به گزارش خبرگزاری تسنیم از یاسوج، درگیریهای خیابانی که از یک مشاجره یا اختلاف ساده آغاز میشود گاهی در چند لحظه مسیری جبرانناپذیر را طی میکند، مسیری که پایان آن میتواند از دست رفتن جان یک انسان و گرفتار شدن خانوادهها در سالها تبعات روحی، اجتماعی و قضایی باشد و در کهگیلویه و بویراحمد نیز افزایش حساسیتها نسبت به درگیریهای منجر به قتل بهویژه در میان نوجوانان و جوانان ضرورت توجه جدیتر به ریشههای این پدیده را دوچندان کرده است.
در دو سال گذشته برخی حوادث تلخ ناشی از درگیری و نزاع در کهگیلویه و بویراحمد بار دیگر این پرسش را پیش روی جامعه قرار داده است که چرا اختلافاتی که در بسیاری از موارد میتوانست با گفتوگو و فاصله گرفتن از موقعیت تنشزا پایان یابد گاه به خشونتهای شدید و حتی قتل منجر میشود و چرا در برخی موارد نوجوانان نیز در کانون این حوادث قرار میگیرند.
ورود نوجوانان به نزاعهای خشن صرفاً یک مسئله انتظامی یا قضایی نیست؛ پشت هر درگیری میتواند مجموعهای از عوامل روانشناختی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی قرار داشته باشد؛ ضعف در کنترل خشم، ناتوانی در حل تعارض، فشار گروه همسالان، الگوبرداری از رفتارهای پرخاشگرانه و احساس نیاز به اثبات قدرت تنها بخشی از عواملی است که میتواند یک اختلاف کوچک را به بحرانی بزرگ تبدیل کند.
در چنین شرایطی بررسی این پدیده تنها با تمرکز بر لحظه وقوع جرم کافی نیست و آنچه اهمیت دارد شناخت مسیری است که یک نوجوان را از یک مشاجره ساده به نقطهای میرساند که کنترل هیجان، ارزیابی پیامدها و قدرت تصمیمگیری منطقی تحتالشعاع خشم و فشار محیطی قرار میگیرد و این مسئله زمانی حساستر میشود که نوجوان در محیطی با نظارت خانوادگی ضعیف، دسترسی محدود به مشاور و امکانات سالم اوقات فراغت و در معرض فشار همسالان یا بازنمایی خشونت در فضای مجازی قرار داشته باشد؛ به همین دلیل پیشگیری از چنین حوادثی نیازمند نگاهی فراتر از برخورد پس از وقوع جرم و توجه جدی به زمینههای شکلگیری خشونت است.
رحمان پرهیز، دکترای روانسنجی و استاد دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، اظهار کرد: خشم بهتنهایی الزاماً به خشونت مرگبار منجر نمیشود، بلکه زمانی که خشم با ضعف در کنترل تکانه، ناتوانی در مدیریت تعارض و برخی عوامل محیطی و اجتماعی همراه شود احتمال تبدیل یک اختلاف به رفتار خشونتآمیز افزایش مییابد.
وی با اشاره به اینکه فقر و محرومیت نیز از عوامل مؤثر در افزایش زمینههای بروز رفتارهای پرخطر است افزود: فقر بهتنهایی عامل جرم نیست، اما احساس محرومیت، بیآیندگی، ناکامی، بیکاری و نبود امکانات مناسب برای تفریح، ورزش و گذران سالم اوقات فراغت میتواند استرس و ناامیدی را افزایش داده و فرد را در معرض رفتارهای پرخطر قرار دهد.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش خانواده در شکلگیری رفتار نوجوانان تصریح کرد: تربیت خشن، تنبیه بدنی، نظارت ضعیف والدین، مشاهده الگوهای پرخاشگرانه در خانواده و نبود گفتوگوی سالم میتواند به نوجوان این پیام را منتقل کند که اختلافات را میتوان با تهدید و خشونت حل کرد.
پرهیز با بیان اینکه نقش دوستان و گروه همسالان در دوران نوجوانی برای تبدیل یک مشاجره ساده به رفتار خشن بسیار پررنگ و مهم است افزود: نوجوان ممکن است برای حفظ جایگاه خود در گروه یا از ترس اینکه ضعیف دیده شود وارد یک درگیری شود و در چنین شرایطی فرهنگ «کوتاه نیامدن» و قدرتنمایی میتواند یک مشاجره ساده را به خشونتی شدید تبدیل کند.
