خبرگزاری تسنیم ـ هادی فقیه| در روزهایی که فضای عمومی کشور متأثر از در پیش بودن آیین تشییع پیکر رهبر شهید است، این رویداد در کانون توجه افکار عمومی و تحلیلهای اجتماعی قرار گرفته است. چنین مناسبتهایی در تجربه اجتماعی جامعه ایرانی، همواره فراتر از یک مراسم صرفاً آیینی یا عاطفی تلقی شده و به بستری برای نمایش همبستگی ملی، بازخوانی سرمایه اجتماعی و سنجش میزان مشارکت و انسجام اجتماعی تبدیل شدهاند.
حضور گسترده مردم در اینگونه مراسم، از یک سو بازتاب پیوندهای عمیق عاطفی و تاریخی میان جامعه و شخصیتهای اثرگذار است و از سوی دیگر، بیانگر ظرفیتهای اجتماعی برای همگرایی در بزنگاههای مهم ملی به شمار میرود. در همین چارچوب، نحوه برگزاری، میزان مشارکت مردمی، نقش دستگاههای اجرایی در مدیریت این حضور و همچنین بازتابهای رسانهای آن، همگی از موضوعاتی هستند که اهمیت مضاعفی در تحلیل این رویداد پیدا میکنند.
از سوی دیگر، این مراسم در بُعد ارتباطی و رسانهای نیز واجد اهمیت ویژهای است. در شرایطی که جریان اطلاعات با سرعت بالا در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی در گردش است، نحوه روایت چنین رخدادهایی میتواند در شکلدهی به برداشت عمومی، تقویت یا تضعیف اعتماد اجتماعی و نیز تبیین واقعیتهای میدانی نقشآفرین باشد. از این منظر، نقش رسانهها در ارائه روایت دقیق، مستند و مسئولانه از این رویداد، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
سردار محمدرضا موحد فرمانده سپاه کربلا در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم به بررسی ابعاد مختلف این رویداد پرداخت که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: با توجه به در پیش بودن آیین تشییع پیکر رهبر شهید، این مراسم را از چه منظری ارزیابی میکنید؟
سردار محمدرضا موحد: حضور گسترده مردم در چنین مراسمی، نشاندهنده اهمیت جایگاه رهبری و انسجام اجتماعی در کشور است. این حضور صرفاً بدرقه یک شخصیت نیست، بلکه بیانگر باور و پایبندی مردم به اصول و ساختارهای اساسی نظام و نمایش همبستگی ملی در مقاطع حساس به شمار میرود.
سردار محمدرضا موحد: آیین تشییع شخصیتهایی که در حافظه جمعی جامعه جایگاه ویژهای دارند، همواره از اهمیت اجتماعی، فرهنگی و تاریخی برخوردار است و معمولاً بازتابدهنده احساسات، باورها و همبستگی اقشار مختلف مردم است. حضور گسترده مردم در چنین مراسمی، پیش از هر چیز نشاندهنده پیوند عاطفی و اجتماعی میان جامعه و شخصیتی است که سالها در عرصههای مختلف مسئولیت داشته و در ذهن و خاطره مردم ماندگار شده است.
این حضور را نمیتوان صرفاً در قالب یک مراسم بدرقه یا وداع تفسیر کرد؛ بلکه چنین اجتماعاتی معمولاً بیانگر میزان انسجام اجتماعی و مشارکت مردم در رویدادهای مهم ملی نیز هست. در اینگونه مراسم، اقشار مختلف جامعه با سلایق و دیدگاههای گوناگون در کنار یکدیگر حضور پیدا میکنند و این همافزایی، تصویری از همبستگی و همراهی مردم در مقاطع حساس را به نمایش میگذارد.
از منظر اجتماعی نیز این مراسم فرصتی است تا مردم ضمن ادای احترام، احساس تعلق خود را نسبت به ارزشها و باورهایی که آن شخصیت نمایندگی میکرد، ابراز کنند. به همین دلیل، این آیین تنها یک مراسم تشریفاتی نیست، بلکه رویدادی است که ابعاد فرهنگی، اجتماعی و تاریخی آن در کنار جنبههای عاطفی قابل توجه است.
