به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، سالهاست که با فرارسیدن روزهای گرم سال، مسئله تأمین برق به یکی از اصلیترین دغدغههای بخش تولید تبدیل میشود، اما آنچه امروز فعالان اقتصادی درباره آن هشدار میدهند، دیگر یک مشکل کوتاهمدت و محدود به چند ماه تابستان نیست. ناترازی انرژی به تدریج به یکی از چالشهای ساختاری اقتصاد تبدیل شده، چالشی که آثار آن از سالنهای تولید و خطوط کارخانهها آغاز میشود و تا قیمت کالا، اشتغال، صادرات و تصمیمهای سرمایهگذاران ادامه پیدا میکند.
صنعت برای حرکت، بیش از هر چیز به ثبات نیاز دارد. سرمایهگذاری که برای راهاندازی یک واحد تولیدی هزینه میکند، کارگری که در یک کارخانه مشغول به کار است و تولیدکنندهای که برای حضور در بازارهای داخلی و خارجی برنامهریزی میکند، همگی به یک پیششرط مشترک نیاز دارند، دسترسی مطمئن و پایدار به انرژی.
در سالهای اخیر، محدودیتهای برق و اجرای برنامههای مدیریت مصرف، بسیاری از واحدهای صنعتی استان را با شرایط دشواری مواجه کرده است. توقف خطوط تولید، کاهش ظرفیت فعالیت کارخانهها، افزایش هزینههای نگهداری تجهیزات و آسیب به مواد اولیه تنها بخشی از پیامدهایی است که فعالان اقتصادی از آن سخن میگویند.
استان همدان به عنوان یکی از قطبهای مهم تولید در غرب کشور، از این شرایط تأثیر پذیرفته است. استانی که با برخورداری از ظرفیتهای گسترده در بخش صنعت، معدن، کشاورزی، صنایع غذایی و صنایع تبدیلی، میتواند نقش مهمی در توسعه اقتصادی منطقه و افزایش صادرات غیرنفتی داشته باشد، اما استمرار محدودیتهای انرژی میتواند بخشی از این ظرفیتها را با مانع مواجه کند در چنین شرایطی، موضوع احداث نیروگاههای اختصاصی برای صنایع، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش بهرهوری مصرف انرژی به عنوان راهکارهای عبور از بحران مطرح شده است با این حال، فعالان بخش خصوصی معتقدند هیچکدام از این راهکارها بدون برنامهریزی جامع، تأمین مالی، اصلاح فرآیندهای اداری و حمایت سیاستگذار نمیتواند به تنهایی پاسخگوی نیاز صنعت باشد.
به ویژه آنکه ساخت نیروگاه اختصاصی برای همه واحدهای تولیدی امکانپذیر نیست. صنایع بزرگ شاید توان سرمایهگذاری در این حوزه را داشته باشند، اما بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط که بخش مهمی از اشتغال و تولید استان را برعهده دارند، برای ورود به چنین پروژههایی با محدودیتهای جدی مالی روبهرو هستند.
از سوی دیگر، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر نیز اگرچه فرصتی مهم برای آینده انرژی کشور محسوب میشود، اما نیازمند زیرساختهایی مانند ذخیرهسازی انرژی، توسعه شبکه انتقال و ایجاد مشوقهای اقتصادی است تا بتواند نقش مؤثری در تأمین برق پایدار صنایع ایفا کند.
مسئله انرژی امروز تنها یک دغدغه فنی در حوزه برق نیست؛ بلکه موضوعی اقتصادی، اجتماعی و حتی مرتبط با امنیت تولید است. هر ساعت توقف خط تولید میتواند به معنای کاهش عرضه، افزایش هزینه، تأخیر در تحویل سفارشها و کاهش توان رقابت در بازار باشد.
در همین راستا، برای بررسی ابعاد مختلف ناترازی انرژی، آثار آن بر بخش تولید استان و راهکارهای پیشرو، با رحیم مرتضایی، رئیس اتاق بازرگانی همدان گفتوگو کردهایم تا دیدگاه بخش خصوصی درباره یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد استان را جویا شویم.
ناترازی برق، دیگر یک مسئله فصلی نیست
تسنیم: برق امروز به یکی از دغدغههای اصلی بخش تولید تبدیل شده است. ارزیابی شما از وضعیت فعلی تأمین انرژی صنایع چیست؟
مرتضایی: واقعیت این است که ناترازی برق دیگر یک مشکل مقطعی یا صرفاً فصلی نیست و به یک چالش جدی در اقتصاد تبدیل شده است. صنایع، بهویژه واحدهای تولیدی بزرگ و انرژیبر، برای حفظ ظرفیت تولید خود نیازمند دسترسی پایدار به انرژی هستند.
