به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، منابع طبیعی خراسان جنوبی در سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله خشکسالی، بیابانزایی، فرسایش بادی، هجوم آفات و محدودیت منابع اعتباری مواجه بوده است. در این میان، هجوم ملخها به مراتع استان در سال گذشته بخش قابل توجهی از عرصههای طبیعی را درگیر کرد و ضرورت برنامهریزی برای مقابله با این آفت در سال آینده را افزایش داده است.
از سوی دیگر، با توجه به قرار گرفتن خراسان جنوبی در زمره استانهای بیابانی کشور، اجرای طرحهای بیابانزدایی و مقابله با کانونهای بحرانی فرسایش بادی اهمیت ویژهای دارد. توسعه آبخیزداری، استحصال روانآبها، تقویت منابع آبی روستاها، حفاظت از پوشش گیاهی، توسعه گردشگری طبیعی و حمایت از بهرهبرداری اصولی از گیاهان دارویی از دیگر موضوعات مهم در حوزه منابع طبیعی استان است.
در همین زمینه، خبرنگار تسنیم در گفتوگویی تفصیلی با مهدی کرباسچی، سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی، آخرین اقدامات انجامشده، چالشهای پیشرو و برنامههای این ادارهکل را بررسی کرده است.
هجوم ملخ به بیش از 80 هزار هکتار از مراتع خراسان جنوبی
تسنیم: در سال گذشته شاهد هجوم گسترده ملخها به مراتع خراسان جنوبی بودیم. چه اقداماتی برای مقابله با این آفت انجام شد؟
کرباسچی: ابتدا روز خبرنگار را به همه خبرنگاران و همکاران رسانهای تبریک عرض میکنم. حوزه منابع طبیعی بسیار گسترده است و در بخشهای مختلف از جمله آبخیزداری، عرصههای بیابانی، مراتع و حفاظت از منابع طبیعی فعالیت دارد. در سال گذشته متأسفانه شاهد هجوم گسترده ملخ در استان بودیم و سطح وسیعی از مراتع و عرصههای طبیعی تحت تأثیر این آفت قرار گرفت. در مجموع بیش از 80 هزار هکتار از مراتع استان درگیر آفت ملخ شد.
با اقدامات بهموقع همکاران ما در حوزه حفاظت و حمایت، توانستیم تا حدود زیادی این آفت را کنترل کنیم. در این زمینه اقداماتی مانند محلولپاشی، شناسایی کانونهای آلوده و پایش مستمر عرصهها انجام شد. اما این به معنای پایان کار نیست. همین امروز که در خدمت شما هستم، نیروهای یگان حفاظت و همکاران بخش حفاظت و حمایت منابع طبیعی در حال شناسایی کانونهای جدید آفت ملخ هستند؛ چراکه ملخها در حال تخمگذاری و تولیدمثل هستند و باید کانونهای تولیدمثل و تخمگذاری آنها شناسایی شود.
اگر از همین الان برای کنترل این کانونها اقدام نکنیم، در اواخر زمستان و اوایل فروردین سال 1406 دوباره شاهد هجوم گسترده ملخ خواهیم بود. بنابراین باید از همین امروز برای سال آینده برنامهریزی کنیم.
منابع طبیعی برای مقابله با ملخ با کمبود اعتبار و تجهیزات مواجه است
تسنیم: مهمترین نیاز منابع طبیعی برای مقابله با این آفت چیست؟
کرباسچی: متأسفانه استان از نظر امکانات و اعتبارات با محدودیت جدی مواجه است. اعتبارات محدودی از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اختصاص پیدا کرده، اما واقعاً کافی نبوده است. اگر برای سال آینده اعتبارات لازم اختصاص پیدا نکند، قطعاً در زمینه مقابله با ملخ با مشکل مواجه خواهیم شد. برای این کار به امکانات لجستیکی مناسب نیاز داریم.