بیتردید هرچه این حضور گستردهتر، منظمتر و همراه با آرامش و احترام متقابل باشد، میتواند جلوهای از انسجام و سرمایه اجتماعی جامعه را به نمایش بگذارد. در چنین مناسبتهایی، نظم، همدلی، مشارکت مردمی و همکاری دستگاههای مسئول نیز اهمیت ویژهای پیدا میکند تا مراسم در فضایی مناسب برگزار شود و زمینه حضور گسترده و آرام مردم فراهم باشد.
تسنیم: برخی معتقدند این حضور، علاوه بر جنبه عاطفی، حامل پیامهای اجتماعی نیز هست. ارزیابی شما چیست؟
سردار محمدرضا موحد: هر اجتماع گسترده مردمی، بهویژه در مناسبتهایی که با شخصیتهای شناختهشده و رویدادهای مهم ملی همراه است، بهطور طبیعی بازتابهای مختلف اجتماعی دارد. چنین مراسمی تنها یک آیین برای ابراز احساسات و ادای احترام نیست، بلکه فرصتی است که در آن میتوان میزان مشارکت، همدلی و همراهی اقشار مختلف جامعه را نیز مشاهده کرد.
وقتی مردم از گروههای مختلف سنی، فرهنگی و اجتماعی در کنار یکدیگر در یک مراسم حضور پیدا میکنند، این حضور نشاندهنده ظرفیت جامعه برای همگرایی در رویدادهای مهم است. این همگرایی، فارغ از انگیزههای فردی شرکتکنندگان، میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد متقابل و ارتقای روحیه همبستگی در جامعه کمک کند.
از منظر اجتماعی نیز اینگونه اجتماعات معمولاً مورد توجه افکار عمومی قرار میگیرند و تصویری از نحوه مشارکت مردم در یک رویداد ملی را به نمایش میگذارند. به همین دلیل، برگزاری منظم، آرام و همراه با احترام متقابل در چنین مراسمی اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا علاوه بر تأمین آرامش شرکتکنندگان، میتواند جلوهای از نظم، همکاری و مسئولیتپذیری اجتماعی را نیز نشان دهد.
آنچه بیش از هر موضوع دیگری اهمیت دارد، حفظ فضای همدلی، احترام متقابل و تقویت سرمایه اجتماعی است. هر اندازه بتوان از چنین فرصتهایی برای افزایش انسجام اجتماعی، تعامل سازنده میان مردم و تقویت روحیه همکاری استفاده کرد، آثار مثبت آن در حوزههای مختلف اجتماعی نیز بیشتر نمایان خواهد شد.
تسنیم: شما در سخنان خود به شعار «باید برخاست» اشاره کردید. مقصود از این تعبیر چیست؟
سردار موحد: مقصود از این تعبیر، تأکید بر اهمیت حفظ روحیه مسئولیتپذیری، امید و تلاش در مواجهه با شرایط دشوار است. در هر جامعهای، رخدادهای بزرگ میتواند احساسات و واکنشهای متفاوتی را در میان مردم ایجاد کند. آنچه در چنین شرایطی اهمیت دارد، حفظ آرامش، همدلی و توجه به مسئولیتهای فردی و اجتماعی است.
این نگاه بر نقش مشارکت، همکاری و استفاده از ظرفیتهای اجتماعی برای عبور از مقاطع حساس تأکید دارد. تجربه نشان داده است که انسجام، گفتوگو، همراهی مردم و انجام مسئولانه وظایف از سوی نهادها و شهروندان، میتواند به مدیریت بهتر شرایط و کاهش آسیبهای ناشی از بحرانها کمک کند.
بنابراین، مقصود از این عبارت، دعوت به حفظ روحیه امید، مسئولیتپذیری و تداوم تلاش در چارچوب قانون و با تکیه بر همکاری و همبستگی اجتماعی است؛ موضوعی که در هر جامعهای میتواند به افزایش آرامش، اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند.
تسنیم: از نگاه شما، رسانهها در شرایط کنونی چه مسئولیتی بر عهده دارند؟
سردار موحد: امروز رسانهها یکی از مهمترین ارکان شکلدهی به افکار عمومی و انتقال اطلاعات در جامعه هستند. با گسترش فناوریهای ارتباطی و شبکههای اجتماعی، سرعت انتشار اخبار بهمراتب بیشتر از گذشته شده و همین موضوع، مسئولیت رسانههای حرفهای را نیز سنگینتر کرده است. در چنین فضایی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت پیدا میکند، پایبندی به اصول حرفهای روزنامهنگاری، دقت در انتشار اخبار، صحتسنجی اطلاعات و رعایت امانتداری در انتقال واقعیتهاست.
