به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) پس از وقفهای که در بارگیری نفتکشها به دلیل حملات متعدد به شناورها در دریای سیاه ایجاد شد، پذیرش نفت خام از قزاقستان را بهطور کامل متوقف کرده است. علت اصلی این تصمیم، تکمیل ظرفیت مخازن ذخیرهسازی در ترمینال پایانهای این خط لوله است. کنسرسیوم سیپیسی تا کنون از اظهارنظر رسمی در این باره خودداری کرده است.
این اقدام نشاندهنده یک اختلال بسیار شدیدتر نسبت به تعلیق اولیه بارگیری است که در 20 ژوئیه اعلام شده بود. دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد که حداقل دو نفتکش که قرار بود نفت خام قزاقستان را بارگیری کنند، پس از بروز این بحران مسیر خود را تغییر دادهاند.
شرکت آمریکایی شورون که مالک 15 درصد از سهام این کنسرسیوم است، همراه با شرکت اکسونموبیل که از طریق شرکت خط لوله موبیل خزر در آن سهم دارد، از نزدیک وضعیت را دنبال میکنند. سخنگوی شورون در این باره اعلام کرد: «ما به نظارت بر وضعیت در ترمینال ادامه میدهیم و ایمنی و امنیت پرسنل همچنان اولویت اصلی ما است.»
موج حملات به نفتکشها در دریای سیاه
این توقف کامل پس از آن رخ داد که طی چهار روز متوالی، چهار نفتکش هدف حمله قرار گرفتند. نخستین حادثه در 17 ژوئیه رخ داد، زمانی که نفتکش «نوردیک زنیت» در حالی که خالی بود و به ترمینال نزدیک میشد، هدف قرار گرفت. سپس در 19 ژوئیه، دو نفتکش «آسیا» و «نیسوس ایوس» هنگام بارگیری نفت خام قزاقستان هدف حمله قرار گرفتند. نفتکش آسیا در حال بارگیری نفت متعلق به شرکت «تنگیزچورویل» و نفتکش نیسوس ایوس در حال بارگیری نفت از میدانهای کاشاگان و ماتن بود.
اگرچه بارگیری نفت پس از این حادثه به صورت کوتاه متوقف و سپس از سر گرفته شد، اما در 20 ژوئیه، یک پهپاد به نفتکش «نلسا» در اسکله شماره 1 حمله کرد. این حمله باعث بروز آتشسوزی در عرشه و چند بخش دیگر کشتی شد. کنسرسیوم خط لوله خزر مجبور شد 20 نفر از 22 خدمه این نفتکش را توسط یدککشها تخلیه کند، در حالی که کاپیتان و سرمهندس در کشتی باقی ماندند. طبق دادههای کشتیرانی، این نفتکش حامل نفت خام اورال روسیه بود که دچار غرقشدگی یا نشت نفت نشد و محموله نفت آن آتش نگرفت.
پس از حمله به نفتکش آسیا، سخنگوی شرکت شورون تاکید کرد که تمام خدمه این کشتی در سلامت کامل هستند و کشتی به یک لنگرگاه امن منتقل شده است.
وی افزود که این حادثه هیچ تاثیری بر عملیات استخراج یا صادرات شرکت تنگیزچورویل نداشته است.
تهدید شریان اصلی صادرات نفت قزاقستان
خط لوله 1510 کیلومتری کنسرسیوم خزر، نفت خام را از میدانهای نفتی غرب قزاقستان به ترمینال نزدیک بندر نووروسیسک روسیه در دریای سیاه منتقل میکند. مخازن این ترمینال معمولاً به عنوان یک سپر محافظ برای جریان نفت عمل میکنند تا زمان بارگیری نفتکشها فرا برسد؛ اما با پر شدن کامل این مخازن، کل سیستم ظرفیت دریافت نفت جدید را از دست میدهد.