در سالهای اخیر، محدودیتهای برق باعث کاهش تولید برخی واحدها شده و برنامهریزی صنعتی را با اختلال مواجه کرده است. تولیدکننده برای فعالیت خود نیازمند برنامهریزی دقیق در تأمین مواد اولیه، مدیریت نیروی انسانی، تنظیم قراردادها و تحویل محصول است و هرگونه بیثباتی در تأمین انرژی میتواند این زنجیره را دچار مشکل کند.
نیروگاه اختصاصی بخشی از راهکار، نه نسخه نهایی
تسنیم: بسیاری از صنایع برای کاهش وابستگی به شبکه سراسری به سمت احداث نیروگاه اختصاصی هدایت شدهاند. آیا این راهکار را پایدار و اثربخش میدانید؟
مرتضایی: احداث نیروگاه اختصاصی میتواند بخشی از مشکل تأمین برق صنایع را کاهش دهد، اما نباید آن را راهحل نهایی و کامل دانست.زمانی که کشور و به تبع آن استان با محدودیت تأمین انرژی مواجه است، توسعه نیروگاههای جدید نیز با چالشهایی روبهرو خواهد بود. تأمین سرمایه، دریافت مجوزها، تأمین سوخت و هزینه بالای احداث نیروگاه از جمله موانعی است که پیش روی صنایع قرار دارد.
اگر زیرساختهای لازم فراهم نشود و حمایتهای مورد نیاز صورت نگیرد، ممکن است فشار تأمین انرژی به جای حل شدن، صرفاً از شبکه عمومی به دوش واحدهای تولیدی منتقل شود.
تسنیم: برخی فعالان اقتصادی معتقدند هزینه احداث نیروگاه برای صنایع کوچک و متوسط بسیار سنگین است. آیا این نگرانی را وارد میدانید؟
مرتضایی: این نگرانی قابل درک است. همه واحدهای تولیدی از نظر اندازه، توان مالی و ظرفیت سرمایهگذاری شرایط یکسانی ندارند.صنایع بزرگ به دلیل مقیاس فعالیت و منابع مالی بیشتر، امکان ورود به پروژههای انرژی را دارند، اما برای بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط، احداث نیروگاه یا مشارکت در طرحهای بزرگ انرژی کار سادهای نیست.
با این حال، این موضوع نباید به عنوان یک مانع غیرقابل عبور دیده شود. اگر تسهیلات بانکی مناسب، مشوقهای سرمایهگذاری، مدلهای مشارکتی و حمایتهای قانونی فراهم شود، میتوان زمینه حضور این واحدها را نیز فراهم کرد.
در بسیاری از کشورها، تشکیل کنسرسیومهای صنعتی، شهرکهای انرژی و سرمایهگذاریهای مشترک، بخشی از نیاز صنایع به انرژی را تأمین کرده است.سیاست انرژی باید به گونهای باشد که تنها صنایع بزرگ را نبیند. بخش مهمی از اشتغال و تولید استان در واحدهای کوچک و متوسط شکل گرفته و برنامهریزی انرژی باید منافع این بخش را نیز در نظر بگیرد.
وقتی خاموشی، هزینه تولید را افزایش میدهد
تسنیم: قطعی برق چه تأثیری بر هزینه تمامشده تولید دارد؟
مرتضایی: تأثیر آن بسیار گسترده است. وقتی خط تولید متوقف میشود، علاوه بر کاهش میزان تولید، هزینههای سربار افزایش پیدا میکند.هزینه نیروی انسانی، استهلاک تجهیزات، ضایعات مواد اولیه و خسارت ناشی از خاموش و روشن شدن مکرر ماشینآلات، همه عواملی هستند که قیمت تمامشده محصول را افزایش میدهند.
در برخی صنایع، توقف ناگهانی تولید میتواند آسیب جدی به تجهیزات وارد کند و بازگشت دوباره خط تولید به شرایط عادی نیز زمانبر باشد در نهایت، همه این عوامل موجب کاهش قدرت رقابت تولیدکنندگان در بازار داخلی و خارجی خواهد شد.
تسنیم: محدودیتهای انرژی چه اثری بر صادرات و حضور صنایع در بازارهای بینالمللی دارد؟
مرتضایی: صادرات در بازارهای جهانی بیش از هر چیز بر پایه ثبات، کیفیت و پایبندی به تعهدات شکل میگیرد. خریدار خارجی به دنبال تأمینکنندهای است که بتواند در زمان مشخص، با کیفیت ثابت و بدون وقفه محصول مورد نیاز را تحویل دهد.
