به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان شامگاه 20 جولای در قالبی رسمی وارد برلین، پایتخت آلمان شد. این سفر با مراسم استقبال رسمی در فرودگاه بینالمللی «ویلی برانت» براندنبورگ آغاز شد و متعاقب آن، نخستین نشست کاری رئیسجمهور آذربایجان با میکائیل هارمس، رئیس کمیته شرقی اقتصاد آلمان برگزار شد.
دادههای موجود و پیشزمینه تحولات دیپلماتیک نشان میدهد که این رویداد، گامی نو در مسیر پرگماتیسم اقتصادی، گسترش منافع متقابل و تقویت مؤلفههای ثبات منطقهای میان باکو و برلین محسوب میشود.
تمرکز بر اقتصاد و انرژی؛ از کشاورزی هوشمند تا دالان میانی
بر اساس اطلاعات منتشر شده، در جریان دیدار علیاف با میکائیل هارمس، طرفین بر افزایش تمایل فعالان اقتصادی و شرکتهای آلمانی و آذربایجانی برای همکاریهای مشترک تأکید کرده و راهکارهای نهادینهسازی این فعالیتها را مورد بحث و بررسی قرار دادند.
در این نشست، تبادل نظرهای جامعی درباره پتانسیلهای انرژی سنتی و تجدیدپذیر، توسعه زیرساختهای حملونقل و لوجستیک از جمله «کریدور میانی» (کریدور شرق به غرب) صورت گرفت.
همچنین با اشاره به تصویب برنامه ملی توسعه کشاورزی در جمهوری آذربایجان، فرصتهای به کارگیری فناوریهای پیشرفته آلمان به ویژه در زمینه «کشاورزی هوشمند» ارزیابی شد.
به بهرهبرداری رساندن ظرفیتهای گردشگری و دیگر موضوعات مورد علاقه طرفین نیز از دیگر محورهای کلیدی این گفتگوها بود.
پیشزمینه دیپلماتیک؛ دعوت مرتس و جهش در تجارت دوجانبه
تحولات دیپلماتیک ماههای گذشته به روشنی بستر این سفر را فراهم کرده بود. در 4 دسامبر 2025، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان طی تماس تلفنی با الهام علیاف، پیشرفتهای حاصلشده در دستور کار صلح میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان را تبریک گفت و ضمن اعلام حمایت برلین از ثبات در منطقه قفقاز جنوبی، از رئیسجمهور آذربایجان برای سفر به آلمان دعوت به عمل آورد؛ دعوتی که با پاسخ مثبت علیاف و متقابلاً دعوت از صدراعظم آلمان برای سفر به باکو همراه شد.
در ادامه این روند، رالف هورلمان، سفیر آلمان در باکو نیز در 15 ژوئن 2026 و در جریان دیدار تودیع خود، ابراز امیدواری کرد که این سفر در سال جاری میلادی محقق شود. آمارهای تجاری نیز پشتوانه محکم اقتصادی این تعاملات را نشان میدهد؛ حجم مبادلات تجاری دوجانبه در سال 2025 به حدود 1.7 میلیارد یورو رسید و هماکنون بیش از 250 شرکت آلمانی در آذربایجان فعال هستند. از ابتدای سال 2026 نیز صادرات مستقیم گاز آذربایجان به آلمان و اتریش آغاز شده است؛ امری که محتوای اقتصادی این سفر را به مراتب پررنگتر میسازد.
علاوه بر این، دینامیک روابط دوجانبه در بالاترین سطح دنبال شده است. در آوریل 2025، فرانک والتر اشتاینمایر، رئیسجمهور آلمان در سفری تاریخی به باکو رفت که نخستین سفر رسمی رئیسجمهور آلمان به جمهوری آذربایجان به شمار میآمد. در مقابل، علیاف نیز در قالب کنفرانسهای امنیتی مونیخ و سایر چارچوبهای بینالمللی بارها به آلمان سفر کرده است.
چرا برلین؟ گذار باکو به مرحله «انرژی پلاس» و وزن ژئوپلیتیک
این سفر بار دیگر تأکید میکند که روابط دوجانبه باکو و برلین بر پایه عملگرایی و توسعه منافع اقتصادی استوار است. در چارچوب تلاشهای اروپا برای تنوعبخشی به منابع انرژی و کاهش وابستگی به روسیه، جمهوری آذربایجان موقعیت خود را به عنوان یک تأمینکننده «قابل اعتماد و پیشبینیپذیر» تثبیت کرده است. آغاز صادرات مستقیم گاز به آلمان و اتریش از ابتدای 2026، نمود عینی این جایگاه است.
