به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، خلیج گرگان و تالاب میانکاله سالهاست در میان هشدارهای زیستمحیطی قرار دارد اما تعلل و بیعملی برخی دولتها، حیات این پهنه آبی را به خطر انداخته و با دستان خود روند نابودی تنها خلیج ایرانی خزر را سرعت داده است.
خلیج گرگان، پهنه آبی ارزشمندی است که کاهش تراز آب دریای خزر، محدود شدن جریانهای ورودی و تأخیر در اجرای برخی اقدامات نجاتبخش، آن را با شرایطی بحرانی مواجه کرده است.
کاهش سطح آب خزر، وابستگی مستقیم خلیج گرگان به دریا و کاهش تبادل طبیعی آب، موجب شده بخشهای وسیعی از خلیج با خشکی مواجه شود؛ بهگونهای که اکنون نیمی از این اکوسیستم خشک شده و البته کارشناسان هم نسبت به پیامدهای ادامه این روند هشدار میدهند.
در حال حاضر دو راهکار اصلی برای حفظ حیات خلیج گرگان و تالاب میانکاله مطرح شده است؛ نخست لایروبی مسیرهای ارتباطی با دریای خزر و دیگری ایجاد زیرساختهای انتقال آب از طریق پمپاژ.
یکی از مسیرهای مهم ارتباطی خلیج گرگان با دریای خزر، کانال خوزینی است؛ مسیری که براساس قرارداد واگذاری اسکله بندر ترکمن به بخش خصوصی، لایروبی آن بر عهده بهرهبردار قرار گرفته بود.
تعلل دستگاهها برای نجات خلیج گرگان
جلال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس در گفتوگو با تسنیم با اشاره به روند طیشده در این زمینه، معتقد است بخش مهمی از مشکلات امروز خلیج گرگان به ضعف نظارت دستگاههای اجرایی بازمیگردد و اگر تعهدات قراردادی در سالهای گذشته بهدرستی اجرا میشد، شاید وضعیت امروز این پهنه آبی متفاوت بود.
وی با بیان اینکه موضوع خلیج گرگان تنها یک مسئله منطقهای نیست، خاطرنشان کرد که این موضوع از اهمیت ملی برخوردار است و احیای آن نیازمند ورود جدی همه دستگاههای مسئول است.
به گفته ایری، در سالهای گذشته اگرچه اقداماتی برای لایروبی کانال آشوراده انجام شد، اما این اقدام به تنهایی نتوانسته مشکل اساسی تبادل آب را برطرف کند و نیاز به اجرای طرحهای مکمل همچنان وجود دارد.
ایری تاکید دارد که پس از تشکیل ستاد ملی احیای تالاب میانکاله و خلیج گرگان، وظایف دستگاههای مختلف برای نجات این پهنه آبی مشخص شد. در این چارچوب، دستگاههایی مانند وزارت نیرو، سازمان محیط زیست، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان بنادر و دریانوردی هر کدام مسئولیتهایی بر عهده گرفتند.
تهدید نماینده مجلس: تحقیق و تفحص را کلید میزنیم
براساس این تقسیم وظایف، سازمان بنادر مکلف به انجام اقدامات مرتبط با لایروبی مسیرهای آبی شد و موضوع تأمین آب از طریق پمپاژ نیز در دستور کار قرار گرفت.
با این حال، پیگیریهای انجامشده نشان میدهد بخشهایی از این برنامه هنوز به نتیجه عملی نرسیده و نگرانیها درباره از دست رفتن زمان طلایی برای احیای خلیج گرگان همچنان ادامه دارد.
این نماینده مجلس با انتقاد از روند کند اجرای مصوبات ستاد ملی احیای خلیج گرگان گفت: دستگاههای متولی باید درباره چرایی عملیاتی نشدن کامل این مصوبات پاسخگو باشند و مجلس نیز در صورت نیاز از ابزارهای نظارتی خود از جمله تحقیق و تفحص از برخی وزارتخانهها استفاده خواهد کرد.
8 ماه انتظار برای یک دستگاه لایروب
اظهارات این نماینده مجلس در حالیست که آذرماه پارسال و در یک گفتوگوی خبری درباره راهکارهای احیای خلیج گرگان، بر استقرار یک دستگاه لایروب در استان و استمرار لایروبی کانال آشور تاکید شد و حتی بازه زمانی دو هفتهای برای اختصاص یک دستگاه لایروب به استان تعیین شد.
حالا اما با گذشت بیش از 8 ماه دستگاههای متولی حتی از تامین و انتقال یک دستگاه کاترساکشن به گلستان برای تنفس مصنوعی به خلیج روبه احتضار گرگان درماندهاند؛ در چنین شرایطی امید داشتن به نهادهای متولی برای علاجبخشی این خلیج به نظر میرسد که تنها یک رویاپردازی باشد!
از سوی دیگر کاهش تراز آب دریای خزر، یکی از مهمترین تهدیدهای پیش روی خلیج گرگان است؛ چراکه با ادامه روند کاهش سطح آب، حتی لایروبی مسیرهای ارتباطی نیز ممکن است در آینده پاسخگوی نیاز این خلیج نباشد.
بر همین اساس، احداث ایستگاه پمپاژ به عنوان یکی از راهکارهای اصلی تأمین آب تالاب مطرح شده است. مطالعات امکانسنجی این طرح انجام شده و مطالعات فاز اجرایی نیز از سوی وزارت نیرو دنبال شده است.
برخی کارشناسان معتقدند اگر تراز آب خزر به سطوح پایینتر برسد، ورود طبیعی آب از مسیرهای موجود دشوار یا حتی غیرممکن خواهد شد و در آن شرایط، استفاده از روشهای انتقال مصنوعی آب میتواند تنها گزینه باقیمانده برای حفظ بخشی از کارکردهای اکولوژیک خلیج باشد.
