به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در حاشیه یک رویداد فناوری در جمع خبرنگاران، به تشریح برنامههای راهبردی این معاونت برای دهه آینده، بازتعریف مفاهیم بنیادی زیستبوم نوآوری، تغییر ریل حمایتی دولت از هستههای پراکنده به زنجیرههای متصل و دستاوردهای اخیر دولت چهاردهم در حوزههای فناوریهای نوظهور پرداخت.
وی با تبریک بیستمین سالگرد تأسیس معاونت علمی و گذشت دو دهه از تلاشهای انجامشده برای شکلگیری اجزای اکوسیستم دانشبنیان، بر ضرورت برنامهریزی برای دهه آینده تأکید کرد و گفت: آنچه امروز مطرح شد، ارتباطی به گذشته ندارد و کاملاً معطوف به آینده است؛ چرا که معتقدیم ریلگذاری ما در این حوزه باید دستخوش تغییر شود. با توجه به چشمانداز دنیای آینده، ما ناگزیر به سرمایهگذاری ویژه در بخش "معاونت فردا" هستیم.
مرزبندی میان «فناوری»، «نوآوری» و «قابلیت»
معاون علمی رئیسجمهور با تبیین معماری آینده این معاونت، به تعریف سه واژه کلیدی «فناوری»، «نوآوری» و «قابلیت» پرداخت و تشریح کرد: زمانی که یک محصول را تولید میکنید، شما صاحب فناوری هستید؛ یعنی با استفاده از ابزار دانشی، فکر و ایده خود را به محصول تبدیل کردهاید. اما این فناوری لزوماً به خودی خود منجر به ایجاد قدرت، ثروت و اثرگذاری اجتماعی و اقتصادی نمیشود.
وی ادامه داد: اگر توانستید این محصول فناوری را به یک ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل کنید—به گونهای که مردم بتوانند آن را بخرند، در دسترس عموم قرار گیرد، ارزانقیمت باشد، خدمات عمومی ارائه دهد و دارای توجیه اقتصادی باشد—در این صورت "نوآوری" رخ داده است. در یک کلمه، نوآوری یعنی تبدیل فناوری به ارزش و کسب موفقیت.
وی در ادامه با تأکید بر مفهوم «قابلیت» به عنوان هدف غایی معاونت علمی افزود: اگر ما بتوانیم این موفقیت را تکرارپذیر و پایدار کنیم، توانستهایم "قابلیت" ایجاد کنیم. هدف ما در معماری آینده، تولید قابلیت است؛ زیرا این قابلیت است که برای کشور اقتدارآفرین خواهد بود.
تغییر روش حمایت؛ پارکهای علم و فناوری رهبر زیستبوم میشوند
افشین با انتقاد از ساختار گذشته زیستبوم فناوری کشور گفت: برای ایجاد قابلیت، باید روشهای حمایتی اکوسیستم تغییر کند. قبلاً نگاه این بود که اجزای اکوسیستم تشکیل شوند اما این اجزا ارتباطی با یکدیگر نداشتند. ما تا پیش از این از نقاط منفرد نظیر شرکتهای دانشبنیان، شتابدهندهها، مراکز و کارخانههای نوآوری و صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه (VCها و CVCها) به صورت مجزا حمایت میکردیم؛ در حالی که این حمایتها باید به گونهای هدایت میشدند که زنجیره، اتصالات و ارتباطات میان این بخشها تقویت شود.
معاون علمی رئیسجمهور در تشریح الگوی جدید ارتباطی تصریح کرد: در ریلگذاری جدید، "پارک علم و فناوری" به عنوان رهبر اکوسیستم عمل میکند. پارک، ورودیهای خود را از دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، پژوهشگاهها و بنیاد ملی نخبگان دریافت کرده و بر این اساس، هستههای پژوهشی را شکل میدهد. بنابراین، باید یک اتصال مستقیم بین دانشگاه و پارک برقرار شود. در گام بعدی، این هستههای پژوهشی باید با صنایع و نیازهای واقعی کشور پیوند بخورند که مسئولیت برقراری این اتصال نیز بر عهده رهبر اکوسیستم (پارک علم و فناوری) است. در این زنجیره، صندوقهای خطرپذیر (VCها و CVCها) و صندوق نوآوری و شکوفایی باید به کمک هسته پژوهشی بیایند تا محصول ایجاد شده و به صنعت و بازار متصل گردد؛ ما به شدت به این اتصالات زنجیرهای نیاز داریم تا فناوری واقعی شکل بگیرد.