یکی از برنامههایی که باید به سمت آن حرکت کنیم، خرید پهپادهای محلولپاش است. روشهای دستی که در حال حاضر استفاده میشود، بسیار زمانبر و هزینهبر است. استفاده از پهپاد میتواند سرعت و دقت عملیات مبارزه با آفت را افزایش دهد.
سالها برای احیای منابع طبیعی و توسعه پوشش گیاهی در استان تلاش شده است و اگر با آفتهایی مانند ملخ مقابله نکنیم، بخشی از این زحمات میتواند تحت تأثیر قرار گیرد.
کاهش پوشش مراتع میتواند موج جدیدی از ریزگردها ایجاد کند
تسنیم: مراتع چه نقشی در اقتصاد روستایی و زندگی دامداران استان دارند؟
کرباسچی: مراتع ما یک منبع بسیار غنی برای تأمین علوفه دام هستند. با توجه به افزایش شدید قیمت نهادههای دامی، بسیاری از دامداران برای تأمین خوراک دام خود به مراتع وابسته هستند. اگر مراتع را نداشته باشیم، قطعاً دامداران با مشکل جدی مواجه خواهند شد. از سوی دیگر، پوشش گیاهی مراتع نقش مهمی در جلوگیری از فرسایش خاک و هجوم ریزگردها دارد.
اگر از مراتع حفاظت نکنیم، سال آینده میتوانیم شاهد افزایش هجوم ریزگردها در شهرها و روستاهای استان باشیم. به همین دلیل مبارزه با ملخ برای ما یک موضوع بسیار مهم است و تمام تلاش خود را به کار گرفتهایم تا بتوانیم این آفت را برای سال آینده کنترل کنیم.
کنترل ملخ نیازمند همکاری استانهای همجوار است
تسنیم: آیا مقابله با ملخ فقط با اقدامات داخل استان امکانپذیر است؟
کرباسچی: خیر. این موضوع نیازمند همکاری استانهای همجوار است. اگر ما در خراسان جنوبی اقدامات لازم را انجام دهیم، اما استانهای همجوار مانند خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان و کرمان در زمینه کنترل ملخ اقدام جدی انجام ندهند، باز هم سال آینده با هجوم ملخ مواجه خواهیم شد.
بخش قابل توجهی از هجوم ملخ در مناطقی اتفاق میافتد که در مجاورت شهرستانهای مرزی و استانهای همجوار قرار دارند. بنابراین لازم است استانهای خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان و کرمان نیز در این زمینه توجه ویژهای داشته باشند تا بتوانیم یک برنامه منطقهای برای کنترل این آفت داشته باشیم.
خراسان جنوبی دومین استان بیابانی کشور است
تسنیم: یکی دیگر از موضوعات مهم خراسان جنوبی، بیابانزایی و کانونهای بحرانی فرسایش بادی است. وضعیت استان در این زمینه چگونه است؟
کرباسچی: خراسان جنوبی از نظر وسعت عرصههای بیابانی، دومین استان بیابانی کشور است و بعد از کرمان بیشترین عرصههای بیابانی را دارد. کانونهای بحران فرسایش بادی متعددی نیز در استان وجود دارد. بنابراین مقابله با بیابانزایی و کنترل کانونهای فرسایش بادی نیازمند اقدامات ویژه و اعتبارات قابل توجه است. کار منابع طبیعی وابستگی زیادی به اعتبارات دارد و در حوزه بیابانزدایی نیز بدون تأمین اعتبار مناسب نمیتوان اقدامات گستردهای انجام داد.
استان در معرض هجوم ریزگردها قرار دارد و نمونه بارز آن بادهای 120 روزه سیستان است. اگر در مسیر حرکت این بادها اقدامات مناسب بیابانزدایی انجام نشود، زندگی مردم در شهرها و روستاها میتواند تحت تأثیر قرار گیرد.