طبیعی است هر عاملی که فرآیند تولید را دچار اختلال کند، میتواند بر توان رقابتی بنگاههای اقتصادی اثر بگذارد. محدودیتهای انرژی در برخی مقاطع باعث میشود واحدهای تولیدی نتوانند با ظرفیت برنامهریزیشده فعالیت کنند و این موضوع زمان تحویل سفارشها را تحت تأثیر قرار میدهد البته باید تأکید کرد که تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان با وجود این مشکلات، تلاش کردهاند با مدیریت تولید، تغییر برنامه کاری، افزایش بهرهوری و برنامهریزی دقیق، تعهدات خود را حفظ کنند، اما تداوم ناپایداری انرژی میتواند هزینههای تولید را افزایش داده و قدرت مانور بنگاهها را در بازارهای رقابتی کاهش دهد.
در بازارهای جهانی، کوچکترین بیثباتی میتواند به از دست رفتن فرصتهای تجاری منجر شود. خریدار خارجی معمولاً به دنبال همکاری بلندمدت با مجموعهای است که بتواند روی استمرار فعالیت آن حساب کند.
استان همدان در سالهای گذشته در حوزههایی مانند صنایع غذایی، محصولات کشاورزی، صنایع معدنی و برخی تولیدات صنعتی توانسته حضور مناسبی در بازارهای صادراتی داشته باشد، اما حفظ و توسعه این ظرفیتها نیازمند زیرساختهای پایدار، بهویژه در حوزه انرژی است.
آیا هزینه ناترازی انرژی را فقط صنعت باید بپردازد؟
تسنیم: برخی فعالان اقتصادی معتقدند در مدیریت ناترازی برق، بخش صنعت بیش از سایر بخشها تحت فشار قرار گرفته است. آیا سیاستهای فعلی مدیریت مصرف را متوازن میدانید؟
مرتضایی: بحث مدیریت مصرف انرژی باید با نگاه جامع و عادلانه دنبال شود. صنعت یکی از بخشهای مهم اقتصاد کشور است و محدود کردن فعالیت آن، در نهایت تنها به کاهش مصرف برق منجر نمیشود، بلکه آثار آن در کاهش تولید، اشتغال و درآمدهای اقتصادی نیز دیده خواهد شد بنابراین طبیعی است که در شرایط محدودیت انرژی، همه بخشها باید در مدیریت مصرف مشارکت داشته باشند، اما این مدیریت باید هوشمندانه باشد.
تولیدکنندهای که برای صادرات، اشتغال و تأمین نیاز بازار فعالیت میکند، نباید تنها به عنوان مصرفکننده انرژی دیده شود بلکه باید به عنوان یک موتور اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.
برنامههای مدیریت مصرف باید از قبل، شفاف و قابل پیشبینی اعلام شود تا واحدهای تولیدی بتوانند برای آن برنامهریزی کنند. تصمیمهای ناگهانی بیشترین آسیب را به تولید وارد میکند.
تسنیم: با وجود سرمایهگذاریهای انجامشده در صنعت برق، چرا همچنان با ناترازی شدید مواجه هستیم؟
مرتضایی: مجموعهای از عوامل در شکلگیری این وضعیت نقش داشتهاند در سالهای اخیر رشد مصرف برق از رشد ظرفیت تولید پیشی گرفته است. از سوی دیگر، بخشی از نیروگاههای کشور فرسوده هستند و با راندمان مطلوب فعالیت نمیکنند.
همچنین قیمتگذاری انرژی در سالهای گذشته باعث شده سرمایهگذاری در توسعه نیروگاهها، شبکه انتقال و زیرساختهای مرتبط با سرعت مورد نیاز انجام نشود.
از طرف دیگر، توسعه صنایع، افزایش مصرف خانگی و تغییر الگوی مصرف نیز فشار بیشتری بر شبکه برق وارد کرده است.
حل این مسئله نیازمند نگاه بلندمدت است. نمیتوان انتظار داشت با تصمیمهای کوتاهمدت، مشکلی که طی سالها شکل گرفته، به سرعت برطرف شود.
انرژی خورشیدی فرصت بزرگ همدان برای آینده
تسنیم: آیا انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند جایگزین مناسبی برای نیروگاههای فسیلی باشند؟
مرتضایی: انرژیهای تجدیدپذیر بدون تردید یکی از مهمترین گزینههای پیش روی کشور برای تنوعبخشی به سبد انرژی و کاهش فشار بر شبکه برق هستند.
