده است.
اگر طی دو سال گذشته، عالیترین مدیران حوزه آب در خراسان رضوی بارها از کاهش منابع، افت سدها و فشار بر آبخوانها سخن گفتهاند، چرا هنوز مرز میان «مدیریت بحران» و «ورود به محدودیتهای واقعی مصرف» در عمل شفاف نشده است؟
گزارش از: زهرا سلیمی، فعال رسانه و خبرنگار
انتهای پیام/