پیامدهای خشکی خلیج
در همین راستا، موضوع استفاده از ظرفیت بخش خصوصی نیز مطرح شده است؛ به این شکل که با ارائه تسهیلات، سرمایهگذاری برای خرید تجهیزات لایروبی و اجرای برخی اقدامات احیایی انجام شود. با این حال، این طرح نیز تاکنون به مرحله اجرایی نهایی نرسیده است.
بحران خلیج گرگان تنها محدود به کاهش سطح آب نیست؛ چراکه ادامه روند خشکی میتواند زنجیرهای از پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی را به دنبال داشته باشد.
با عقبنشینی آب، زیستگاه بسیاری از پرندگان مهاجر و گونههای جانوری تغییر میکند، زنجیره غذایی تالاب آسیب میبیند و بخشهای خشکشده میتوانند به کانونهای فرسایش بادی و تولید گردوغبار تبدیل شوند.
افزایش خطر آتشسوزی در اراضی خشکشده نیز از دیگر نگرانیهایی است که کارشناسان محیط زیست نسبت به آن هشدار دادهاند؛ موضوعی که در سالهای گذشته نمونههایی از آن در مناطق تالابی کشور مشاهده شده است.
البته مشکلات خلیج گرگان تنها به حوزه محیط زیست محدود نمیشود و آثار اقتصادی آن نیز در مناطق پیرامونی احساس میشود.
اسکلههای بندر ترکمن و بندرگز که زمانی از ظرفیتهای مهم گردشگری و اقتصادی منطقه محسوب میشدند، اکنون بهطور مستقیم از کاهش عمق آب و محدود شدن دسترسی دریایی تأثیر پذیرفتهاند.
به گفته مسئولان، فاصله گرفتن آب از اسکله بندرگز به چند کیلومتر رسیده و ادامه این وضعیت میتواند توسعه فعالیتهای گردشگری، حملونقل دریایی و اقتصاد ساحلی منطقه را با چالش جدی مواجه کند.
در چنین شرایطی اولا اختصاص یک دستگاه لایروب به خلیج گرگان و در گام بعدی پمپاژ آب از دریای خزر به آن ضروری است. مسئلهای که معاون عمرانی استاندار گلستان نیز بر آن تاکید دارد و با توجه به تکالیف دستگاههای مختلف، گفته که وزارت نیرو مطالعات پمپاژ آب به خلیج را تقریبا نهایی کرده است.
وعده تصویب نهایی پمپاژ آب خزر به خلیج گرگان
البته ایرج حیدریان، مدیرعامل آب منطقهای گلستان هم به خبرنگار تسنیم گفته که در راستای بررسی راهکارهای احیای خلیج گرگان، جلسات مشترکی با حضور سازمان حفاظت محیط زیست، معاونت عمرانی استانداری، شرکت آب منطقهای و سایر دستگاههای مرتبط برگزار شده و موضوع انتقال آب از دریای خزر به خلیج گرگان در دست مطالعه و بررسی کارشناسی قرار دارد.
به گفته وی، مسئولیت انجام مطالعات این طرح به شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران واگذار شده و مطالعات درباره میزان آب مورد نیاز، محل برداشت، مسیر انتقال و چگونگی اجرای طرح در حال انجام است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای گلستان با بیان اینکه موضوع احیای خلیج گرگان دارای ابعاد پیچیده فنی و زیستمحیطی است، گفته که در جلسات کارشناسی، اطلاعات و دادههای مورد نیاز از سوی استانهای گلستان و مازندران ارائه شده و نقطهنظرات کارشناسان دو استان نیز در فرآیند مطالعات لحاظ شده است.
حیدریان با اشاره به اقدامات انجامشده برای تقویت منابع آبی ورودی به خلیج گرگان هممعتقد است در کنار بررسی طرح انتقال آب، اقداماتی برای تسهیل ورود منابع آبی به خلیج گرگان از طریق رودخانههای منتهی به این پهنه آبی در حال انجام است و حدود 47 کیلومتر از مسیرهای مرتبط با ورود آب مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته وی، بخشی از مباحث کارشناسی به بررسی ظرفیت منابع آبی استانهای گلستان و مازندران، میزان برداشت مورد نیاز و محل تأمین آب اختصاص دارد که پس از جمعبندی مطالعات، تصمیمات نهایی اتخاذ خواهد شد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای گلستان با اشاره به پیگیریهای انجامشده در سطح ملی هم یادآور شده در جلسهای که با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی و مسئولان مرتبط برگزار شد، بر ضرورت اختصاص ردیف اعتباری مستقل برای احیای خلیج گرگان تأکید شد تا این طرح دارای شناسنامه اجرایی مشخص باشد.
وی هم تاکید دارد احیای خلیج گرگان موضوعی ملی است و با توجه به اهمیت زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی آن، همه دستگاهها باید برای اجرای اقدامات مؤثر پای کار باشند.
آنطور که حیدریان گفته مطالعات انجامشده در حال تکمیل است و در جلسات آینده، نتایج بررسیهای فنی و کارشناسی ارائه خواهد شد تا مسیر اجرایی طرح با دقت و پشتوانه علمی مشخص شود.
اما دست دست کردن و بسته شدن پنجره طلایی برای بازگشت حیات به خلیج گرگان، مانند سمی مهلک، پیکره این پهنه آبی را در برگرفته و شاید نتیجهاش مرگ خلیج گرگان مانند نابودی بسیاری از تالابها و دریاچههای دیگر ایران باشد؛ مرگی تلخ، دردآور و البته پرهزینه برای همه!
انتهای پیام/.