استان همدان نیز ظرفیتهای قابل توجهی در زمینه انرژی خورشیدی دارد و برخی مناطق استان از شرایط مناسبی برای توسعه این نوع سرمایهگذاری برخوردارند.
با این حال، باید واقعبینانه به موضوع نگاه کرد. انرژیهای تجدیدپذیر در شرایط فعلی نمیتوانند به طور کامل جایگزین نیروگاههای فسیلی شوند، زیرا صنایع به برق پایدار و مستمر در تمام ساعات شبانهروز نیاز دارند.
تولید برق خورشیدی و بادی وابسته به شرایط طبیعی است و برای استفاده گسترده از این منابع، باید زیرساختهایی مانند ذخیرهسازی انرژی، شبکه انتقال مناسب و سیستمهای هوشمند مدیریت مصرف توسعه پیدا کند.
در بخش صنعت، استفاده از نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی و واحدهای تولیدی میتواند بخشی از نیاز انرژی را تأمین کند و وابستگی به شبکه سراسری را کاهش دهد.
اما برای تحقق این هدف، باید فرآیندهای اداری تسهیل شود، مشوقهای سرمایهگذاری افزایش یابد و منابع مالی مناسب در اختیار فعالان اقتصادی قرار گیرد.
راهکارهای فوری برای عبور از تابستانهای سخت
تسنیم: برای عبور صنایع از دوره اوج مصرف برق، چه اقداماتی میتواند در کوتاهمدت مؤثر باشد؟
مرتضایی: در کوتاهمدت باید مدیریت مصرف به شکل هدفمند انجام شود یکی از مهمترین موضوعات، اطلاعرسانی دقیق و بهموقع برنامههای محدودیت برق است. صنعت زمانی میتواند خود را با شرایط تطبیق دهد که از قبل نسبت به برنامهها اطلاع داشته باشد.
همچنین حمایت از استفاده از مولدهای مقیاس کوچک، تسهیل تأمین سوخت مورد نیاز واحدهای صنعتی و ایجاد مشوق برای مدیریت مصرف میتواند بخشی از مشکلات را کاهش دهد.
تسنیم: در میانمدت چه اقداماتی باید در دستور کار قرار گیرد؟
مرتضایی: حل مشکل ناترازی برق نیازمند یک برنامه جامع و چندساله است.توسعه ظرفیت نیروگاهی، نوسازی نیروگاههای فرسوده، کاهش تلفات شبکه، حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی و گسترش انرژیهای تجدیدپذیر باید به صورت همزمان دنبال شود.
نباید تصور کرد که تنها با احداث چند نیروگاه یا اعمال محدودیت مصرف میتوان این مشکل را حل کرد. موضوع انرژی یک زنجیره بههمپیوسته است و باید همه اجزای آن از تولید و انتقال گرفته تا مصرف و بهرهوری مورد توجه قرار گیرد.
بخش خصوصی چه انتظاری از سیاستگذار دارد؟
تسنیم: مهمترین مطالبه بخش خصوصی از مسئولان در حوزه انرژی چیست؟
مرتضایی: مهمترین مطالبه بخش خصوصی، داشتن یک نقشه راه روشن، پایدار و قابل پیشبینی برای تأمین انرژی است چرا که سرمایهگذار باید بداند در سالهای آینده چه شرایطی بر بازار انرژی حاکم خواهد بود. تصمیمهای متغیر و غیرقابل پیشبینی، ریسک سرمایهگذاری را افزایش میدهد.
بنابراین ثبات در سیاستگذاری، تسهیل سرمایهگذاری، کاهش موانع اداری و مشارکت واقعی بخش خصوصی میتواند مسیر عبور از این چالش را هموار کند.
آینده صنعت همدان به تصمیمهای امروز انرژی وابسته است
تسنیم: اگر روند فعلی ناترازی انرژی ادامه پیدا کند، چه پیامدهایی برای آینده صنعت استان خواهد داشت؟
مرتضایی: ادامه این شرایط میتواند بر سرمایهگذاری، اشتغال و توسعه صنعتی اثر منفی بگذارد.صنعت برای رشد نیازمند امنیت اقتصادی است و یکی از پایههای این امنیت، دسترسی پایدار به انرژی است.
اگر تولیدکننده نتواند با اطمینان برنامهریزی کند، طبیعی است که توسعه خطوط تولید، افزایش ظرفیت و ورود به بازارهای جدید با دشواری بیشتری مواجه خواهد شدبه همین دلیل، موضوع انرژی باید به عنوان یک اولویت اقتصادی مورد توجه قرار گیرد بنابرابن آینده صنعت همدان به تصمیمهایی وابسته است که امروز در حوزه انرژی گرفته میشود.
انتهای پیام/