به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجتالاسلاموالمسلمین رضا رمضان نرگسی، عضو هیأت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، در مقالهای با عنوان «درهم تنیدگی مشروعیت (حقانیت) و مقبولیت در حکومت اسلامی در نظریه شهید صدر» به ارائه تحلیلی نو از اندیشه سیاسی شهید صدر در خصوص مشروعیت در حکومت اسلامی پرداخته است.
سؤال اصلی این تحقیق این است که طبق نظریه شهید صدر، در نظام مردمسالاری دینی نحوه اجتماع مشروعیت(حقانیت) و مقبولیت چگونه خواهد بود.
از دیدگاه شهید صدر، اساساً حکومت اسلامی امکان تحقق ندارد، مگر آنکه عصمت آن تأمین شود و عصمت در زمان معصوم علیهمالسلام مستقیماً از طرف خداوند تأمین میشود و در زمان غیبت با نظارتهای مردم و نخبگان نسبت به همدیگر و نسبت به ولی فقیه؛ مشورت (داشتن روحیه مشورتخواهی از طرف امام و ارائه مشورت از طرف مردم) و بیعت مردم و نخبگان با ولی فقیه تأمین میشود که شهید صدر از آن به «جوّ عصمت» نام میبرد .
به عقیده نویسنده این مقاله، زمانی حکومت اسلامی میسر است که «جوّ عصمت ولی فقیه» تأمین شود و این تنها در صورتی امکان دارد که مشارکت مردم به حداکثر خود برسد. بنابراین اساس حکومت ولی فقیه با مشارکت اکثر مردم پیوند ناگسستنی دارد و در این بیان مشروعیت و مقبولیت درهم تنیده است.
تاخت و تاز رسانههای معاند علیه ولایت فقیه
نویسنده در ادامه به سمپاشی رسانههای معاند اشاره میکند و مینویسد: در فضایی که هر روز مدل حکومت ولی فقیه و مردمسالاری دینی در ایران از طرف رسانههای معاند، مورد تاخت و تاز قرار میگیرد، اهمیت و ضرورت این تحقیق روشن میشود؛ چرا که استدلالها و تبیینهای شهید صدر دارای ظرفیتهای خاصی است کـه به صورت بسیار جالبی به تبیین رابطه ارگانیکی امت و امام میپردازد.
نویسنده این مقاله پژوهشی در چرایی مطلب فوق میگوید: چون ایشان(شهید صدر) اولاً در این نظریه از امام معصوم علیهالسلام و سپس مرجعیت شیعه شروع میکند و به ولایت فقیه و مجلس خبرگان میرسد. ثانیاً تبیین مـیکنـد کـه چگونـه نقـش مـردم و آزادیهـای سیاسی و اجتماعی بسیار پر رنگ و به صورت اصیل، از درون مذهب تشیع سرچشـمه گرفته است. ثالثاً نظریه ایشان طوری طراحی شده کـه فضـای دوره معصـوم و فضـای دوره بعد معصوم به هم متصل هستند. رابعاً طبـق اسـتدلالهـای او مسـأله حقانیـت و مقبولیت امام معصوم علیهالسلام و ولی فقیه با یک بیان ثابت میشوند.
این مقاله به کتابهای شهید صدر مراجعه کرده کـه مهـمتـرین آنهـا عبارت از «خلافة الانسان و شهادة الانبیاء» و «لمحة فقهیة تمهیدیة عن مشروع دسـتور الجمهوریة الاسلامیة فى ایران» و «المدرسة الاسلامیة» هست. در رتبه بعدی نیز از کتابهای «اقتصادنا» و «رسالتنا» استفاده شده است.
نوآوری مقاله پیش رو
وجه نوآوری این مقاله در آن است که به تحلیلی منحصر به فرد از نـوع خاصی از ارتباط مشروعیت و مقبولیت که نشأتگرفتـه از اندیشـه سیاسـی شـهید صـدر اسـت، پرداخته شده است؛ در حالی که این مسأله در هیچکـدام از کتـابهـا و مقـالاتی کـه بـه اندیشه سیاسی شهید صدر پرداختهاند، به این شکل دیده نمیشود.
بنابر نظر نویسنده مقاله، نتایجی که از نظریه شهید صدر به دست میآید بدین شرح است:
در نظریه شهید صدر، نوع خاصی از مردمسـالاری کـه آمیختـه بـا تئوکراسـی است، پیشنهاد میشود. در ایـن مـدل مشـروعیت (حقانیـت) و مقبولیـت اجتمـاعی پیوندی ارگانیکی دارند؛ به طوری که هیچکدام از دیگری قابل انفکاک نیستند؛ زیرا با آن که تنها عنصر مشروعیت بخش حکومت، خداوند است، خداونـد در نصـب افـراد به جای امام معصوم علیهالسلام چیزی را طلب کرده که تنها با اقبال حداکثری مردم به دست میآید.
حکومت الهی از عصمت جداشدنی نیست. عصـمت در زمـان حضـور معصـوم مستقیماً با نص از طرف خدا در حد بسیار گسترده تأمین میشود و در زمـان غیبـت، از طرف مردم در حد نیاز تأمین میشود که شهید صدر از آن به جو عصمت نام میبرد.
راهکار تأمین جو عصمت، اقبال حداکثری مردمی است که در دو سـطح نظـارت مؤمنین نسبت به هم و مؤمنین نسبت به امام تأمین میشود.
مشورت و بیعت نیز دو راهکار کمکی برای تقویت جو عمصت در ولـی فقیـه از خطاهای سیاسی و اجتماعی است.
حضور و مشارکت مردمی در حکومت اسلامی جزء لاینفـک حکومـت اسـلامی است و بدون آن حکومت اسلامی امکان تحقق ندارد.
انتخاب خبرگان توسط مردم
در این مقاله تصریح شده از آنجایی که شخص ولی فقیه از طرف خداوند تعیین نشده و تعیین آن به مردم بر اساس واجد بودن شرایط خاص واگذار شده، از این رو، این مـردم هسـتند که با انتخاب خبرگان، ولی فقیه را انتخاب میکنند و نظـارت خبرگـان تضـمین دهنـده سلامت سیستم ولایت فقیه و رهبری است و سلامت خبرگان نیز به نوبه خـود متـأثر از نظارت عموم مردم است. در این مدل، مردم بیشترین نقش را بعـد از انتخـاب دارند و مشارکت عمومی مردم بعد از انتخاب ولی فقیه بر دو اصل: لزوم مشورت و لزوم نظارت همگانی استوار است. بنابراین، در مدل پیشنهادی شهید صدر، در عین الهی بودن حکومت، مـردم هـم در انتخاب بالاترین شخص حاکم نقش دارند و هـم در ادامـه مسـیر بـیشتـرین مشـارکت سیاسی را دارند.
گفتنی است، مقاله «درهم تنیدگی مشروعیت (حقانیت) و مقبولیت در حکومت اسلامی در نظریه شهید صدر» که ارائه تحلیلی نو از اندیشه سیاسی شهید صدر در خصوص مشروعیت در حکومت اسلامی را در بر دارد، در فصلنامه علمی- پژوهشی حکومت اسلامی به همت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری منتشر شده است.
انتهای پیام/