در شرایطی که حجم گستردهای از اطلاعات، تحلیلها و روایتهای مختلف در فضای رسانهای منتشر میشود، رسانههای مسئول باید مرجعیت خبری خود را با اتکا به مستندات، منابع معتبر و اطلاعرسانی دقیق حفظ کنند. انتشار اخبار تأییدنشده یا شتابزدگی در انعکاس رویدادها میتواند موجب شکلگیری برداشتهای نادرست و کاهش اعتماد مخاطبان شود؛ از این رو، مسئولیت رسانهها تنها اطلاعرسانی سریع نیست، بلکه ارائه اخبار دقیق، مستند و قابل اعتماد است.
رسانههای حرفهای باید ضمن رعایت بیطرفی در نقل اخبار، از هرگونه شایعهپراکنی، انتشار اطلاعات ناقص و بازنشر مطالب فاقد اعتبار پرهیز کنند. امروز اعتماد عمومی، مهمترین سرمایه هر رسانه است و این سرمایه تنها در سایه صداقت، شفافیت، پاسخگویی و پایبندی به اخلاق حرفهای حفظ خواهد شد.
در کنار اطلاعرسانی، رسانهها نقش مهمی در افزایش آگاهی عمومی، تبیین ابعاد مختلف رویدادها و فراهم کردن زمینه گفتوگوی سازنده در جامعه دارند. هرچه تحلیلها بر پایه اطلاعات دقیقتر، مستندتر و کارشناسانهتر ارائه شود، مخاطبان نیز امکان قضاوت آگاهانهتری خواهند داشت. به همین دلیل، رسانهها باید همواره تلاش کنند میان سرعت، دقت و صحت انتشار اخبار تعادل برقرار کرده و منافع عمومی را در اولویت فعالیتهای خبری خود قرار دهند.
تسنیم: به موضوع جنگ روایتها نیز اشاره کردید. این مفهوم را چگونه تبیین میکنید؟
سردار موحد: امروز بسیاری از رویدادهای مهم، علاوه بر ابعاد میدانی، در عرصه اطلاعرسانی و روایت نیز دنبال میشوند. به همین دلیل، آنچه مخاطبان از یک رویداد دریافت میکنند، تنها به اصل واقعه محدود نیست، بلکه نحوه روایت، چارچوببندی خبر، انتخاب تیتر، تصاویر، زمان انتشار و تحلیلهای ارائهشده نیز در شکلگیری برداشت عمومی نقش دارد.
در فضای رسانهای کنونی، هر رسانه بر اساس سیاستهای حرفهای و معیارهای خبری خود تلاش میکند رویدادها را برای مخاطبان تبیین کند. از این رو، ممکن است درباره یک اتفاق واحد، روایتها و تحلیلهای متفاوتی در رسانههای مختلف منتشر شود. این مسئله، اهمیت سواد رسانهای و همچنین مسئولیت رسانههای حرفهای را بیش از گذشته نمایان میکند.
در چنین شرایطی، مهمترین وظیفه رسانههای حرفهای، اتکا به منابع معتبر، بررسی و راستیآزمایی اطلاعات، تفکیک خبر از تحلیل و ارائه روایتی مستند، دقیق و قابل اعتماد است. مخاطبان امروز بهدلیل دسترسی همزمان به منابع متعدد خبری، بیش از گذشته به اعتبار رسانهها توجه میکنند و طبیعی است که هر اندازه یک رسانه در رعایت اصول حرفهای موفقتر عمل کند، اعتماد عمومی بیشتری نیز به دست خواهد آورد.
به اعتقاد من، رسانهها باید ضمن رعایت سرعت در اطلاعرسانی، دقت را فدای شتاب نکنند. انتشار اطلاعات ناقص یا تأییدنشده، استفاده از منابع نامعتبر یا ارائه تحلیلهایی که بر پایه دادههای مستند نباشد، میتواند موجب سردرگمی مخاطبان و کاهش اعتماد عمومی شود. از این رو، پایبندی به اصول حرفهای، شفافیت در بیان واقعیتها و ارائه اطلاعات مستند، مهمترین سرمایه هر رسانه در فضای رقابتی امروز است.