مردم باید همیار منابع طبیعی در مقابله با بیابانزایی باشند
تسنیم: مردم چه نقشی در مقابله با بیابانزایی دارند؟
کرباسچی: مشارکت مردم بسیار مهم است. روستاییان، دامداران و کشاورزان باید در زمینه بیابانزدایی با منابع طبیعی همکاری کنند. یکی از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی است. با توجه به مشکلات موجود در زمینه تأمین سوخت، ممکن است در برخی مناطق روستایی افراد به سمت برداشت و کندن بوتهها برای استفاده به عنوان سوخت بروند، اما باید از این مسئله جلوگیری شود. از مردم فهیم استان درخواست میکنم در زمینه حفاظت از پوشش گیاهی و مقابله با بیابانزایی، همیار منابع طبیعی باشند.
12 شهرستان خراسان جنوبی درگیر کانونهای فرسایش بادی هستند
تسنیم: کدام شهرستانهای استان بیشتر در معرض بیابانزایی قرار دارند؟
کرباسچی: تقریباً در هر 12 شهرستان استان موضوع بیابان و کانونهای بحران فرسایش بادی وجود دارد. البته بیرجند کمترین میزان عرصههای بیابانی را دارد، اما در سایر شهرستانها این موضوع پررنگتر است. شهرستانهایی مانند طبس، نهبندان و عشقآباد از مناطق مهم بیابانی استان هستند و طبیعتاً فعالیتهای بیابانزدایی در این مناطق باید جدیتر دنبال شود.
انتظار ما از فرمانداران استان این است که در کمیتههای برنامهریزی شهرستانها، موضوع بیابانزدایی را جدی بگیرند و اعتبارات لازم برای شهرستانهای بیابانی را در اولویت قرار دهند.
جمعآوری 21 میلیون مترمکعب روانآب با سازههای آبخیزداری
تسنیم: در حوزه آبخیزداری چه اقداماتی در استان انجام شده است؟
کرباسچی: خوشبختانه در زمینه آبخیزداری اقدامات خوبی انجام شده است. از ابتدای سال تاکنون توانستهایم بالغ بر 21 میلیون مترمکعب روانآب را در پشت سازههای آبخیزداری استان جمعآوری کنیم. پروژههای آبخیزداری با همکاری بخشهای مختلف، از جمله بسیج سازندگی، در حال اجراست.
اگر بخواهیم کل روانآبهای استان خراسان جنوبی را با اجرای سازههای آبخیزداری استحصال کنیم، به اعتباری بسیار سنگین نیاز داریم که برآورد آن بالغ بر چندین هزار میلیارد تومان است، البته ممکن است این رقم در نگاه اول بسیار بزرگ باشد، اما باید توجه داشت که این کار یک سرمایهگذاری بلندمدت است. اجرای پروژههای آبخیزداری میتواند در افزایش آبدهی قنوات، ذخیره روانآبها و تقویت منابع آب کشاورزی و دامداری نقش داشته باشد.
آبخیزداری مستقیماً با معیشت روستاییان ارتباط دارد
تسنیم: یعنی آبخیزداری را میتوان یک پروژه اقتصادی و معیشتی نیز دانست؟
کرباسچی: قطعاً. آبخیزداری فقط یک پروژه منابع طبیعی نیست؛ بلکه مستقیماً با اقتصاد و معیشت مردم ارتباط دارد. افزایش آبدهی قنوات، تقویت منابع آب کشاورزی و دامداری و رونق تولید در روستاها از نتایج اجرای طرحهای آبخیزداری است. هرچه بتوانیم در زمینه استحصال باران و ذخیره نزولات آسمانی در پشت سازههای آبخیزداری بیشتر کار کنیم، آبدهی قنوات و منابع آبی روستاها افزایش پیدا میکند و این موضوع مستقیماً بر معیشت مردم تأثیر دارد.