گذار از آمارهای پراکنده به حل مسائل ملی و حوزههای اقتدارآفرین
افشین با اشاره به ضعف ساختاری فعلی اظهار کرد: «وضعیت امروز ما نشان میدهد که اکوسیستم از اجزای خوبی برخوردار است اما ترکیب مناسبی در کنار هم ندارند و هر بخش به صورت جزیرهای فعالیت میکند. این پراکندگی شرکتهای دانشبنیان، قدرتآفرین نیست. نتیجه این میشود که وقتی صحبت از آمار میشود، از ما میپرسند چند شرکت یا چند محصول دانشبنیان دارید، اما کسی نمیپرسد کدام مسئله ملی کشور حل شده است؟ ما باید زنجیرهای از شرکتهای دانشبنیان داشته باشیم. متأسفانه در حال حاضر اگر از ما بپرسند شرکتهای دانشبنیان در کدام حوزههای اقتدارآفرین و فناوریهای نوظهور قرار دارند، پاسخ مشخصی نداریم و باید برای این پرسش، پاسخ دقیق پیدا کنیم؛ این امر مستلزم تغییر ریل جدی است.
آغاز هدایتگری دولت از مرداد 1403/ صعود چشمگیر ایران در پزشکی بازساختی
افشین با بیان اینکه تغییر ریل معاونت علمی یک برنامه نمایشی یا مربوط به آینده دور نیست، اعلام کرد: «اعلام این تغییر ریل به معنای شروع کار از فردا نیست. ما این تغییرات ساختاری را از آغاز به کار دولت چهاردهم، یعنی از تاریخ 20 مرداد 1403 ایجاد کردیم. اما برای اینکه با مقاومت روبهرو نشویم، اعلام رسمی آن را به مرور انجام دادیم. کسانی که مواضع ما را دنبال کرده باشند، میدانند که دولت در نقش هدایتگر حوزههای فناوری نوظهور ظاهر شده است.
وی با برشمردن حوزههای راهبردی و دستاوردهای حاصله گفت: ما در زمینههای کلیدی نظیر هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک، علوم شناختی، امنیت سایبری و زیستفناوری مزیتسازی کردهایم. در این راستا، دولت به عنوان خریدار محصولات مستقر شده و فرآیندها را تسهیل کرده است تا این حوزهها شکل بگیرند. به پشتوانه همین تغییر ریل، امروز با افتخار اعلام میکنیم که رتبه علمی و فناوری ایران در حوزه "پزشکی بازساختی" در سطح جهان از رتبه دوازدهم 12 در آغاز دولت چهاردهم، با جهشی چشمگیر به رتبه چهارم 4 دنیا ارتقا یافته است.
مکانیزم ارتقای رتبه ایران در پزشکی بازساختی و نقش هدایتگری دولت
حسین افشین با تحلیل دلیل دستیابی کشور به رتبه چهارم دنیا در حوزه پزشکی بازساختی گفت: ما به این دلیل به یک رتبه پایدار دست یافتیم که بر این حوزه تمرکز کرده و نقش هدایتگری را ایفا کردیم؛ آن هم در شرایطی که پیش از این بازاری برای آن وجود نداشت. به عنوان مثال، در بخش سلول درمانی و ژندرمانی عملاً بازاری شکل نگرفته بود، اما مداخله و هدایتگری دولت این مسیر را هموار کرد.
وی افزود: ما این تغییر روش را از نخستین روزهای آغاز به کار دولت چهاردهم پیادهسازی کردیم و امروز به مناسبت بیستمین سالگرد تأسیس معاونت علمی، آن را به طور رسمی اعلام نمودیم. دلیل این اعلام رسمی آن است که معتقدیم بدنه اکوسیستم باید حرف و رویکرد جدید ما را به طور دقیق و مستقیم از زبان خودمان بشنود؛ چرا که پیش از این، اکوسیستم رفتار و اقدامات ما را مشاهده میکرد اما شاید علت و فلسفه این نوع تصمیمگیریها را به درستی تشخیص نمیداد.
تبیین خوانش فلسفی تغییر رویکرد معاونت علمی در چهار رویداد تخصصی
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به برگزاری نشستهای نخبگانی پیش از اعلام رسمی این سند راهبردی اظهار داشت: «اعلام این تغییر مسیر، پس از برگزاری چهار رویداد فشرده و جلسات تفصیلی با ارکان مختلف اکوسیستم صورت گرفت. ما جلسات مستمر و نزدیکی با فعالان حوزه فناوری، بنیاد ملی علم ایران، بنیاد ملی نخبگان، صندوقهای پژوهش و فناوری، صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه (VCها و CVCها) و سایر صندوقهای مالی داشتیم و در هر جلسه، الزامات مربوط به هر بخش را به طور مفصل و جداگانه تشریح کردیم.