در نهایت، هرچه رسانهها با مسئولیتپذیری بیشتری به رسالت اطلاعرسانی خود عمل کنند و مخاطبان نیز با نگاه نقادانه و بهرهگیری از سواد رسانهای اخبار را دنبال کنند، زمینه برای شکلگیری درک دقیقتر و آگاهانهتر از رویدادها فراهم خواهد شد.
تسنیم: از ویژگیهای شخصیتی رهبر شهید نیز سخن گفتید. چه شاخصهایی را برجسته میدانید؟
سردار محمدرضا موحد: اگر بخواهیم شخصیت ایشان را بر اساس آنچه در سالهای مسئولیت و حضور در عرصههای مختلف مشاهده شد، توصیف کنیم، باید به مجموعهای از ویژگیهای فردی، مدیریتی و رفتاری اشاره کنیم که در مقاطع مختلف مورد توجه اطرافیان و افکار عمومی قرار داشت. ایشان در مسئولیتهای مختلف، همواره بر ارتباط با مردم، پیگیری امور، حضور در میدان و توجه به مسائل کشور تأکید داشتند و تلاش میکردند تصمیمات و برنامهها را با نگاه به نیازهای جامعه دنبال کنند.
یکی دیگر از ویژگیهایی که درباره ایشان مطرح میشد، اهتمام به ارزشهای دینی و اخلاقی در کنار انجام مسئولیتهای اجرایی بود. در سخنرانیها و مواضع رسمی نیز بر موضوعاتی مانند خدمترسانی، عدالت، قانونمداری، مسئولیتپذیری و تلاش برای رفع مشکلات مردم تأکید داشتند و این موضوعات در بخش قابل توجهی از فعالیتهای ایشان بازتاب پیدا میکرد.
در حوزه مدیریتی نیز روحیه پیگیری، نظم در انجام امور، حضور مستمر در برنامهها و اهتمام به اجرای مصوبات از ویژگیهایی بود که همکاران و مسئولان در مقاطع مختلف به آن اشاره کردهاند. ایشان تلاش داشتند با حضور میدانی، روند اجرای برنامهها و پروژهها را از نزدیک دنبال کنند و همین رویکرد موجب میشد ارتباط مستقیمتری با مدیران اجرایی و اقشار مختلف جامعه برقرار شود.
از سوی دیگر، در موضوعات مرتبط با منافع و مصالح کشور نیز همواره بر حفظ عزت، استقلال و حرکت در چارچوب سیاستهای کلان نظام تأکید داشتند و در بیان دیدگاههای خود، صراحت و شفافیت را مدنظر قرار میدادند. این ویژگیها باعث شده بود که بسیاری از همراهان و همکاران، ایشان را فردی مسئولیتپذیر، منظم و پایبند به انجام وظایف بدانند.
به اعتقاد من، آنچه از یک شخصیت پس از پایان مسئولیت یا در حافظه تاریخی جامعه باقی میماند، تنها اقدامات اجرایی نیست، بلکه شیوه تعامل با مردم، نحوه مواجهه با مسائل، اخلاق مدیریتی و نوع نگاه به مسئولیت نیز در این ماندگاری نقش دارد. به همین دلیل، مرور این ویژگیها میتواند برای مدیران و مسئولان در سطوح مختلف نیز قابل توجه و تأمل باشد.
تسنیم: انتظار شما از فعالان رسانهای در روزهای برگزاری مراسم چیست؟
سردار موحد: انتظار این است که رسانهها با رعایت اصول حرفهای، فضای مراسم را بهصورت دقیق، منظم و مستند منعکس کنند و تصویری واقعی از حضور مردم، نظم برگزاری مراسم و فضای عمومی جامعه ارائه دهند. اطلاعرسانی مسئولانه میتواند به افزایش اعتماد عمومی و آگاهی مخاطبان کمک کند.
تسنیم: اگر نکته پایانی دارید، بفرمایید.
سردار موحد: از همه فعالان رسانهای که با احساس مسئولیت در عرصه اطلاعرسانی فعالیت میکنند، قدردانی میکنم و امیدوارم با تلاش، دقت و پایبندی به اخلاق حرفهای، در ارتقای آگاهی عمومی و حفظ انسجام اجتماعی نقشآفرینی کنند.
انتهای پیام/