تلاش برای ایجاد ردیف اعتباری آبخیزداری در مناطق مرزی
تسنیم: درباره روانآبهای مرزی چه اقدامی انجام شده است؟
کرباسچی: موضوع آبخیزداری در مناطق مرزی برای ما بسیار مهم است. روانآب قابل توجهی از مناطق مرزی استان بدون استفاده از کشور خارج میشود و اگر بتوانیم این روانآبها را مدیریت کنیم، میتواند تأثیر بسیار زیادی بر زندگی مرزنشینان داشته باشد. ما در این زمینه پروپوزالی تهیه کردهایم و به مراجع و نهادهای مختلف ارائه دادهایم.
نمایندگان محترم مجلس که حوزههای انتخابیه مرزی دارند نیز همکاری و پیگیریهای خوبی در این زمینه داشتهاند. در حال حاضر به دنبال این نیستیم که یک اعتبار بسیار بزرگ و یکباره دریافت کنیم؛ بلکه هدف ما این است که یک ردیف اعتباری مشخص برای آبخیزداری مناطق مرزی ایجاد شود تا بتوانیم هر سال پروژههایی را در این مناطق اجرا کنیم.
ظرفیتهای مغفول گردشگری طبیعی در خراسان جنوبی
تسنیم: گردشگری طبیعی چه جایگاهی در برنامههای منابع طبیعی استان دارد؟
کرباسچی: گردشگری یکی از موضوعاتی است که در منابع طبیعی استان به آن اهتمام ویژه داریم. پارکهای جنگلی، نهالستانها، ذخیرهگاههای جنگلی و عرصههای آبخیزداری استان ظرفیتهای بسیار خوبی برای گردشگری دارند. برای مثال، تگ احمدشاهی در منطقه نهبندان یکی از مناطق بسیار زیبا و دیدنی استان است. جنگلهای انبوه بن در این منطقه نیز زیبایی خاصی به آن بخشیده است.
در طبس نیز مناطق بسیار زیبایی وجود دارد. حتی سازههای آبخیزداری و آبگیرهایی که ایجاد شدهاند، در صورت فراهم شدن امکانات لازم میتوانند به عنوان تفرجگاه مورد استفاده مردم قرار گیرند. پارک جنگلی کوهستان بیرجند و پارک خلیج فارس سرایان نیز از دیگر ظرفیتهای گردشگری استان هستند که مردم استقبال خوبی از آنها دارند. برای توسعه این ظرفیتها به اعتبارات ویژه برای احیا، بازسازی و ایجاد زیرساختهای گردشگری نیاز داریم.
خشکسالی کار حفاظت از منابع طبیعی را دشوارتر کرده است
تسنیم: استمرار چندین ساله خشکسالی چه تأثیری بر منابع طبیعی استان داشته است؟
کرباسچی: خراسان جنوبی اقلیم گرم و خشکی دارد و استمرار خشکسالی در سالهای اخیر کار حفاظت از منابع طبیعی را بسیار دشوارتر کرده است. به همین دلیل حفاظت از منابع طبیعی در استان برای ما اهمیت ویژهای دارد. خراسان جنوبی از نظر تنوع پوشش گیاهی ظرفیتهای ارزشمندی دارد و این تنوع باید حفظ شود.
گاهی گفته میشود که خراسان جنوبی مانند شمال کشور جنگلهای انبوه ندارد، اما اتفاقاً به دلیل محدود بودن پوشش گیاهی در این استان، باید از آن با حساسیت بیشتری حفاظت کنیم. وقتی یک منبع محدودتر است، ارزش آن بیشتر میشود و باید مراقبت بیشتری از آن صورت گیرد. به همین دلیل یگان حفاظت و نیروهای حفاظتی منابع طبیعی به صورت شبانهروزی در عرصههای استان حضور دارند.
ضرورت اصلاح قانون برای کاهش مشکلات اراضی روستاییان
تسنیم: یکی از گلایههای روستاییان، ملی اعلام شدن برخی اراضی است که مدتی در آنها کشت و کار انجام نشده است. در این زمینه چه برنامهای دارید؟
کرباسچی: در برخی موارد به دوستان و مردم حق میدهم. قوانین مربوط به منابع طبیعی قدمت زیادی دارد و بخشی از این قوانین به دهه 1340 بازمیگردد. در طول این سالها شرایط بسیاری از مناطق تغییر کرده و در برخی مناطق نیز به دلیل شرایط اقتصادی، خشکسالی و مسائل دیگر، کشت و کار برای مدتی انجام نشده است.