وی تأکید کرد: آنچه امروز رخ داد، اعلام "خوانش فلسفی" این تغییر رویکرد بود تا تبیین کنیم چرا ناگزیر به این تغییر مسیر هستیم. هدف ما این است که همه اجزای اکوسیستم به مانند یک ارکستر همنوا و یکنواخت، هم مسیر پیشرو را به درستی تشخیص دهند و هم در این مسیر به طور هماهنگ حرکت کنند.
تغییر در مدل حمایتی؛ حرکت به سمت حمایتهای هدایتگر و زنجیرهای
افشین درباره مدل جدید حمایتهای مالی و معنوی معاونت علمی تصریح کرد: «از امروز به بعد، تمام حمایتهای ما در بستر این زنجیره اتصالات تعریف و اعمال خواهد شد؛ یعنی باید مشخص باشد که هر حمایت در کجای این زنجیره قرار میگیرد. البته سیستم حمایتی ما ترکیبی است و اکوسیستم باز کماکان به قوت خود باقی خواهد بود. ما حمایتهای عمومی خود را از شرکتهای دانشبنیان و هستههای پژوهشی در حوزههای مختلف حفظ خواهیم کرد، اما بخش مهمی از حمایتهای کلان ما به صورت "هدایتگری" و متمرکز بر زنجیرههایی خواهد بود که شکل میگیرند.
وی در ترسیم چشمانداز این مدل حمایتی گفت: هدف ما این است که در آینده اگر نام یک دانشگاه برده میشود، بدانیم آن دانشگاه به طور مشخص در کدام حوزه تخصصی سرآمد است و زنجیره فناوری آن در کجا شکل گرفته است. یا اگر از یک پارک علم و فناوری یا منطقه نوآوری صحبت میکنیم، مشخص باشد که در کدام حوزه اقتدارآفرین ملی متمرکز شده و تلاش کرده است.
گذار پارکهای علم و فناوری به نسلهای 4 و 5 با پیوند دانشگاهی
افشین با اشاره به ضرورت ارتقای سطح کیفی پارکهای علم و فناوری کشور گفت: ما مصمم هستیم که همه پارکهای علم و فناوری کشور به نسل سوم پارکها منتقل شوند؛ چرا که در حال حاضر اکثر پارکهای ما در سطح نسل دوم قرار دارند. افزون بر این، برنامهریزی کردهایم که تعدادی از پارکهای مستعد به نسلهای چهارم و پنجم ارتقا یابند.
وی افزود: البته ادعا نمیکنیم که همه پارکها باید به نسل چهار و پنج تبدیل شوند؛ زیرا چنین چیزی نه امکانپذیر است و نه از نظر علمی و ساختاری درست است. پارکهای نسل چهارم و پنجم الزاماً باید در مناطقی مستقر شوند که یک دانشگاه بسیار قوی و یک اکوسیستم توانمندتر در کنار آنها حضور داشته باشد. با این حال، حرکت کلی و هدفگذاری ما به سمت دستیابی به پارکهای نسل پنجم است.
تعریف مأموریتهای ملی برای پارکها و ارائه کارنامه دو ساله در پایان دولت
معاون علمی رئیسجمهور از آمادگی برای واگذاری مأموریتهای بزرگ ملی به پارکهای فناوری خبر داد و گفت: «ما آمادگی داریم که برای پارکهای فناوری کشور، مأموریتهای ملی تعریف کنیم. پذیرش این ساختار جدید ممکن است در ابتدای کار کمی سخت باشد و فرآیند شکلگیری آن با مقاومت و اینرسی همراه شود؛ اما تلاش میکنیم ابتدا نمونههای موفق (Pilot) را ایجاد کرده و سپس آنها را در سراسر کشور تکثیر کنیم.
افشین در پایان با تأکید بر دوری از رفتارهای شعارزده متعهد شد: ما قول دادهایم که دو سال آینده رویدادی جهت بررسی عملکرد این مدل جدید برگزار کنیم. ارزیابی را به سال آینده موکول نمیکنیم چون یک سال زمان کوتاهی است و ما میخواهیم نتایج ملموس، واقعی و به دور از شعارزدگی باشد. در پایان دولت چهاردهم (دو سال آینده) با برگزاری یک رویداد رسمی، اثرات این تغییر ریل را ارزیابی کرده و چه بسا نقشه راه جدیدتر و تکاملیافتهتری را روی میز بگذاریم.
انتهای پیام/