با این حال، ابعاد این تعاملات صرفاً به حوزه انرژی محدود نمیشود. در جریان این سفر، عبور به مرحله «انرژی پلاس» کلید خورده است؛ مرحلهای که شامل همکاریهای گسترده در زمینههای لوجستیک، دالان میانی، صنایع، فناوریهای کشاورزی و گردشگری میشود. تمایل روزافزون محافل تجاری آلمان و به ویژه کمیته شرقی اقتصاد به این حوزهها، نشاندهنده چشمانداز جدید این شراکت است.
از سوی دیگر، برلین اهمیت ویژهای برای ثبات در قفقاز جنوبی و به ویژه روند صلح آذربایجان و ارمنستان قائل است. تاکید ویژه فریدریش مرتس بر مسئله صلح در تماس تلفنی دسامبر 2025 گواهی بر این مدعاست. در این میان، سیاست خارجی چندوجهی باکو ارزش افزودهای برای برلین ایجاد میکند، زیرا باکو همزمان به عنوان یک تأمینکننده انرژی و یک بازیگر کلیدی در ثبات منطقهای ایفا نقش میکند.
دیپلماسی چندوجهی باکو در مواجهه با چالشهای اروپایی
همزمانی این سفر با تنشهای میان باکو و شورای اروپا در اواسط جولای - به ویژه پس از سخنان علیاف در مجمع جهانی رسانه شوشا مبنی بر احتمال خروج کامل آذربایجان از این شورا - نشاندهنده همزیستی پرگماتیسم و چالشهای هنجاری در روابط با اروپاست. با این حال، واقعیتهای میدانی گواهی میدهند که مناسبات با آلمان فارغ از این تنشها، عمدتاً بر منطق اقتصادی و ثبات منطقهای استوار است.
وجود دیدگاههای متفاوت در داخل اروپا - که در آن برخی نهادها مواضع انتقادی اتخاذ میکنند و برخی دیگر رویکردی کاملاً پرگماتیک دارند - نشاندهنده تداوم رویکرد انتخابی در سیاست خارجی جمهوری آذربایجان است.
دستاوردهای مورد انتظار؛ نقشه راه جدید در مناسبات دوجانبه
اگرچه اخبار رسمی از نتایج نهایی سفر هنوز منتشر نشده، اما بر اساس روند مذاکرات، انتظارات مشخصی وجود دارد. نهادینهسازی همکاریهای تجاری از طریق ایجاد مکانیسمهای جدید، شوراهای بازرگانی یا گروههای کاری مشترک، از محورهای اصلی گفتگوها با هارمس بوده است.
افزایش حجم صادرات انرژی، گسترش حضور شرکتهای آلمانی در پروژههای دالان میانی، انتقال فناوری و سرمایهگذاری در بخش کشاورزی و نیز مبادلات گردشگری از جمله زمینههای کاملاً واقعی برای همکاریهای آتی به شمار میروند.
همچنین ارزیابیها نشان میدهد که دیدارهایی میان الهام علیاف و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، و دیگر مقامات ارشد و فعالان اقتصادی این کشور برنامهریزی شده که میتواند به امضای اسناد رسمی یا توافق بر سر نقشه راه جدید منجر شود.
در بعد بلندمدت، این سفر میتواند به تنوعبخشی به روابط آذربایجان با اروپا، گسترش سبد سرمایهگذاری خارجی، تثبیت موقعیت کریدور میانی در معماری لوجستیک اوراسیا و ارتقای حجم تجارت دوجانبه به فراتر از 1.7 میلیارد یورو بینجامد. البته چالشهایی نظیر نوسانات قیمت انرژی، مواضع ناهمگون در داخل اروپا و پایداری ثبات منطقهای همچنان میتوانند بر این روند تأثیرگذار باشند.
در نهایت، این سفر تجلی عینی پرگماتیسم و سیاست خارجی چندوجهی جمهوری آذربایجان است. باکو در تلاش است تا از یک تأمینکننده صرف انرژی به شریکی کلیدی در حوزههای اقتصادی و لوجستیک تبدیل شود و برلین نیز میکوشد جایگاه خود را به عنوان شریکی قابل اعتماد و عاملی برای ثبات در قفقاز جنوبی تقویت کند؛ روندی که نشان میدهد روابط دو کشور وارد مرحله جدید «انرژی پلاس» شده است.
انتهای پیام/