وی با اشاره به چرایی تبدیل اختلافات کوچک به درگیریهای شدید بیان کرد: هنگام خشم، برانگیختگی هیجانی افزایش مییابد و عملکرد بخشهایی از مغز که مسئول تصمیمگیری منطقی و ارزیابی پیامدها هستند کاهش پیدا میکند، بنابراین نوجوان ممکن است در چند ثانیه تصمیمی بگیرد که پیامدهای جبرانناپذیری برای خود و دیگران داشته باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به تأثیر فضای مجازی بر رفتار نوجوانان تصریح کرد: فضای مجازی میتواند از طریق عادیسازی خشونت، تحریک، تحقیر و حتی فیلمبرداری و انتشار تصاویر درگیریها فشار اجتماعی را افزایش دهد و زمینه تشدید رفتارهای خشونتآمیز را فراهم کند.
پرهیز بیان کرد: وجود سلاح یا ابزارهای خطرناک نیز فاصله میان یک «دعوا» و وارد شدن آسیب مرگبار را بسیار کوتاه میکند و به همین دلیل پیشگیری از دسترسی نوجوانان به چنین ابزارهایی باید جدی گرفته شود.
وی با تأکید بر ضرورت اتخاذ رویکردی چندجانبه برای کاهش خشونت نوجوانان گفت: آموزش مهارتهای کنترل خشم و حل تعارض در مدارس، آموزش والدین، شناسایی نوجوانان در معرض خطر، افزایش دسترسی به مشاوران، توسعه ورزش و تفریحات سالم، کار فرهنگی با گروههای همسالان و پیشگیری جدی از دسترسی نوجوانان به سلاح و ابزارهای خطرناک باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به پیشگیری قبل از وقوع جرم عنوان کرد: برای پیشگیری از خشونت نوجوانان نباید منتظر وقوع جرم بمانیم بلکه قبل از آغاز درگیری باید روی خانواده، مدرسه، مهارتهای روانشناختی، گروه همسالان و محیط اجتماعی کار کنیم.
پرهیز خاطرنشان کرد: هدف باید این باشد که نوجوان بیاموزد عقبنشینی از یک دعوا به معنای شکست نیست، بلکه گاهی اوقات نشانه بالاترین سطح بلوغ، خودکنترلی و قدرت است.
به عقیده روانشناسان برای مقابله با خشونت نوجوانان نباید تنها به لحظه وقوع درگیری و مجازات پس از جرم توجه کرد، اگر قرار است از تکرار حوادث تلخ جلوگیری شود باید پیش از آن که یک اختلاف ساده به نزاعی مرگبار تبدیل شود عوامل خطر شناسایی و مدیریت شوند.
مدرسه، خانواده و محیط اجتماعی سه ضلع مهم این پیشگیری هستند؛ آموزش مهارتهای کنترل خشم، گفتوگو و حل تعارض در مدارس، افزایش آگاهی والدین درباره شیوه صحیح برخورد با نوجوان، شناسایی زودهنگام رفتارهای پرخطر و فراهم کردن دسترسی آسانتر به مشاور میتواند بخشی از این مسیر باشد.
در کنار خانواده و مدرسه، نقش جامعه نیز قابل چشمپوشی نیست؛ نوجوانی که امکان حضور در فعالیتهای ورزشی، فرهنگی و اجتماعی سالم را داشته باشد فرصت بیشتری برای تخلیه هیجانات، تقویت ارتباطات سالم و کسب مهارتهای اجتماعی پیدا میکند و در مقابل، خلأ این امکانات میتواند زمینه حضور بیشتر نوجوان در محیطهای پرتنش و گروههای ناسالم را فراهم کند.
از سوی دیگر کنترل دسترسی نوجوانان به سلاح و ابزارهای خطرناک باید بهعنوان یکی از محورهای جدی پیشگیری مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه درگیریهایی که در حالت عادی ممکن است با یک مشاجره تمام شود در صورت وجود ابزار مرگبار میتواند در چند ثانیه به حادثهای غیرقابل جبران تبدیل شود.
شاید مهمترین مهارتی که باید به نوجوان آموخت این باشد که عقبنشینی از یک درگیری نشانه ترس یا شکست نیست گاهی یک قدم فاصله گرفتن از میدان نزاع میتواند مرز میان یک اختلاف گذرا و یک حادثه جبرانناپذیر باشد؛ تصمیمی که نهتنها آینده یک نوجوان بلکه سرنوشت چند خانواده را تغییر میدهد.
به گزارش تسنیم، زنگ خطر زمانی جدیتر به صدا درمیآید که جامعه پس از وقوع یک حادثه تلخ به فکر یافتن علتها بیفتد؛ پیشگیری واقعی یعنی پیش از آنکه خشم به خشونت، خشونت به درگیری و درگیری به فاجعه تبدیل شود مداخله کنیم؛ چراکه بسیاری از تراژدیها ممکن است در همان چند ثانیه نخست با یک انتخاب درست پایان پیدا کنند.
گزارش از سید مصطفی گنجی
انتهای پیام/