به نظر من نمایندگان محترم مجلس، چه در کمیسیون کشاورزی و منابع طبیعی و چه در کمیسیون حقوقی، باید به این موضوع ورود کنند و در صورت نیاز قانون را اصلاح کنند تا مشکلات مردم کاهش پیدا کند.
موضوع ملی شدن اراضی بر اساس قانون و از طریق مراجع قضایی و شعب ویژه قابل پیگیری است و مردم باید از مسیر قانونی موضوع را دنبال کنند. از سوی دیگر، احیای برخی سازوکارهای قانونی گذشته، از جمله کمیسیونهای مرتبط که در سالهای گذشته وجود داشتند و بعداً لغو شدند، میتواند به حل بخشی از مشکلات مردم کمک کند.
گیاهان دارویی میتوانند موتور محرک اقتصاد برخی مناطق باشند
تسنیم: خراسان جنوبی در زمینه گیاهان دارویی نیز ظرفیت بالایی دارد. منابع طبیعی چه برنامهای برای استفاده اقتصادی از این ظرفیت دارد؟
کرباسچی: گیاهان دارویی یکی از ظرفیتهای ویژه استان است. در ادارهکل منابع طبیعی، اداره مستقلی تحت عنوان اداره بهرهبرداری داریم که بخش قابل توجهی از فعالیت آن به گیاهان دارویی و صنعتی اختصاص دارد.
گیاهان دارویی و صنعتی که در عرصههای طبیعی استان وجود دارند، از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردارند و معیشت بخشی از مردم در شهرستانهای مختلف به این محصولات وابسته است.
برای مثال در شهرستان بشرویه محصولاتی مانند آنغوزه ظرفیت بسیار خوبی دارد و میتواند به اقتصاد مردم منطقه کمک کند. متأسفانه بخش قابل توجهی از این محصولات به صورت خام از کشور خارج میشود. اگر بتوانیم فرآوری این محصولات را در داخل استان توسعه دهیم، ارزش افزوده بیشتری نصیب استان و مردم خواهد شد.
برداشت گیاهان دارویی باید با مجوز منابع طبیعی انجام شود
تسنیم: با توجه به بارندگیهای مناسبتر امسال، برای برداشت گیاهان دارویی چه توصیهای به مردم دارید؟
کرباسچی: امسال از نظر بارندگی شرایط نسبتاً خوبی داشتیم و گونههای گیاهی و دارویی در مراتع وضعیت بهتری نسبت به سالهای گذشته دارند. خواهش من از مردم این است که برداشت گیاهان دارویی و صنعتی حتماً با هماهنگی منابع طبیعی و دریافت مجوزهای لازم انجام شود.
اگر برداشت به صورت اصولی و براساس ضوابط انجام شود، هم مردم میتوانند از ظرفیت اقتصادی این گیاهان استفاده کنند و هم ذخایر گیاهی استان برای سالهای آینده حفظ خواهد شد. هدف ما این است که بهرهبرداری به گونهای انجام شود که مردم از منابع طبیعی منتفع شوند، اما در عین حال این منابع برای نسلهای آینده نیز باقی بماند.
در نهایت باید تأکید کنم که حفاظت از منابع طبیعی بدون مشارکت مردم امکانپذیر نیست. مردم، روستاییان، دامداران، کشاورزان و بهرهبرداران میتوانند مهمترین همیاران منابع طبیعی باشند. اگر همه در کنار یکدیگر برای حفاظت از مراتع، جنگلها، پوشش گیاهی و منابع آب تلاش کنیم، میتوانیم هم منابع طبیعی را حفظ کنیم و هم به بهبود معیشت مردم استان کمک کنیم.
انتهای پیام/