این مسیر شریان حیاتی صادرات نفت قزاقستان محسوب میشود، بهطوری که حدود 80 درصد از صادرات نفت این کشور و نزدیک به 2 درصد از کل عرضه جهانی نفت از طریق این خط لوله انجام میپذیرد. توقف دریافت نفت، مسیر اصلی صادرات نفت خام از میدانهای بزرگ «تنگیز»، «کاشاگان» و «کاراچاگاناک» را مسدود کرده است. قطع طولانیمدت این مسیر میتواند تولیدکنندگان را مجبور به کاهش حجم استخراج نفت کند، اگرچه مقامات قزاقستان هنوز کاهش رسمی تولید را تایید نکردهاند.
پیش از این نیز حجم تحویل نفت از طریق این خط لوله در ماه ژوئن با 7 درصد کاهش نسبت به ماه مه به 1.699 میلیون بشکه در روز رسیده بود که علت آن حادثهای در میدان تنگیز و کاهش حجم نفت دریافتی از روسیه عنوان شده بود.
مواضع تند آستانه و تنشهای دیپلماتیک
وزارت امور خارجه قزاقستان این حملات را تهدیدی مستقیم علیه صادرات و شرکای تجاری خود دانسته است. این وزارتخانه در بیانیهای رسمی اعلام کرد که سیستم توافقشده جهت تبادل اطلاعات برای شناورهای غیرنظامی نادیده گرفته شده و قزاقستان خواستار توقف فوری این حملات شد. همچنین آستانه تاکید کرد که حق خود را برای پیگیری خسارت طبق حقوق بینالملل محفوظ میدارد.
مسئولیت این حملات همچنان محل مناقشه است. روسیه، اوکراین را به هدف قرار دادن نفتکشهای کنسرسیوم خزر متهم کرده، اما کنسرسیوم هنوز رسماً نامی از مهاجمان نبرده است. از سوی دیگر، ویکتور مایکو، سفیر اوکراین در قزاقستان، اعلام کرد که هیچ مدرکی مبنی بر انجام این حملات توسط طرف اوکراینی وجود ندارد.
با این حال، ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین در 19 ژوئیه تایید کرده بود که نیروهایش دو نفتکش را در دریای سیاه که برای حمل نفت و سوخت نیروهای نظامی روسیه استفاده میشدند، هدف قرار دادهاند.
دادههای اطلاعاتی دریا نشان میدهد که نفتکش آسیا آخرین بار در سال 2023 و نفتکش نیسوس ایوس در تابستان 2025 محمولههای نفت روسیه را حمل کرده بودند. پیشتر نیز واشنگتن به کییف درباره آسیب زدن به منافع اقتصادی آمریکا در خط لوله خزر هشدار داده بود.
محدودیتهای گزینههای جایگزین قزاقستان
قزاقستان در اواخر سال 2025 و پس از حملات قبلی به تاسیسات این خط لوله، حدود 300 هزار تن نفت را به مسیرهای جایگزین از جمله خط لوله باکو-تفلیس-جیهان، مسیر چین و آلمان منحرف کرد. آستانه در سال 2025 حدود 1.3 میلیون تن نفت از طریق بندر آکتائو و خط لوله باکو-تفلیس-جیهان صادر کرد و انتظار دارد این رقم در سال 2026 به 1.6 میلیون تن برسد.
با وجود این مسیرهای جایگزین، ظرفیت آنها در مقایسه با حجم عظیم خط لوله کنسرسیوم خزر بسیار محدود است. خطرات فعلی اکنون به داخل خاک قزاقستان منتقل شده است؛ اگر بارگیری نفتکشها بهسرعت از سر گرفته نشود، محدودیتهای ذخیرهسازی به سمت بزرگترین میدانهای نفتی قزاقستان پسزده خواهد شد و حاشیه مانور آستانه برای جلوگیری از کاهش اجباری تولید روز به روز تنگتر میشود.
انتهای پیام/